ORNETA - INFORMACJE PODSTAWOWE
Orneta położona jest w powiecie lidzbarskim w północnozachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Miasto stanowi siedzibę administracyjną gminy miejsko-wiejskiej, która graniczy z następującymi gminami: od północy z gminą Wilczęta, Płoskinia, Pieniężno (powiat braniewski), od wschodu z gminą Lidzbark Warmiński oraz gminą Lubomino (powiat lidzbarski), od zachodu z gminą Miłakowo (powiat ostródzki).
Rysunek nr 1. Miasto Orneta na tle powiatów i województwa warmińsko-mazurskiego
Źródło: Internet (http://www.zpp.pl)
Rysunek nr 2. Miasto Orneta na tle powiatu lidzbarskiego
Rysunek nr 3. Miasto Orneta na tle gminy
Źródło: Urząd Miejski w Ornecie
Orneta stanowiąca lokalny ośrodek rozwoju, zajmuje powierzchnię 9,63 km² (miasto i gmina – 244 km²). Liczba ludności wg stanu na 30 czerwca 2007 r. wynosiła 9 369 osób.
Zewnętrzny układ komunikacyjny miasta stanowią drogi wojewódzkie:
1. Droga nr 507 Braniewo -Pieniężno-Orneta- Dobre Miasto
2. Droga nr 513 Pasłęk - Orneta-Lidzbark Warmiński- Kiwity- Wozławki
3. Droga nr 538 Orneta -Miłakowo-Morąg.
Przez obszar gminy Orneta przebiega linia kolejowa II – rzędna nr 221 jednotorowa relacji Olsztyn-Braniewo. Przystanki osobowe są w miejscowościach Orneta i Henrykowo. Bocznica kolejowa prowadzi do terenów powojskowych częściowo po śladzie byłej linii Słobity-Orneta. Linia kolejowa jest niezelektryfikowana i dokonywane są na niej przewozy pasażerskie i towarowe.
Odległości do najważniejszych ośrodków miejskich:
Olsztyn – 51 km
Elbląg – 51 km
Gdańsk – 120 km
Warszawa – 270 km
Najbliższym przejściem granicznym o randze międzynarodowej jest przejście kolejowo-drogowe Gronowo – Mamonowo koło Braniewa oraz obecnie rozbudowywane przejście Grzechotki - Mamonowo II. Odległość od przejścia wynosi ok. 60 km.
Pod względem geograficznym gmina Orneta leży w obrębie czterech mezorogionów: Równiny Orneckiej i Wzniesień Górowskich obejmujących swym zasięgiem centralną i północną część gminy. Obydwa mezoregiony wchodzą w skład mezoregionu Nizina Staropruska. Część południowa położona jest w obszarze mezoregionu Pojezierza Olsztyńskiego, który znajduje się w obrębie makroregionu Pojezierza Mazurskiego. Część gminy, w której znajduje się Dolina Pasłęki położona jest na Równinie Warmińskiej w obrębie makroregionu Pobrzeża Gdańskiego.
Początki miasta sięgają pierwszych lat XIV w., kiedy na staropruskim polu osadniczym Wurmedyten lub Wormedythin powstała niewielka osada, której sołtysem był Wilhelm, kuzyn biskupa Eberharda z Nysy. Fakt ten odnotowany został po raz pierwszy w dokumencie lokacyjnym Lubomina z 12 sierpnia 1308 r. W dokumencie z 26 marca 1313 roku, Orneta określona została jako "civitas" - miasto. Nowa osada składała się ze 108 włók (miara powierzchni), w tym 68 włók czynszowych, od których płacono czynsz, a z których pół włóki przeznaczono pod zabudowę. Z tego obszaru wydzielono prostokątny rynek, z którego wybiegało 10 ulic (po dwie z boków krótszych i po trzy z dłuższych). W rynku zbudowano w XIV wieku kościół i ratusz. Zamek biskupi pochodzący z tego samego okresu znajdował się w północno-zachodniej części miasta i był ujęty w system fortyfikacji miejskiej. Przed Górną Bramą stały przytułki: Św. Trójcy - dla ubogich i Św. Jerzego - dla trędowatych. W pobliżu rynku znajdowały się całe parcele, dalej półparcele, a na skraju miasta - budy.
Z czasem obszar miejski Ornety obejmował już łącznie 121 włók ziemi, a więc tyle samo ile obszar Pieniężna. Z biegiem lat na skutek różnorakich nadań zwiększał się obszar miejski Ornety. I tak w roku 1346 biskup Herman z Pragi nadał miastu las - położony między wsiami Kaszunami, Miłkowem, Jesłonowem (dzisiejsze Jesionowo), Babiakiem, Bugami i Krasnym Borem - z prawem łowiectwa i rybołówstwa drobnym sprzętem; biskup zastrzegał sobie prawo górnictwa. Było to o tyle ważne, że w mieście wytworzyły się nowe formy pracy.
W połowie XV wieku Orneta liczyła około półtora tysiąca mieszkańców. Jednak liczba ta dość szybko wzrastała. Przeznaczony pod zabudowę obszar okazał się wkrótce za mały. Rozwój przestrzenny miasta rozpoczął się już w średniowieczu; za murami miejskimi powstawały przedmieścia.
Niewiele da się powiedzieć o nazwie miasta. Nie ulega wątpliwości, że nazwa niemiecka - Wormditt wywodzi się ze staropruskiej nazwy pola - Wormedythin. Ale już w początkach XV wieku pojawia się równolegle nazwa - Orneta. Kronikarze z XV i XVI wieku piszą: Wormditt, polnisch Orneta. Podobnie jak Kraków miała Orneta swego smoka. Był to potwór pożerający nie tylko zwierzęta. Ofiarą jego padały również kobiety i dzieci. Wielu rycerzy, którzy próbowali uwolnić miasto od tej klęski, padało w walce, aż wreszcie jednemu z nich udało się smoka zabić. Reminiscencje tej legendy znalazły się w herbie miasta.
W tamtym okresie biskup posiadał w zachodniej części miasta zamek z folwarkiem wyłączonym z obszaru miejskiego. W 1351 roku gmina miejska wykupiła urząd sołecki z rąk dziedziców pierwszego sołtysa i od tej chwili miastem zarządzała rada, składająca się z sześciu rajców i dwóch burmistrzów urzędującego i jego zastępcy. Podobny skład rady przetrwał aż do 1772 roku, z tym tylko, że z biegiem czasu powstała ważna funkcja pisarza, zwanego notariuszem miejskim.
Funkcje, początkowo honorowe, z czasem związane zostały z określonym wynagrodzeniem. Zmiany w ustroju miasta i w jurysdykcji nastąpiły dopiero po zaborze Warmii. Wojny, których widownią była Warmia od XV aż po XX wiek, oraz klęski żywiołowe hamowały rozwój miasta. Nigdy jednak Orneta nie została doszczętnie zrujnowana tak jak Pieniężno czy inne miasta Warmii. Jednakże bardzo często plądrowane były okolice miasta.
W 1520r. Orneta przeszła w ręce Zakonu Krzyżackiego, zaś w roku 1626 Ornetę zajęły wojska szwedzkie. Na miasto nałożono olbrzymią kontrybucję. Jednakże już w tym samym roku wojska polskie odbijają miasto, by już w rok później Orneta dostała się znów w ręce Szwedów. Wtedy została poważnie splądrowana i ponownie zmuszona do zapłacenia wysokiej kontrybucji. Zaledwie miasto podniosło się z ruiny gospodarczej, wybuchła druga wojna szwedzka. W lutym 1656 roku Ornetę obsadziły wojska brandenburskie. Później Orneta przechodziła z rąk do rąk; Brandenburczyków wyparli Szwedzi, a tych znów Polacy. Wojna ta, jak i poprzednie, doprowadziła Ornetę do ruiny gospodarczej. W lipcu 1676 roku miasto zniszczył pożar. Wojna północna przyniosła nowe klęski. Przez blisko sześć lat Orneta była okupowana przez wojska szwedzkie, które ciągłymi kontrybucjami i rekwizycjami doprowadziły mieszkańców do kompletnej nędzy. Po pokoju toruńskim i włączeniu Warmii do państwa polskiego napłynęła tu dość masowo ludność polska. Budowano liczne kaplice polskie i wtedy właśnie powstaje kaplica polska w Ornecie, na podstawach kaplicy Św. Ducha (położonej poza murami).
Szpitale w średniowieczu były zazwyczaj fundacjami osób duchownych i taki też pierwszy szpital został ufundowany przez jednego z biskupów już w XIV w. W czasie wojny trzynastoletniej szpital i przyszpitalna kaplica zostały zniszczone, a odbudowane w 1494 roku. Po ponownym zniszczeniu w czasie wojny lat 1519-1521 postanowiono przenieść budowlę na granicę murów miejskich. Około 1340 roku powstał na przedmieściu przy Wysokiej Bramie szpital pod wezwaniem św. Jerzego.
Pierwsza wiadomość o szkole zamkowej w Ornecie pochodzi z dokumentu z 1343 roku, którą przeniesiono następnie do Lidzbarka. W Ornecie istniała jednak prawdopodobnie szkoła parafialna. Od połowy XVI wieku była też w Ornecie szkoła dla dziewcząt, związana ściśle z klasztorem sióstr katarzynek.
Wprawdzie w dokumencie lokacyjnym nadano mieszkańcom Ornety określony areał ziemi ornej, ale od początku głównym ich zajęciem było rzemiosło i handel. Do udokumentowanych na przełomie wieków cechów rzemieślniczych można zaliczyć - rzeźnictwo, piekarstwo, szewstwo, garbarstwo, sukiennicy, farbiarstwo, kowalstwo, ślusarstwo, nożownictwo, złotnictwo, kotlarstwo, płatnerstwo, rymarstwo, siodlarstwo, kapelusznictwo, kuśnierstwo, kołodziejstwo, przędzalstwo, garncarstwo, tokarstwo, bednarstwo, stolarstwo, krawiectwo. Liczba i liczebność cechów dowodzą, że Orneta była silnym ośrodkiem rzemiosła. Prawie równie ważnym źródłem utrzymania mieszkańców było rolnictwo, a głównie hodowla. W latach siedemdziesiątych XVIII wieku zorganizowano w biskupstwie warmińskim służbę pocztową. Dwa razy w tygodniu – w poniedziałki i czwartki - wyjeżdżał z Braniewa dyliżans pocztowy. Trasa prowadziła przez Pieniężno do Ornety i tu się rozgałęziała: jeden szlak biegł przez Lidzbark Warmiński, Jeziorany, Bisztynek do Reszla, drugi - przez Dobre Miasto do Olsztyna.
Według spisu z 1772 roku, Orneta liczyła 1978 mieszkańców. Głównym źródłem utrzymania mieszczan były handel i rzemiosło. Spis wykazał 36 sukienników, którzy sprzedawali swoje wyroby w Dobrym Mieście, Pieniężnie i Braniewie. Budynków było 310, w tym 210 mieszkalnych, jeden kościół i jeden klasztor oraz dwa szpitale.
Ucisk fiskalny państwa pruskiego zaważył na rozwoju miasta. Oprócz tego nękały je liczne klęski żywiołowe. W latach 1781 – 1850 wybuchło 9 wielkich pożarów. Wojny napoleońskie doprowadziły miasto do ruiny. Przechodziło ono z rąk do rąk. Okupowali je Francuzi, Prusacy, Rosjanie. Nie ustawały kontrybucje i rekwizycje.
Od zaboru zaczął się też na Warmii upadek szkolnictwa spowodowany przede wszystkim brakiem nauczycieli.. Dopiero seminarium nauczycielskie w Braniewie zapewniło miastu prawdziwego nauczyciela. Z chwilą wprowadzenia obowiązku szkolnego w 1825 roku nauczaniem objęto prawie wszystkie dzieci. Wkrótce potem, w roku 1835, szkoła ornecka miała trzy klasy z 290 uczniami, których uczyło trzech nauczycieli. Również szkoła żeńska liczyła trzy klasy i trzy nauczycielki. Uczęszczało do niej 265 dziewcząt. Ponieważ z czasem budynek starej szkoły przy kościele okazał się za mały, część klas przeniesiono do wyremontowanego skrzydła zamku. Mieściły się one tam przez blisko 30 lat, bo aż do 1889 roku. Wówczas zbudowano nowy budynek szkoły żeńskiej, w którym umieszczono również część klas szkoły męskiej. W 10 lat później, w maju 1899 roku, oddano do użytku nowy budynek szkoły męskiej. Jeszcze w 1867 roku powstało w Ornecie gimnazjum. Wkrótce jednak zlikwidowano je, a reaktywowano dopiero w 1902 roku. Wtedy też powstało gimnazjum żeńskie. Dla obydwu szkół zbudowano nowy gmach oddany do użytku 20 października 1925 roku. Od 1890 roku aż do lat dwudziestych działała w Ornecie szkoła gospodarstwa domowego. Po zlikwidowaniu jej utworzono we wrześniu 1929 roku szkołę handlową, do której w roku szkolnym 1929/1930 uczęszczało 189 uczniów.
Kaplicę polską zlikwidowano za rządów biskupa Karola Hohenzollerna (1795-1803), który w 1798 roku przeniósł jej kapitał i dochody, do kościoła parafialnego na cele jego ozdoby i wystroju. Mury miejskie rozebrano w XIX wieku, część z nich wykorzystując jako oparcie dla domów, natomiast szpitale Św. Jerzego i Św. Ducha w 1880 roku, a w ich miejsce zbudowano nowy szpital miejski. Mniej więcej w tym samym czasie (1872-1875) powstał szpital pod wezwaniem św. Elżbiety, którym opiekowały się siostry katarzynki. Rozbudowano go i unowocześniono w 1899 roku. W 1901 roku utworzono w Ornecie zakład dla epileptyków i umysłowo chorych.
W 1826 roku można datować powstanie gminy ewangelickiej w mieście. Dwa lata później, na wiosnę 1828 roku, przystąpiono do budowy szkoły i plebanii, a 3 sierpnia 1829 roku położono kamień węgielny pod budowę kościoła ewangelickiego. W 1830 roku gmina ewangelicka otrzymała własnego duszpasterza. W XIX i początku XX wieku miasto rozwijało się powoli, lecz stale. Pełniło rolę ośrodka zaopatrującego okoliczne wsie, samo też w dużej mierze żyło z rolnictwa. Jeszcze w 1929 roku mieszkańcy posiadali 512 sztuk bydła, 1084 sztuki trzody chlewnej i 275 koni. Funkcje rzemiosła zostały z czasem ograniczone na skutek rozwoju przemysłu, jednak aż do końca XIX wieku miasto było uznanym ośrodkiem sukiennictwa i kapelusznictwa.
W 1868 roku Ornetę włączono do sieci telegraficznej, a na początku XX wieku do sieci telefonicznej. W roku 1884 miasto otrzymało połączenie kolejowe z Olsztynem, rok później z Pieniężnem, w 1894 roku z Morągiem, a w 1905 roku z Lidzbarkiem Warmińskim. Światło elektryczne zapłonęło w Ornecie w roku 1901, a w 1911 roku otrzymało miasto wodociągi i kanalizację. Z pierwszej wojny światowej Orneta wyszła bez zniszczeń. Wprawdzie Rosjanie ostrzelali miasto, nie wyrządzili jednak żadnych szkód. W 1930 roku było w Ornecie 15 rzeźników, 15 mistrzów piekarskich, 34 członków cechu szewców i garbarzy, 13 kołodziejów, ośmiu mistrzów garncarskich. Wciąż istniała sławna firma organmistrzowska, cegielnia, młyny, fabryka tytoniu, browar. Pracowały zakłady meblarskie, zakład produkujący urządzenia telegraficzne i narzędzia rolnicze. Ornecka mleczarnia znana była z wysokiej jakości produktów mleczarskich. Według spisu powszechnego z 17 maja 1939 roku gmina Orneta liczyła 7817 stałych mieszkańców (3621 mężczyzn); 534 osoby utrzymywały się z pracy w rolnictwie i leśnictwie, 3362 z pracy w przemyśle i rzemiośle 1368 z pracy w handlu i komunikacji. W gminie było wówczas 121 gospodarstw rolnych i leśnych, w tym cztery o powierzchni powyżej 100 ha. Przygotowania wojenne w Prusach Wschodnich miały ogromny wpływ na oblicze miasta Niedaleko Ornety budowano linię obronną zwaną trójkątem lidzbarskim, a na nowo wybudowanym lotnisku pojawiły się pierwsze samoloty. Lotnisko było rozbudowywane przez cały okres wojenny przez więźniów i jeńców obozów jenieckiego i koncentracyjnego zlokalizowanych w okolicach Ornety. Obozy funkcjonowały do jesieni 1944 r. W dniu 20 stycznia 1945 wojska radzieckie zrzuciły pierwsze bomby na miasto. Spadły na miejskie budynki i dworzec kolejowy. Zniszczenia nie były tak wielkie, jak w innych miastach. Braniewo zostało zniszczone w 80%, Frombork prawie wcale, Pieniężno w 95%, a w Dobrym Mieście spłonęła cała starówka. W Ornecie straty oszacowano na 35 %, w tym 15% stanowiła substancja mieszkaniowa. Częściowemu zniszczeniu uległa kościelna wieża i stare kamienice wokół średniowiecznego ratusza. Ornetę opuścili mieszkańcy. Zostały tylko Siostry Katarzynki, które w Zakładzie dla Epileptyków na wzgórzu Św. Andrzeja opiekowały się chorymi.; Część z nich została wymordowana przez żołnierzy radzieckich. W lutym 1945 roku liczba mieszkańców Ornety wynosiła 1300 osób. Byli wśród nich uciekinierzy, którym nie udało się dotrzeć do Gdańska przez Zalew Wiślany, starcy i dzieci. Wraz z zakończeniem działań wojennych w Ornecie przestała działać kolej. Uruchomiono ją dopiero jesienią 1945 r. Mimo problemów z komunikacją kolejową wiosną 1945 r. do miasta przybyli pierwsi osadnicy z centralnej Polski. Jesienią przyjechały pierwsze transporty Polaków z kresów wschodnich. Latem 1946 r. rozpoczęła się planowa akcja wysiedlania ludności niemieckiej z Ornety i powiatu braniewskiego, która trwała do lipca 1948 r.
Polacy przejęli administrację miastem od Rosjan 23 lipca 1945 r. Mało zniszczona Orneta stawała się ośrodkiem gospodarczym, handlowym i szkolnym dla całej północnej części województwa olsztyńskiego. Już w połowie 1945 r. w mieście pracowały 3 piekarnie, restauracja, zakład fryzjerski. Niebawem została też zorganizowana spółdzielnia „Zorza” oraz Samopomoc Chłopska. Uruchomiono wodociągi. Produkcję rozpoczęło Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych. W dniu 15 września 1945 r. zorganizowano pierwszą w powiecie braniewskim szkołę podstawową, a w lutym 1946 r. rozpoczęło pracę gimnazjum. Pod koniec 1946 r. powstała w Ornecie szkoła rolnicza.
Liczba mieszkańców rosła z roku na rok. W 1962 r. Orneta przekroczyła liczbę mieszkańców sprzed 1939 r., kiedy to miasto liczyło 7817 mieszkańców. Wraz ze wzrostem populacji następował rozwój miasta i instytucji w nim funkcjonujących: Powiatowa Komenda Milicji Obywatelskiej, Ochotnicza Straż Pożarna, dom kultury, biblioteka, ośrodek zdrowia, nowe szkoły. Ludzie zatrudnieni byli w największych zakładach produkcyjnych: Fabryka Śrub, Fabryka Wozów, Odzieżowa Spółdzielnia Inwalidów „Warmia”. Funkcjonowały też drobne zakłady rzemieślnicze: tkacki, kapeluszniczy oraz tradycyjne – szewskie, zegarmistrzowskie, złotnicze. Najbardziej, jednak Orneta znana była w latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych z bardzo dobrego zaopatrzenia w sklepach. Mieszkańcy całego województwa przyjeżdżali do Ornety na zakupy. Po reformie administracyjnej kraju w 1975 r. Orneta znalazła się w granicach województwa elbląskiego.
Transformacja gospodarcza kraju w latach 90-tych nie ominęła Ornety. Istniejące zakłady produkcyjne zaczęły podupadać, rosło bezrobocie. Nowo powstające przedsiębiorstwa nie były w stanie wchłonąć wszystkich pozostających bez pracy. Mieszkańcy Ornety licznie wyjeżdżali w tym czasie do Niemiec, gdzie znajdowali zatrudnienie. Inni ratowali się wyjazdami handlowymi do Węgier, Jugosławii. Miasto straciło też swój charakter po likwidacji w 1991 r. Jednostki Wojskowej JW3448, która zasiedliła Wzgórze Św. Andrzeja w 1968 r. po wyprowadzeniu z Ornety wojsk lotniczych. Wojsko przekazało swoje mienie Uniwersytetowi Warmińsko-Mazurskiemu w Olsztynie, a miastu pozostawiło zdewastowaną substancję mieszkaniową na tzw. osiedlu wojskowym. Uniwersytet nie zagospodarował pokoszarowego mienia, budynki stoją puste i niszczeją pod wpływem czasu i ludzi. Lotnisko przejęła Agencja Mienia Lotniskowego rozprzedając budynki i grunty różnym właścicielom. Do dziś nie zostało zagospodarowane w sposób kompleksowy.
W 1996 r. Orneta otrzymała nową, nowoczesną oczyszczalnię ścieków. Osiedle domków jednorodzinnych przy ulicach Polnej i Zarzecznej zostało uzbrojone w sieć wodociągową, energetyczną i kanalizacje. W latach 90-tych zmodernizowano oświetlenie ulic. Na Starym Mieście pojawiły się piękne, stylowe lampiony.
W 1999 r. Orneta została włączona do powiatu lidzbarskiego w województwie warmińsko-mazurskim. W nowej rzeczywistości najlepiej radziło sobie rzemiosło i handel. W sierpniu 2002 r. zarejestrowanych było aż 455 przedsiębiorców handlowców, 218 w zakresie produkcji i usług oraz 237 w zakresie gastronomii. W 2002 r. oddano do użytku halę sportową o pow. użytkowej 2683 m2 .
Wraz z akcesją Polski do Unii Europejskiej Orneta wykorzystała szansę wykonania wielu inwestycji przy wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Została wymieniona sieć ciepłownicza w obrębie Starego Miasta, wyremontowano cztery średniowieczne kamieniczki.
Zdjęcie 1. Starówka Ornety z końca XIX wieku (Źródło: Urząd Miejski w Ornecie)
Najważniejsze daty z historii Ornety
12 sierpnia 1308 – pierwsza wzmianka o osadzie Orneta. Była ona lokowana na staropruskim polu osadniczym ''Wurmedyten'' lub ''Wormedythin''.
26 marca 1313 – po raz pierwszy w dokumentach pojawia się słowo „civitas” dla potwierdzenia praw miejskich Ornety.
1340 – Orneta staje się siedzibą biskupów warmińskich.
1340 - powstają mury obronne i rozbudowany jest zamek.
1349 – przeniesienie siedziby biskupów warmińskich do Lidzbarka Warmińskiego.
1350 – rozpoczęto budowę kościoła farnego w mieście.
14 sierpnia 1359 – Orneta posiada odnowione przywileje miejskie na prawie chełmińskim. W mieście istnieje ratusz.
21 stycznia 1454 – Zjazd odbywający się w Ornecie, podczas którego miasta warmińskie stają po stronie Prus w wojnie trzynastoletniej.
1466 – Pokój Toruński, w wyniku którego Warmia wraz z Ornetą wchodzi w skład Korony Polskiej.
24 listopada 1520 – ciężkie ośmiodniowe oblężenie Ornety kończy się oddaniem miasta Albrechtowi Hohenzollernowi
1538 – Mikołaj Kopernik podczas pobytu w Ornecie asystuje biskupowi Janowi Dantyszkowi przy odbiorze przysięgi składanej komornictwu biskupiemu.
1586 – następuje osadzenie klasztoru katarzynek z inicjatywy biskupa Marcin Kromera.
17 lipca 1626 – Orneta została zajęta przez wojska szwedzkie.
1655-1660 – druga wojna szwedzka, miasto zostaje całkowicie zrujnowane.
1703-1788 – Hans Wulff, syn organmistrza z Ornety buduje organy oliwskie.
1772 –Rozbiór Polski. Orneta zostaje w zaborze Pruskim.
1829-1830 – budowa kościoła ewangelickiego.
1867 – powstaje pierwsze gimnazjum w Ornecie.
1872-1875 – powstaje nowoczesny szpital miejski- szpital św. Elżbiety.
1884 – Orneta otrzymuje połączenie kolejowe z Olsztynem, następuje budowa dworca kolejowego.
1855 – Orneta otrzymuje połączenie kolejowe z Pieniężnem.
1894 – Orneta otrzymuje połączenie kolejowe z Morągiem.
1901 – powszechna elektryfikacja Ornety.
1902 – utworzenie Gimnazjum Żeńskiego.
1905 – Orneta otrzymuje połączenie kolejowe z Lidzbarkiem Warmińskim.
1911 – Orneta zostaje skanalizowana i otrzymuje wodociągi.
17 marca 1945 – zajęcie Ornety przez wojska II i III frontu białoruskiego.
23 lipca 1945 – przekazanie Ornety administracji polskiej.
1975 – w wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej Orneta staje się częścią województwa elbląskiego.
1996 – oddanie do użytku nowoczesnej oczyszczalni ścieków.
1999 – Orneta w nowo powstałym województwie warmińsko-mazurskim w powiecie lidzbarskim.
...
m.skrzynski4