Pochodzi z Azji Środkowej. W Polsce była spożywana już w XIV- XV w.
Ma dość charakterystyczny smak
Fazy:
- kiełkowanie
- wschody
- faza zgiętego kolanka
- faza flagi
- wyprostowanego liścia
- liścia właściwego potem 2, 3... liści
- tworzenia cebul
- załamywania się szczypiorów( w tedy dokonujemy zbioru gdy 3-4 liście są zielone a reszta sucha)
- spoczynku
· spoczynku bezwzględnego
· spoczynku względnego ( niema wzrostu bo warunki są nie sprzyjające)
- wyprostowanego szczypioru i liści
- kwitnienie i zawiązywanie nasion
System korzeniowy jest stosunkowo słabo rozwinięty, płytki, ma głębokość ok. 20 cm. Korzeni jest od 20 do 30. Mają średnice około 2 mm. Najczęściej się nie rozwidlają. Łodyga jest bardzo skrócona i zwana jest piętką. To co formuje cebule to mięsiste pochwy liściowe. W środku są 4 pochwy liściowe nie zakończone blaszką liściową. Na zewnątrz znajdują się 3-4 suche łuski otaczające wnętrze. Nad cebulą znajdują się szyjka rzekoma i liście. W II roku wydaje pędy kwiatostanowe, baldach w kształcie główki. Kwiatostan jest w środku pusty, w połowie rozszczepiający się. Kwiat złożony z 6 działek kielicha, 6 pręcików w 2 działkach, 1 słupka o 3 komorowej zalążni( w każdej komorze 2 zalążki). Kwiaty są obco i owadopylne.
Masa 1000 nasion 2,7-4,4g
1 jednostka to 250tyś nasion, na 1 ha 3-4 jednostki
małe cebule są lekko wydłużone starsze kuliste. To roślina dnia długiego.
Zajmuje około 10% areału przeznaczonego pod uprawy.
Związki działające bakterjostatycznie, zawiera alinę i alicynę
Energia – 28 kcal
Białko- 1,3g
Tłuszcze
Węglowodany
Sucha masa 12g
Witaminy: A, E,B1, B2, B6, C, niacyna, karotenoidy, beta karoten
Składniki mineralne: Na, K, Ca, P, Mg, Fe, F
- Kiełkuje w ok. 3° C, nie powinniśmy siać przy temp niższej jak 6° C
- Optymalnie kiełkuje w 18 °C
- Temp w początkowym okresie rozwoju 12-16° C gdyż to powoduje że liście lepiej się rozwijają
- W okresie formowania cebul 16-22 °C
- Gdy cebule usychają 24-26° C
- Suma opadów około 70 mm
- Jarowizacja w 3-12 °C
- Temp przechowywania 0-1°C < 15mm< 18-22°C
- Wytrzymuje przymrozki
- Wymaga dość intensywnego naświetlania, nie nadaje się do uprawy na południowym stoku, to roślina dnia długiego
- silnie wiatry mogą uszkadzać liście ale nie możemy jej uprawiać w miejscach całkowicie osłoniętych
- W okresie kiełkowania 75-80 %
- Do okresu zaschnięcia łusek 70-75%
- Do załamywania 60-70 %
- Intensywne nawadnianie niezbyt dobre
- Gleby najlepsze kl I, II ,IIIa, nie lubi gleby zaskorupiającej się, pH 6,5- 7,0
- Gdy jest sucho a potem intensywne opady to tworzą się cebule podwójne
CECHY ROZPOZNAWCZE I UŻYTKOWE
1. Kształt
Określany jest przez wskaźnik kształtu, stosunek wysokości do średnicy poprzecznej. Ważne jest tak że określenie, czy największa średnica poprzeczna cebuli przypada w połowie jej wysokości np.
· kształtem jajowatym określamy cebule, gdy największa średnica przypada poniżej połowy jej wysokości
· odwrotnie jajowaty gdy największa średnica przypada powyżej środka
a) wierzchołek cebuli może być: zbieżny, spłaszczony lub wgłębiony
b) szyjka cebuli może być gruba lub cienka
c) podstawka cebuli: zbieżysta , zaokrąglona lub płaska
d) piętka w stosunku do otaczających ją łusek może być wysunięta, płaska lub zagłębiona
2. Wielkość cebuli
Wyróżnia się odmiany o cebulach drobnych – masa ok. 50g, średniej wielkości – 60-120g, dużych- ponad 120g
Odmiany o cebulach małych charakteryzują się:
· niższą plennością
· długotrwałym przechowywaniem
· wyższą zawartością suchej masy i związków siarki
· dużą twardością cebul
· odpornością na zgniatanie
Odmiany o cebulach bardzo dużych odznaczają się:
· wysokim plonem
· mniejszą trwałością w przechowywaniu
· niższą zawartością suchej masy
· niższą trwałością
· kruchym i soczystym miąższem
· łagodnym smakiem
· podatnością na zgniatanie ( nie nadają się do składowania luzem w grubych warstwach)
Na wielkość cebuli dodatnio wpływają:
· wczesny siew lub wczesne sadzenie do gruntu
· zwiększona rozstawa roślin
· usuwanie chwastów
· ochrona roślin przed chorobami i szkodnikami
· zapewnienie odpowiedniej wilgotności gleby
· właściwe zmianowanie i pH
· właściwa ilość i optymalny stosunek składników pokarmowych
3. Łuski cebuli
- zewnętrzne (suche)
- wewnętrzne (mięsiste)
a) barwa suchych łusek
· jasnożółta , żółta, ciemnożółta
· fioletowa i czerwona w różnych odcieniach
· biała, srebrzystobiała, popielato- biała, biało -zielona
b) grubość łuski suchej
· cienka
· średnio gruba
· gruba
c) liczba suchych łusek; od 2-4
d) przechowywanie; dobre bądź złe
e) barwa łusek mięsistych
· biała
· biała z nalotem fioletowym, czerwonym, zielonkawym
4. Twardość cebuli
- twarde
- średnio twarde
- miękkie
cechę tę mierzy się oporem przy zgniataniu
5. Liczba wierzchołków wzrostu
6. Smak cebuli- decyduje o nim ilość znajdującego się w niej olejku zawierającego siarkę. W zależności od ilości tego olejku cebula może być:
- łagodna
- średni ostra
- ostra
Na smak cebuli wpływa również zawartość cukru.
7. Liść
- barwa liścia: jasnozielona, zielona, ciemnozielona
- nalot woskowy na liściach. Może nie występować albo występuje w nasileniu: słabym, średnim, silnym.
8. Długość okresu wegetacji
- wczesne 80 dni
- średnio wczesne 80-120 dni
- późne ponad 120 dni
9. Jednoczesne załamywanie się szczypioru
10. Przechowywanie się cebuli
Cebule poszczególnych odmian mogą w ogóle :
- nie nadawać się do długotrwałego przechowywania
- mogą się przechowywać: średnio dobrze, dobrze, bardzo dobrze.
Do czynników zewnętrznych modyfikujących zdolność przechowywania zaliczamy:
- dobór przedplonu, nawożenie, odczyn gleby, termin zbioru, sposoby cięcia szczypioru, dosuszanie i sortowanie.
11. Pęd kwiatostanowy
* Liczba pędów kwiatostanowych wykształconych przez cebule nasienną może być:
- mała 1-3
- średnia 3-5
- duża ponad 5
*Wysokość pędów kwiatostanowych
12. Skłonność do tworzenia pośpiechów
Wykształcenie się pośpiechów jest charakterystyczne dla cebuli uprawianej z dymki, zwłaszcza o dużej średnicy. Dymka drobna niema na ogół skłonności do tworzenia pośpiechów. Największy wpływ na tę cechę ma temp. przechowywania.
13. Cechy gospodarcze cebuli:
- Plenność
- Stabilność plonu w latach o nie korzystnych warunkach
- Wyrównany kształt i wielkość
- Duża liczba grubych dobrze przylegających łusek suchych o jednolitej barwie.
- Biała barwa łusek mięsistych
- Smak- zależnie od przeznaczenia
- Jednoczesne dojrzewanie
- Dobre przechowywanie
Czosnek pospolity uprawiany jest od bardzo dawna.
- strzałkujacy wytwarzający pę kwiatostanowy
- nie strzałkujący nie wytwarzający pędu kwiatostanowego
- ozimy
- jary
To bylina ale u nas uprawiana jako 1 roczna. System korzeniowy około 20 cm. Łodyga jest zredukowana, z piętki wyrastają korzenie a z górnej części liście regularne lub nieregularne.
Liście dzielimy na :
- spichrzowe ( magazynują substancje zapasowe)
- asymilujące składają się z blaszki i pochwy liściowej
- ochronne
Łuski to zasychające pochwy liściowe 6-8. Barwa łusek: szara, fioletowa, różowa, biała, żółta. Pochwy liściowe zachodzą na siebie i tworzą łodygę rzekomą= głąbik, łodyga bez pędu kwiatostanowego będzie pusta i się załamie a u tych co tworzą pęd kwiatostanowy nie załamuje się.
Cebula czosnku to główka, w jej skład wchodzą ząbki 5-20 szt.
Pojedyńczy ząbek złożony jest z pączka wyrastającego z łodygi. Liść jest sucho łuską, wewnątrz przylega do następnego który jest silnie zgrubiały( 80% całej masy ząbka). Masa główki 15-70g. Intensywność zabarwienia zależy od warunków termicznych , długości dnia. Kwiatostan baldach, oprócz kwiatków mogą pojawiać się cebulki powietrzne (mogą służyć do rozmnażania)
Wartość odżywcza czosnku:
- sucha masa do 60%
- ...
rotheden