praca.pdf

Wstęp

Zagadnienie przestępczości kobiet pozostawało przez długie lata w cieniu

przestępczości mężczyzn. Powszechnie panuje przekonanie, że przestępczość kobiet

jest zjawiskiem marginalnym, dotyczącym niewielkiej liczby osób. Szczególnie w

polskiej rzeczywistości, wciąż jest aktualny obraz kobiety jako istoty łagodnej,

pozbawionej agresji gospodyni domowej, dobrej matki, żony i kochanki. Kobieta

przedstawiana była zawsze jako istota pod każdym względem doskonała: inteligentna,

serdeczna, mądra, pracowita i zawsze gotowa do pomocy. Coraz częściej nagłaśniane

przez media zachowania dewiacyjne kobiet zaczęły więc budzić bardzo negatywne

emocje wśród społeczeństwa. W naszej świadomości nie mieści się bowiem, że

kobieta może być zdolna do jakiegoś okrucieństwa. To raczej mężczyźni mają

kulturowe i społeczne przyzwolenie na agresję. Kultura masowa aby przyciągnąć

uwagę człowieka odwołuje się do sensacji, a niewątpliwie należą do nich

przestępstwa dokonywane przez kobiety. Mass media są dzisiaj nieodłączną częścią

rzeczywistości dla każdego człowieka, nic dziwnego więc, że są one nazywane

,,czwartą władzą” współczesności. Zachowania kobiet niezgodne z wartościami i

normami społecznymi są nagłaśniane przez środki masowego przekazu w sposób

budzący wiele negatywnych emocji. Zwykle odbiorca przyjmuje podane przez media

wyjaśnienia, redukując napięcie wynikające z rozbieżności oczekiwań co do ról

związanych z płcią a zachowaniami przestępczymi prezentowanych przez media

kobiet. 1 Nikt tak naprawdę nie zastanawia się na ile rzetelne są informacje dostarczane

nam codziennie przez telewizję, radio, prasę, czy internet. Przemoc, agresja i

przestępczość kobiet mają za zadanie przyciągać widza, którego interesuje sam czyn,

nie zaś przyczyny takiego zachowania. Tymczasem coraz bardziej zacierają się role

płciowe, które funkcjonowały przez dziesięciolecia. Oprócz przejmowania społecznej

roli głowy rodziny, czy zdobywania wysokich szczebli kariery zawodowej kobiety

przejmują też od mężczyzn wszystkie formy agresji i przemocy. Można powiedzieć,

że równouprawnienie kobiet dotarło także do sfery przestępczej.

Moja praca jest próbą ukazania przestępczości kobiet jako zjawiska

społecznego. Celem pracy, obok poznania okoliczności i przyczyn zachowań

przestępczych kobiet jest również wskazanie na proces resocjalizacji oraz wpływ kary

B.Gulla, Z.Majchrzyk, Atrybucje przyczynowe zachowań dewiacyjnych kobiet w środkach masowego

przekazu [w:] I.Pospiszyl i R.Szczepanik (red.), Zachowania dewiacyjne dziewcząt i kobiet, Łódź 2007, s.155

pozbawienia wolności na skazane kobiety. Pierwszy rozdział stanowią rozważania

teoretyczne dotyczące zagadnienia przestępczości ogólnej, co wprowadza w

problematykę przestępczości kobiet. Znajduje się w nim także charakterystyka

rodzajów przestępstw i okoliczności ich popełniania oraz główne przejawy

demoralizacji. Rozdział drugi poświęcony jest prezentacji głównych teorii etiologii

przestępczości kobiet, wpływom czynników biologicznych, psychologicznych i

socjologicznych na takie zachowania. W ostatnim, trzecim rozdziale znajduje się opis

skutków przestępczości kobiet, czyli kary pozbawienia wolności i wpływ izolacji

więziennej na oskarżone.

I. Przestępczość kobiet na tle ogólnej przestępczości

1.1. Pojęcie przestępczości.

Zjawisko przestępczości pojawiło się wraz z tworzeniem się grup ludzkich. To

oznacza, że przestępczość istniała od zawsze i jest obecna również w dzisiejszych

czasach. Zjawiskiem przestępczości zajmuje się dział nauki zwany kryminologią.

Kryminologia bada przestępstwo, przestępcę oraz funkcjonowanie środków

przeciwdziałania przestępczości. Obejmuje swym zainteresowaniem przede wszystkim

problematykę związaną z samym pojęciem przestępstwa jako pewnej kategorii

społecznej. W tym zakresie kryminologia poszukuje odpowiedzi na pytania o

społeczną istotę przestępstwa jako zachowania naruszającego pewien szczególny

rodzaj normy społecznej, a mianowicie normę prawa karnego. Pojmując przestępczość

jako zjawisko społeczne kryminologia stara się określać rozmiary, nasilenie, dynamikę

i strukturę przestępczości. Jednak najbardziej tradycyjnym przedmiotem badań

kryminologicznych jest osoba sprawcy przestępstwa i indywidualne zachowania

przestępne jednostki . 2 Do wyjaśnienia zjawiska przestępczości ważne jest także

zastosowanie osiągnięć innych dyscyplin naukowych takich jak psychologii,

socjologii, pedagogiki, czy statystyki.

Zgodnie z definicją przedstawioną przez B.Hołysta: ,,przez przestępczość

rozumie się w kryminologii zbiór czynów zabronionych przez ustawę pod groźbą

kary, które to czyny popełnione zostały na obszarze danej jednostki terytorialnej w

2 J.Błachut, A.Gaberle, K.Krajewski, Kryminologia, Gdańsk 2004, s.19-20

danym czasie.” 3 Przestępstwem jako czynem zabronionym przez prawo zajmuje się

prawo karne. Kodeks karny definiuje przestępstwo jako czyn człowieka zabroniony

przez ustawę pod groźbą kary. Przestępstwo jest więc czynem bezprawnym,

zawinionym i społecznie szkodliwym w stopniu większym niż znikomy. 4 Zgodnie z

przepisami kodeksu prawa karnego przestępstwo może popełnić tylko osoba fizyczna,

która w chwili popełnienia czynu zabronionego ukończyła 17 lat, a w pewnych

wyjątkowych sytuacjach 15 lat. 5

Istnieją kryteria według których dokonuje się podziału przestępstwa. Jednym z

nich jest podział ze względu na wysokość kary grożącej za ich popełnienie. Mowa

tutaj o zbrodni - czynie zagrożonym karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od

lat trzech albo karą surowszą i występku - czynie zagrożonym grzywną powyżej 30

stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności

przekraczającą miesiąc. 6 Zbrodnia to czyn popełniany umyślnie, czyli z zamiarem jego

dokonania. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając

zamiaru jego popełnienia, robi to jednak na skutek niezachowania ostrożności

wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość tego czynu przewidywał

lub mógł przewidzieć. 7

Rozważania o przestępczości budzą potrzebę kolejnego podziału, który jest

stosowany przy prowadzeniu badań lub statystyk. Ogólnie wszystkie przestępstwa, z

danego okresu, popełnione na danym terenie lub w określonej zbiorowości, określa się

mianem zbiorowości rzeczywistej. Biorąc jednak pod uwagę, że nie każde

przestępstwo wychodzi na jaw, mówi się o przestępczości ujawnionej i nieujawnionej.

W przypadku pierwszych informacje o czynach przestępczych są uznane i

zarejestrowane przez organy ścigania. Jeżeli jednak to nie nastąpi, wtedy mówi się o

przestępczości nieujawnionej . 8 Podstawą analizy przestępczości są statystyki, czyli

zebrane dane liczbowe przedstawione w określonej formie (tabele, wykresy), opisane

językiem statystycznym. Źródłem informacji o przestępczości ujawnionej są statystyki

kryminalne, czyli dane zbierane, opracowywane i publikowane przez organy ścigania i

wymiaru sprawiedliwości. Istnieją cztery rodzaje statystyk kryminalnych: policyjna,

prokuratorska, sądowa i penitencjarna. W poniższej pracy zostaną wykorzystane dane

3 B.Hołyst, Kryminologia, Warszawa 1979, s.28

4 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997r. - Kodeks karny ( Dz.U. Nr 88, poz.553 ), art.1

5 Tamże., art. 10

6 Tamże., art.7

Tamże., art.9

8 J.Błachut, A.Gaberle, K.Krajewski…op.cit.,s.189

statystyki policyjnej, które dostarczają informacji o postępowaniach

przygotowawczych, przestępstwach stwierdzonych i osobach podejrzanych o

dokonanie przestępstwa oraz statystyki penitencjarne. Te ostatnie mówią o populacji

więziennej, czyli o osobach umieszczonych w jednostkach penitencjarnych. Składają

się na nią osoby tymczasowo aresztowane ( podejrzani lub oskarżeni, wobec których

zastosowano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania), skazane

(prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, karę aresztu

wojskowego lub aresztu) i ukarane (prawomocnym orzeczeniem kolegium do spraw

wykroczeń na zasadniczą lub zastępczą karę aresztu) . 9

Przestępczość jest zjawiskiem złożonym, które jest wynikiem szerokiego

zakresu czynników społecznych, ekonomicznych, kulturowych, historycznych i

politycznych. Pewne jest, że przestępczość niezależnie od tego jaką formę przyjmuje,

występuje we wszystkich społeczeństwach jako zjawisko szczególnie szkodliwe i

należy z nią walczyć.

1.2. Różnice w przestępczości kobiet i mężczyzn.

W literaturze pedagogicznej i kryminologicznej nie zajmowano się

przestępczością kobiet, a jeżeli ktoś zdecydował się poruszyć tą kwestie to były to

przypadki sporadyczne i mało znaczące. Przestępczość kobiet nie jest zjawiskiem tak

częstym jak przestępczość mężczyzn co sprawia, że nie jest postrzegana jako duży

problem społeczny. Przestępczość zawsze kojarzona była z niezgodnymi z prawem

zachowaniami dokonywanymi przez mężczyzn, a na przestrzeni lat powstało

założenie, że zachowanie kobiet powinno odpowiadać regułom prawa.

Różnice w przestępczości kobiet i mężczyzn zarysowują się przede wszystkim

w liczbach. Potwierdzeniem tego są statystyki uzyskane z Komendy Głównej Policji,

dotyczące ogółu podejrzanych o poszczególne przestępstwa, z wyróżnieniem kobiet i

mężczyzn. Przywołując wyniki z 2009 roku przestępczość w Polsce wyglądała w

następujący sposób:

- zabójstwo: podejrzani ogółem - 755, kobiety - 104, mężczyźni - 651

- przestępstwo spowodowania uszczerbku na zdrowiu: podejrzani ogółem - 9.328,

kobiety - 807, mężczyźni - 8.521

9 J.Błachut, A.Gaberle, K.Krajewski…op.cit.,s.193,197

- udział w bójce lub pobiciu: podejrzani ogółem - 21.863, kobiety - 1.896, mężczyźni

-19.967

- zgwałcenie: podejrzani ogółem - 950, kobiety - 15, mężczyźni - 935

- rozbój, wymuszenie rozbójnicze i kradzież rozbójnicza: podejrzani ogółem - 14.611,

kobiety - 818, mężczyźni - 13.793

- kradzież cudzej rzeczy i kradzież z włamaniem: podejrzani ogółem - 66.044,

kobiety- 6.927, mężczyźni - 59.117. 10

Widoczna jest nieporównywalna różnica w ilości popełnianych przestępstw przez

kobiety i mężczyzn. Każdego roku te liczby mogą ulegać zmianie, nieco się

zmniejszyć albo zwiększyć. Bardzo wątpliwe jest jednak, aby kiedykolwiek się

wyrównały, a na pewno nie w najbliższych latach. Powyższe dane ukazują także

różnice dotyczące rodzajów najczęściej popełnianych przestępstw. Kobiety najczęściej

decydują się na kradzież. Jest to również preferowany rodzaj przestępstwa wśród

mężczyzn, gdzie zaraz obok pojawia się udział w bójce lub pobiciu i rozbój. Kobiety

bardzo rzadko (są to sporadyczne przypadki) popełniają przestępstwa na tle

seksualnym. Z kolei najmniejszy odsetek mężczyzn występuje przy zabójstwie.

Rodzaje przestępstw łączą się także ze sposobami ich popełniania, co w dużej mierze

jest wyznaczane przez czynniki biologiczne. Mężczyzna odznacza się większą siłą

fizyczną i wykorzystuje to przy popełnianiu przestępstw. Przeciwieństwem jest

kobieta, której większym atrybutem jest spryt. Tak na przykład kobiety zabójczynie

najczęściej dokonują zbrodni we własnym domu, przy wykorzystaniu narzędzi

kuchennych. Nie uciekają z miejsca przestępstwa, nie zacierają śladów, a wiele z nich

powiadamia policję lub pogotowie. Zupełnie inaczej zachowują się mężczyźni, którzy

po popełnionym czynie starają się to ukryć zacierając ślady, a niekiedy eliminując

świadków zajścia. 11

Różnice między przestępczością mężczyzn i kobiet są przeważnie opisywane

jako powstałe w wyniku odmiennej socjalizacji obu płci. Istnienie tych różnic łączy

się z funkcjonowaniem w społeczeństwie norm kulturowych dotyczących osobno

kobiet i mężczyzn. Jak mówi A.Bałandynowicz: ,,dzieci są wychowywane w taki

sposób, aby w poszczególnych fazach życia spełniały oczekiwania co do społecznego

zachowania. Męska rola obejmuje pewien stopień przemocy i inne działania

zdefiniowane jako męskie, a przestępstwo jest często tak właśnie określane. Rola płci

Dane statystyczne dostępne na stronie: http://www.policja.pl/portal/pol/4/320/Przestepczosc_kobiet.html

11 Z.Majchrzyk, Zabójczynie i zabójcy, Warszawa 2008, s.87

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: