Praktyczny elektronik 1/199� WSP�LNA ANODA 15 10 9 |J3~ �2 �3 Q4 US6 UCY7475 D2 D3 O4. 12 9 4_I!_H2 15il3 Q, Q3 Q4 Q2 D, Q3 Q4 Q2 US5 UCY7475 D2 R7 3302 141- A B C Co US4 UCY7490 C, Z, Z2 W, W2 12 9 8 11 14 4^72 A B C D Co US3 UCY7490 C, Z, Z2 W, W2 R1 68k 7 U6' R2 6,8k ZER US1 w ULY7855 47MF T Te 2 4-7n JL Dl h- D3 BAVP17 D4, D5 AAP155 R24 - R37 470B 12 14 t* Co ( US2 UCY7490 C,B Z, Z2 w, w2 9|2 3 |6 17 |1O START CIO o O+5V T47n"T47nT47nlT0MFTT0MF + 15VQ )+5V C16 56p Rys. 2 Schemat ideowy uk�adu automatu losuj�cego Pojawienie si� jedynek na obu wyj�ciach A i C sprawia, �e wyj�cie bramki zmienia sw�j stan z niskiego na wysoki, co w efekcie wysterowuje tranzystor T2, blokuj�cy generator pomocniczy i ko�cz�cy losowanie. R�wnocze�nie wy�wietlacz zostaje wygaszony. Nowe losowanie pi�ciu liczb rozpoczyna si� z chwil� przyci�ni�cia w��cznika W�4, kt�ry zeruje licznik pomocniczy. W przypadku losowania 6 liczb wykrywany jest stan 0110, przy kt�rym zostaje zatrzymany generator US1. Praktyczny elektronik 1/1994 Ca�y cykl losowania pi�ciu liczb przedstawiono w postaci harmonogram�w czasowych na rys. 3. 1 liczba nast�pnego 1 liczba 2 liczba 3 liczba � liczba 5 liczba losowania kolektor T1 n�ko 12 US2 n�ka 9 p US2 _ n n n n JL n�ka 8 US2 kolektor T2 KONIEC LOSOWANIA�^] START nozka 2, 3 US2 -------' START Rys. 3 Harmonogram przebieg�w w uk�adzie przy losowaniu 5 liczb W czasie gdy generator pomocniczy jest zablokowany jego wyj�cie znajduje si� w stanie niskim, co powoduje wygaszenie wy�wietlacza. Podczas pracy generatora wype�nienie przebiegu wyj�ciowego wynosi 0,08 tak wi�c wygaszenie wy�wietlacza przy zmianie wyniku jest kr�tkotrwa�e i praktycznie niezauwa�alne. W generatorze szumu zastosowano spolaryzowany zaporowo tranzystor npn (T3), w kt�rym zwarto z��cze kolektor-baza. Szum wzmacniany jest we wzmacniaczu kaskadowym US9A i US9B. Pasmo przenoszenia wzmacniacza ograniczone jest od do�u przez zastosowanie ma�ych warto�ci kondensator�w C13 -H C15. Ograniczenie pasma ma na celu wyeliminowanie zak��ce� o cz�stotliow�ci sieci 50 Hz i 100 Hz. Wzmocnienie wzmacniacza osi�ga maksimum dla cz�stotliwo�ci 6 kHz (ok. 72 dB), przy dalszym wzro�cie cz�stotliwo�ci wzmocnienie zmniejsza si�. Dzielnik napi�ciowy R9, Rll dostarcza napi�� do polaryzacji wst�pnej wzmacniaczy operacyjnych pracuj�cych z pojedynczym napi�ciem zasilania. Wzmacniacz US9C pracuje w uk�adzie komparatora, steruj�c prac� tranzystora T4, kt�ry zapewnia konwersj� poziom�w napi�� do standard�w uk�ad�w TTL. Wzmacniacz US9D nie jest wykorzystywany. Jego wej�cie spolaryzowano wst�pnie napi�ciem w celu wyeliminowania oscylacji, kt�re mog�yby zak��ca� prac� generatora przebiegu losowego. Wzmacniacze operacyjne i tranzystor T3 zasilane s� stabilizowanym napi�ciem +15 V. Uk�ad generatora jest mo�e "troch�" rozbudowany, ale gwarantuje on pewn� prac� i nie wymaga regulacji, ani dobierania element�w. Jest on tak�e odporny na zak��cenia o cz�stotliwo�ci Monta� i uruchomienie Automat losuj�cy zmontowano na p�ytce drukowanej, na kt�rej umieszczono tak�e prze��czniki W�1 -i- W�3. Z p�ytki drukowanej mo�na odci�� fragment z wy�wietlaczami. Po��czenia pomi�dzy p�ytkami wykonuje si� przy pomocy odcink�w przewod�w izolowanych. Na p�ytce drukowanej wykonano cztery po��czenia przewodem. Dwa z nich zaznaczono na rysunku monta�owym grub� lini�, a pozosta�e dwa oznaczono strza�kami i literami "X" i "Z". W pierwszej kolejno�ci nale�y zamontowa� zwory, gdy� niekt�re z nich znajduj� si� pod uk�adami scalonymi i wy�wietlaczem. Przed monta�em prze��cznik�w typu ISOSTAT wskazane jest zapoznanie si� z uwagami zawartymi w artykule pt. "Analogowy pomiar cz�stotliwo�ci" PE 10/93. Prze��czniki W�1 -f- W�3 s� typu zale�nego, tzn. naci�ni�cie dowolnego z prze��cznik�w powoduje zwolnienie poprzednio wci�ni�tego. W�4 jest prze��cznikiem monostabilnym, co oznacza, �e po zwolnieniu nacisku wraca on do pozycji spoczynkowej. Je�eli nie posiada si� prze��cznika tego typu mo�na wykona� go z prze��cznika bistabilnego, usuwaj�c elementy blokady: nak�adk�, blaszk�, oraz trzpie� blokuj�cy. Uk�ad zmontowany ze sprawnych element�w nie wymaga regulacji. W przypadku trudno�ci z uruchomieniem proponuj� nast�puj�c� kolejno�� sprawdzania uk�adu. Prac� uk�adu generatora szumu mo�na sprawdzi� przez pomiar napi�cia zmiennego na wyj�ciach wzmacniaczy operacyjnych i tranzystora T4. Woltomierz powinien by� do��czony do punkt�w pomiarowych przez kondensator o pojemno�ci ok. 1 fiF. Wychylenie si� wskaz�wki woltomierza �wiadczy o generowaniu przez uk�ad sygna��w losowych. Prawid�owo�� pracy generatora pomocniczego mo�na zbada� obserwuj�c wskazania wy�wietlacza. Dla cyklu losowania 5 z 42 wynik powinien ulec zmianie pi�ciokrotnie, po czym wy�wietlacz ga�nie. Je�eli wynik nie zmienia si�, przyczyny mo�na poszukiwa� w generatorze pomocniczym lub w uk�adzie generacji impulsu zapisuj�cego. UWAGA ! Automat losuj�cy nie posiada uk�adu eliminuj�cego wskazania 00, oraz uk�adu zabezpieczaj�cego przed dwukrotnym wy�wietleniem tej samej liczby w trakcie jednego losowania. W przypadku wyst�pienia jednego ze stan�w losowanie nale�y powt�rzy�. Zastosowanie odpowiednich zabezpiecze� pomini�to celowo maj�c na uwadze uproszczenie konstrukcji. Nie zmienia to faktu, �e wy�wietlanie liczb odbywa si� w spos�b czysto losowy. Na koniec �ycz� wszystkim Czytelnikom, kt�rzy zdecyduj� si� zbudowa� opisane urz�dzenie, wygrania miliarda. Mam nadziej�, �e zwyci�zca odst�pi mi "drobny" procent od wygranej. Praktyczny elektronik 1/1994 e A c b aa f + EDCBAG F>K_ OOOOOO OOOOOOO"V~ Rys. 4 Schemat p�ytki drukowanej i rozmieszczenie element�w Wy� taz elemento W D4, D5 - AAP 155 lub dowolna germanowa Rl - 68 kft/0,125 W USl - ULY 7855 (LM 555) R2 - 6,8 kfi/0,125 W US2 + US4 - UCY 7490 R3, RS, R6, US5, US6 - UCY 7475 R18, R19 - 10 kft/0,125 W US7, US8 - UCY 7447 R4 - 47 kfi/0,125 W US9 - TL 084 R7 - 330 fi/0,125 W Tl -r -T4 - BC 238B lub dowolny npn h2i >250 R8, R13, R15, R16 - 1 kfi/0,125 W Dl -r - D3, D6, D7 - BAVP 17 ^ 21 (1N4148) R9, Rll, R21 - 33 kfi/0,125 W Praktyczny elektronik 1/1994 RIO. R23 - 3,3 kfi/0,125 W R12, R14, R17, R22 - 100 kft/0,125 W R20 - 1 Mfi/0,125 W R24 -^ R37 - 300 fi/0,125 W Cl - 47 j/F/16 V typ 04/U C2, C4. C6 -f- C8. C13 H- C15 - 47 nF typ KFP C3 - 100 pF typ KCPf CS - 10 nF typ KFP C9, CIO - 10 /iF/16 V typ 04/U Cli, C12 - 100 flF/16 V typ 04/U C16 - 56 pF typ KCPf Wy�wietlacz - CQVP 31 (zamienniki patrz art. "Cz�sto�ciomierz cz.5" PE 1/94) W�1 -f- W�3 - prze��czniki typu ISOSTAT zale�ne W�4 - prze��cznik typu ISOSTAT monostabilny p�ytka drukowana numer 111 P�ytka wysy�ana jest za zaliczeniem pocztowym. Cena: 28.800 z� + koszty wysy�ki O mgr in� Maciej Bartkowiak Prosty tester tranzystor�w W szufladach wszystkich elektronik�w hobbyst�w znajduje si� wiele r�nych tranzystor�w. Od ci�g�ego przebierania, montowania, lutowania, maj� one zamazane napisy. Ci�ko wi�c rozpozna� czy dany tranzystor jest typu npn, czy te� pnp. Pomocny w takiej sytuacji mo�e by� tester opisany w niniejszym artykule. Ponadto tester umo�liwia sprawdzenie czy tranzystor jest sprawny, oraz sygnalizacj� rodzaju uszkodzenia. W numerze 8/93 Praktycznego Elektronika pojawi�o si� urz�dzenie "Uniwersalny tester tranzystor�w i diod". Urz�dzenie jest znakomite, lecz przede wszystkim jest urz�dzeniem stacjonarnym. Postanowi�em wi�c wykona�, co� mniejszego na napi�cie zasilania 4,5 -=- 6 V i podzieli� si� tym rozwi�zaniem z Czytelnikami. Jest to prosty przyrz�d do szybkiego sprawdzenia tranzystor�w, oraz okre�lenia polaryzacji npn - pnp. Tester umo�liwia kontrol� nast�puj�cych cech badanego elementu: - rodzaj polaryzacji tranzystora, sygnalizowany miganiem odpowiedniej diody LED, D4 - "NPN", D3 -"PNP", - sprawno�� tranzystora, sygnalizowana miganiem diody D5 -"DOBRY", - zwarcie z��cza kolektor-emiter, sygnalizowane naprzemiennym zapalaniem si� diod D3 i D4, - rozwarcie (przerwa pomi�dzy elektrodami) - �adna z diod nie �wieci si�, - z��cze pn (dioda), w��czone w kierunku K-E miga dioda D4, - z��cze pn (dioda), W��czone w kierunku E-K miga dioda D3. Intensywno�� �wiecenia si� diody " DOBRY" w pewnym stopniu informuje o wzmocnieniu pr�dowym badanego tranzystora. Dla tranzystor�w z grupy wzmocnienia "B", o wzmocnieniu wi�kszym od 200 dioda "DOBRY" �wieci si� ja�niej ni� dioda "NPN" lub "PNP". Je�eli dioda " DOBRY" �wieci si� bardzo s�abo, to tran- zystor jest uszkodzony, lub ma bardzo ma�e wzmocnienie pr�dowe, co praktycznie dyskfalifikuje go. Tak�e w przypadku odwrotnego w�o�enia tranzystora (kolektor i emiter zamienione miejscami) dioda " DOBRY" b�dzie �wieci�a si� bardzo s�abo. Przyczyn� takiego stanu jest bardzo ma�e wzmocnienie pr�dowe tranzystora dla pracy inwersyjnej (zamieniony kolektor z emiterem). Wynosi ono w takim uk�adzie pracy ok. 5 -r- 15. Opis uk�adu Konstrukcja testera oparta jest na cyfrowym uk�adzie UCY 7404. Zawiera on sze�� inwerter�w z wyj�ciami przeciwsobnymi. Uk�ad z niewielkimi dodatkami tworzy dwa astabilne multiwibratory, wytwarzaj�ce przebiegi do testowania przy��czonego do punkt�w E, B, K, elementu p�przewodnikowego. Rl 1,5k i! +5V R6 2+02 D3JXX|XX _|X* PNP NPN C3 10n �DOBRY US1 UCY 7+04 r>^PVBC238B T 1 D1*D2 BAVP17 Rys. 1 Schemat ideowy testera tranzystor�w 10 Praktyczny elektronik 1/199�. Cz�stotliwo�� multiwibratora dostarczaj�cego napi�cie do bazy tranzystora (negatory D, E, F) jest znacznie wi�ksza od cz�stotliwo�ci drugiego multiwibratora (negatory A, B, C). Napi�cia prostok�tne doprowadzone do kolektora i emitera badanego tranzystora przesuni�te s� w fazie o 180". Sprawia to, �e w momencie kiedy na kolektorze jest napi�cie dodat...
Kuya