1
TRUDNOSCI WYCHOWAWCZE DZIECI
W WIEKU PRZEDSZKOLNYM ORAZ
SPOSOBY ICH PRZEZWYCIE_ANIA
Opracowanie: Ewa Dyduch – nauczyciel wychowania
przedszkolnego
Plan:
Wstep
1. Pojecie i rodzaje trudnosci wychowawczych.
2. Przyczyny powstawania trudnosci wychowawczych.
3. Sposoby przezwycie_ania trudnosci wychowawczych.
Podsumowanie
Wnioski
Bibliografia
2
WSTEP
Psychologia to dział nauki, który potrafił mnie szczególnie zainteresowac.
Tłumaczy ona wiele zjawisk zachodzacych w samym człowieku, w jego
psychice. Aby poznac psychike człowieka nale_y zainteresowac sie jednostka
badana, sprawdzic z jakiego srodowiska sie wywodzi, jaki jest jej ogólny
rozwój.
W swoim opracowaniu poruszam problem nieprawidłowosci
w zachowaniu dzieci w wieku przedszkolnym, nazywany przez psychologów
trudnosciami wychowawczymi.
Ka_dy z rodziców stara sie, aby jego dziecko było grzeczne, miłe,
potrafiło im okazac swoja miłosc. Aby to osiagnac rodzice próbuja ró_nych
metod, a jesli one nie odnosza oczekiwanych efektów gniewaja sie, krzycza,
strasza karami lub te_ je stosuja. Ale czasem i to nie pomaga. Rezultaty takich
zabiegów wychowawczych sa mierne, a czasami całkowicie złe. Dlaczego tak
sie dzieje? Dlaczego stosowane przez rodziców działania wychowawcze
zawodza? Dlaczego jest wiele dzieci, których zachowanie ró_ni sie od innych?
Co robic, aby dziecko było inteligentne, dobre, grzeczne, rozsadne i pogodne ...,
_eby było dzieckiem wspaniałym?
Du_a role w ukształtowaniu dziecka odgrywaja nauczyciele, którzy
powinni pomóc dzieciom korygowac ich błedy wychowawcze oraz pomóc
w przystosowaniu sie do grupy. Od tego, czy to zrobimy i jak to zrobimy bedzie
zale_ało w du_ej mierze przyszłe _ycie dziecka.
3
1. Pojecie i rodzaje trudnosci wychowawczych
Zakres pojecia trudnosci wychowawcze jest ujmowany rozmaicie
w zale_nosci od tego, czy rozumiemy przez nie tylko sposoby zachowania
dzieci, które uniemo_liwiaja osiagniecie zamierzonych celów wychowania, czy
te_ obejmujemy tym pojeciem głebokie formy nieprzystosowania. Wsród
badaczy trudnosci wychowawczych istnieja ró_nice w ujmowaniu problemu. Sa
one zwiazane z ró_norakim rozumieniem terminu „trudnosci wychowawcze”.
Niektórzy mówia o trudnosciach wychowawczych, a inni w tym samym
znaczeniu u_ywaja terminów „niedostosowanie społeczne” lub „zaburzenia
zachowania”.
O dziecku, które nie zachowuje sie tak, jak sobie _ycza tego dorosli mówi
sie zwykle, _e jest trudne lub delikatniej, _e sprawia trudnosci wychowawcze.
Na ogół autorzy ksia_ek o dzieciach trudnych unikaja podawania scisłych
definicji tego terminu, poprzestajac na szerokich opisach postepowania tych
dzieci w ró_nych sytuacjach _yciowych.
Zarówno termin dziecko trudne, jak i trudnosci wychowawcze bywaja w _yciu
rozumiane rozmaicie, zale_nie od tego, kto i kiedy ich u_ywa.
A. S. Neill, długoletni pedagog – praktyk we wstepie do swojej ksia_ki
„Nowa Summerhill” pisze, _e „trudne dziecko – to dziecko nieszczesliwe,
walczace z samym soba, a w konsekwencji z całym swiatem”.1
E. B. Hurlock, amerykanski psycholog twierdzi, _e „wiele form tzw.
trudnego zachowania sie jest normalnym zachowaniem sie jednostki, typowym
dla danego wieku, w którym sie przejawia”.2
Dziecko czesto zaliczane jest do trudnych, choc zachowuje sie zle tylko
w zorganizowanej grupie rówiesników, a w innych srodowiskach nic mu
zarzucic nie mo_na. Bywa te_ przeciwnie – uwa_a sie je za trudne,
1 A. S. Neill, Nowa Summerhill, WSiP, Poznan 1994
2 E. B. Hurlock, Rozwój dziecka, WSiP, Warszawa 1961
4
bo sieje strach wsród kolegów z podwórka, choc w przedszkolu uchodzi za
wzór.3
Według W. Okonia dziecko trudne – to dziecko, które ma trudnosci
z przystosowaniem sie do wymagan rodziców, nauczycieli, opiekunów.
Etiologia tych trudnosci siega zazwyczaj do wczesnych lat dziecinstwa.
W dalszym _yciu dziecka moga one zaniknac, słabnac lub sie nasilac – zale_y to
od sytuacji _yciowej i wychowawczej w jakiej znajduje sie dziecko.
K. Dabrowski twierdzi, _e dziecmi trudnymi wychowawczo sa te, których
„trudnosci tkwia wyłacznie w srodowisku wychowawczym”.4
Natomiast A. Lewicki5 uwa_a, _e trudnosci wychowawcze to sposoby
postepowania dzieci, które sa niezgodne z kierunkiem wychowania i dlatego
utrudniaja prace wychowawcza.
Autor uprzedza, _e nie zalicza do trudnosci wychowawczych drobnych
i sporadycznie wystepujacych wykroczen, tylko takie, które wystepuja czesto
i nie poddaja sie zwykłym oddziaływaniom wychowawczym. Ten sam autor
uwa_a, _e zachowanie sie człowieka, którego uwa_amy za społecznie
przystosowanego, powinno spełniac dwie podstawowe funkcje:
- zaspokajac potrzeby osobiste,
- spełniac wymagania społeczne w sposób akceptowany przez dane
srodowisko.
O zaburzeniach w zachowaniu mówi sie wtedy, gdy nie spełnia ono obydwu lub
chocby tylko jednej z powy_ej wymienionych funkcji.
Jednak zakres ten jest bardzo szeroki, poniewa_ obejmuje zarówno zjawiska
psychopatologiczne (nerwice, socjopatie, a nawet niedorozwoje) jak i formy
zachowan, których nie zalicza sie do _adnej kategorii psychopatologicznej np.
3 J. Dobrowolska, Czy naprawde trudne dziecka, PZWS, Warszawa 1975
4 K. Dabrowski, Społeczno – wychowawcza psychiatria dziecieca, PZWS, Warszawa 1989
5 A. Lewicki, Jak powstaja trudnosci wychowawcze, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987
5
agresja zwiazana z silna frustracja u ludzi zdrowych psychicznie i fizycznie.
Wsród dzieci z trudnosciami A. Lewicki6 wyró_nia dwa zasadnicze typy:
- dzieci agresywne, złosliwe, manifestujace swa postawe na zewnatrz
i czesto popadajace w konflikty z otoczeniem;
- dzieci lekliwe, niesmiałe, unikajace kontaktów z otoczeniem,
nie przejawiajace zainteresowan; popadaja one rzadziej w konflikty
z otoczeniem, gdy_ jak podaje autor, reaguja na zagro_enie
powstrzymywaniem sie od działania.
Mo_na podzielic trudnosci wychowawcze ze wzgledu na stopien zło_onosci ich
objawów. Dzielimy je na:
- jedno – objawowe – gdy wystepuje jedna manifestacja zaburzen (np.
kłamstwo);
- wielo – objawowe – gdy u dziecka stwierdza sie kilka ró_nych objawów.
Z. Krzysztoszek twierdzi, _e „je_eli zamierzone rezultaty dydaktyczne
i wychowawcze nie sa osiagane, jesli w ró_nych okresach _ycia dziecka
zaczynaja pojawiac sie rozbie_nosci miedzy tym czego sie od niego zgodnie
z zało_eniami oczekuje, a rzeczywistymi, prezentowanymi w ró_nych
sytuacjach postawami, jesli wychowanek nie tylko nie postepuje tak, jak
powinien w mysl uznanych społecznie norm, ale przeciwnie, na ka_dym kroku
usiłuje normy te zlekcewa_yc i naruszac, mówimy wówczas o trudnosciach
wychowawczych”.7
Z. Szymanska upatruje sedno problemu dziecka trudnego w niedocenianiu
organicznej niewydolnosci danego dziecka w zakresie wymaga...
Avisaa