PROSZKI - PULVERES
Proszki są stałą postacią leku, którą tworzą sypkie, homogenne cząstki o odpowiednim stopniu rozdrobnienia.
Jako postać leku wyróżniamy:
- proszki do użytku zewnętrznego: do 0.16 mm (ad usum externum)
- proszki do użytku wewnętrznego: do 0.5 mm (ad usum internum)
Wyróżniamy też proszki do procesów technologicznych – dalej wykorzystuje się je do produkcji.
Proszki zmikronizowane: do 10µm
PROSZKI DOUSTNE – pulveres per orales
+ do połykania – zazwyczaj umieszczone w kapsułkach
+ do sporządzania roztworów lub zawiesin – sporządza się ex tempore (przyp!!!):
+ musujące – do sporządzenia saturacji – ex tempore
Wyróżniamy proszki:
*jednodawkowe = DZIELONE: pakowane w pojedyncze saszetki , kapsułki skrobiowej lub żelatynowej
*Wielodawkowe = NIEDZIELONE: pakowane w większe opakowania z załączoną odpowiednią miarką
Proszki można podzielić też ze względu na skład na:
# jednoskładnikowe = proste
#wieloskładnikowe = złożone
GRANULAT – aglomeraty cząstek proszku
Substancje pomocnicze w proszkachdoustnych:
- rozcieńczające: laktoza (saccharum lactis), sacharoza, sorbitol
- poprawiające smak
- poprawiające zapach i barwę
PROSZKI DO UŻYTKU ZEWNĘTRZNEGO – pulveres ad usum externum, pulveres ad usum dermicum
Popularnie nazywa się je zasypkami, przysypkami, pudrami leczniczymi.
Również mogą być proste lub złożone.
Stosowane mogą być:
- na skórę
- na błony śluzowe
- na rany – muszą być jałowe!!
Substancje pomocnicze będą inne niż w doustnych:
- rozcieńczające (ale np. skrobia, glinka biała, krzemionka koloidalna = AEROSIL),
- zwiększające przyczepność do skóry
- adsorbujące wydzieliny
ROZCIERKI – TRITURATI – pulveres trituratio
Są to pomocnicze rozcieńczenia proszków do receptury,
Np. Belladonae extractum sic cum trituratio 1+1: wyciąg suchy z pokrzyku wymieszany w równych częściach z substancją obojętną, dzięki czemu zmniejsza się higroskopijność proszku.
PULVERES TITRATI = PROSZKI MIANOWANE:
Są to sproszkowane części roślin silnie działających normalizowane do określonych zawartości ciał czynnych.
Np. Opium pulveratum : 9.8 – 10.2 % morfiny
Folium Digitalis latatae titratum (mianowany proszek z liści naparstnicy wełnistej): 10 – 15 jednostek gołębich
Wielkość cząstek:
Większy stopień rozdrobnienia = większa powierzchnia = szybsze rozpuszczanie = większa dostępność biologiczna:
1 cm3 = 6 cm2 =>1000 * 1 mm3 = 60 cm2 => 1000000 * 1 µm3 = 6 m2
Nie zmienia się rozpuszczalność, tylko szybkość rozpuszczenia!!
Działają tylko te CZĄSTECZKI, które ulegną rozpuszczeniu!! Substancja w postaci CZĄSTEK nie!!! Na skórze chociaż minimalna ilość substancji musi zaistnieć w postaci roztworu, żeby uzyskać działanie lecznicze.
ROZDRABNIANIE:
CONCISIO – krajanie
PULVERATIO – proszkowanie
TRITURATIO – rozcieranie
Do rozdrabniania substancji stosuje się różnego rodzaju młyny:
*kulowy: czynnikiem mielącym są metalowe kule, które opadając na proszek powodują rozbicie jego cząstek na mniejsze. Cały proces odbywa się w zamkniętej komorze.
* koloidalny: służy też do homogenizacji zawiesin i emulsji,
* strumieniowy.: cząsteczki z dużą szybkością rozbijane są o spiralę.
Obecnie wiodącą metodą otrzymywania substancji sproszkowanej jest suszenie rozpyłowe.
Polega na rozpyleniu płynnego produktu w komorze suszarni, przez którą przepływa jednocześnie gorący czynnik suszący (powietrze, gaz obojętny) powodując gwałtowne odparowanie rozpuszczalnika z kropel (mgły), które w ten sposób zamieniają się w drobiny proszku opadającego na dno komory.
Podczas mielenia powstaje dużo energii, więc potem cząstki dążą do obniżenia energii przez aglomerację.
Metody apteczne mikronizacji:
1) Kilkunastominutowe rozcieranie w moździerzu
2) Kilkunastominutowe rozcieranie z kilkoma kroplami parafiny
3) Rozcieranie w moździerzu roztworu substancji leczniczej w lotnym rozpuszczalniku: potrzeba tyle, żeby się rozpuściła, a potem należy ucierać do całkowitego odparowania rozpuszczalnika,. W czasie ucierania następuje powolne wytrącanie maleńkich kryształków.
Moździerz i pistel
Wykonane z porcelany wewnątrz nieglazurowanej (porowatej). Bardzo ważny jest odpowiedni dobór wielkości pistla do krzywizny moździerza.
PROSZKI W RECEPTURZE APTECZNEJ:
W aptece na podstawie recepty sporządza się proszki niedzielone, które pacjent dawkuje wg wskazań lekarza i miar domowych (obecnie nie praktykowane)
Proszki niedzielone do użytku zewnętrznego nazywa się pudrami lub zasypkami.
Proszki dzielone do użytku zewnętrznego lekarz może zapisać na dwa sposoby:
1) Przez mnożenie: podana jest na recepcie ilość substancji w jednym proszku i ilość dawek, jaką należy sporządzić:
D.t.d. No 20 = Dentur tales doses numero 20 = daj takich dawek w licznie 20.
2) przez dzielenie: podana są ilości substancji potrzebne do sporządzenia wszystkich proszków i ilość proszków (dawek) na jaką należy podzielić otrzymany proszek:
Div. in part. aeq. No 20 = divide In partes aequales numero 20 = podziel na równe części w liczbie 20
Sporządzenie proszków w aptece obejmuje: odpowiednie rozdrobnienie substancji leczniczych, wymieszanie składników i w przypadku proszków dzielonych podzielenie na równe części do kapsułek skrobiowych lub żelatynowych.
+ Najpierw należy zatrzeć pory moździerza substancją z wykazu C, która zapisana została w największej ilości.
!!! Jeśli w skład leku wchodzą tabletki, to należy je rozetrzeć po zatarciu porów moździerza. Jeśli ilość tabletek jest duża, to można je dokładnie sproszkować w oddzielnym moździerzu i dodać jako jeden z ostatnich składników.
+ następnie należy dodawać substancje w wykazów A i B w kolejności: od zapisanych w najmniejszej ilości do zapisanych w ilości największej.
+ kolejno dodaje się substancje z wykazu C w ilości od najmniejszej do największej i jako ostatnią dodaje się substancję, która została użyta do zatarcia porów moździerza.
!!! w przypadku proszków zawierających błękit metylenowy (jest to baaardzo silnie barwiąca na niebiesko substancja) substancję tę należy dodać jako ostatnią.
+ uzyskany proszek należy podzielić wagowo do kapsułek skrobiowych (opłatków) lub objetościowo do kapsułek żelatynowych twardych.
!!! dawki maksymalne jednorazowe i dobowe substancji silnie i bardzo silnie działających (wykazy B i A) podlegają w proszkach doustnych kontroli!!!!
!!! proszki zawierające w swoim składzie substancje lotne (olejki, np. miętowy) należy wydać w szczelnie zamkniętym opakowaniu, np. torebce foliowej lub pudelku z tworzywa sztucznego.
!!! proszki zawierające w swoim składzie kwas acetylosalicylowy, ze względu na higroskopijność substancji i możliwość tworzenia z innymi składnikami leków mieszanin eutektycznych (o obniżonej temperaturze topnienia) należy dodać do leku na końcu i wymieszać kliszą (nie ucierać pistlem!!!!) oraz wydać w szczelnie zamkniętym opakowaniu.
KRZEMIONKA KOLOIDALNA = AEROSIL:
Wielkość cząstek: 7 – 16 nm – więc jest pyłem!!
Bardzo duża powierzchnia właściwa
1 litr aerosilu waży 30 – 40 g!!!!!:)
Ma bardzo dobre właściwości aplikacyjne, bardzo dobre właściwości absorpcyjne, ale jest silnie higroskopijny.
zastosowanie:
+ proszki do użytku zewnętrznego: dobra przyczepność do skóry, chłonie wydzieliny
+ proszki doustne w kapsułkach: ułatwia zsypywanie
+ tabletki: ułatwia tabletkowanie, a potem rozsadzanie.
+ hydrożele: jako substancja żelująca
+ emulsje: stabilizator – pseudoemulgator , bo gromadzi się na granicy faz(przypomnij!!!)
+zawiesiny: stabilizator, tworzy roztwór koloidalny, zapobiega szybkiej sedymentacji.
CARBO MEDICILALIS: proszek o bardzo dużej porowatości = ogromnej powierzchni właściwej = baaadzo duża zdolność absorpcyjna!!
1
DevilAnubis