TKANKA
« zespół komórek z ich wytworami (substancja międzykomórkowa) o podobnym pochodzeniu, podobnej budowie i właściwościach, przystosowanych do określonych funkcji i podobnym typie przemiany materii
TKANKA NABŁONKOWA (textus epithelialis)
« pokrywa skórę, błony surowicze (otrzewną, opłucną, osierdzie), a także wyściela jamy różnych narządów i przewodów oraz ściany naczyń krwionośnych
« nie jest unaczyniona, a substancje odżywcze przechodzą tu z naczyń krwionośnych podłoża
« pochodzi z ektodermy, endodermy, mezodermy, mezenchymy
« składa się z 2 podstawowych elementów:
« błony podstawnej – tworzy fundament tej tkanki
« komórek
Nabłonek jednowarstwowy:
« płaski
s składa się z komórek nieregularnego kształtu, które się scalają, a pomiędzy nimi substancja międzykomórkowa
s w przekroju jądro wystaje na powierzchni (rozbite jajko na talerzu)
s komórki mają kilka mikrometrów
s występuje na tylnej powierzchni rogówki
s wyściela naczynia krwionośne i chłonne
û buduje naczynia włosowate, w płucach, gdzie wymiana między jedną tkanką, a drugą
û w nerkach (torebki Baumana) – filtrowanie moczu
û jama brzuszna i klatka piersiowa – otrzewna i opłucna
s wytwarza płyn zwilżający klatkę piersiową
s uniemożliwia zlepianie się narządów
« sześcienny
s zbudowany z jednej warstwy komórek o kształcie sześcianu
s komórki intensywnie pracujące, na co wskazują duże jądra (w wątrobie)
s występują w:
û gruczołach (gruczoł tarczowy, wątroba, trzustka)
û w tarczycy – produkują hormony
û w kanalikach nerkowych
û oskrzelikach
s zdolności wytwarzania wydzielin:
û w przewodach gruczołowych tworzy beleczki
û w wątrobie komórki intensywnie pracujące – bardzo dużo mitochondriów i siateczki
û produkuje hormony tarczycy – substancje te są gromadzone w pęcherzykach, także wydzielane na zewnątrz
û także funkcje wchłaniania
« walcowaty (cylindryczny)
s zbudowany z jednej warstwy wysokich komórek zbliżonych kształtem do walców lub graniastosłupów
s jądra mają kształt wydłużony lub owalny i leżą w części podstawowej komórki – w 1/3 wysokości komórki
s występują w układzie pokarmowym od żołądka po odbyt przez jelita, także w macicy, jajowodach (okresowo rzęski umożliwiają podróżowanie komórce jajowej)
s na jego powierzchni mikrokosmki – umożliwiające intensywne wchłanianie oraz rąbki, w jajowodzie zaopatrzone w migawki
« wielorzędowy
s zbudowany z jednej warstwy komórek walcowatych o różnej wysokości – ponieważ jądra układają się na różnych poziomach – stwarzają wrażenie wielowarstwowości
s nabłonek ten ma rzęski, a między komórkami zaś występują pojedyncze komórki kubkowe, które wydzielają śluz – służy do wyłapywania zanieczyszczeń dostających się do górnych dróg oddechowych – rzęski kurcząc się wymiatają ze śluzem zanieczyszczenia
s występuje w jamie nosowej, krtani, tchawicy i oskrzelach
Nabłonek wielowarstwowy:
s górna warstwa to komórki płaskie – tworzy naskórek zbudowany z warstw:
s komórek cylindrycznych – warstwa rozrodcza
s kolczysta
s ziarnista
s jasna
s zbita
s złuszczająca, rogowaciejąca
s występuje na skórze, przełyku, odbycie, kanałach słuchowych, jamie ustnej, pochwie
s u przeżuwaczy wyściela przedżołądki
s górna warstwa to komórki sześcienne- najczęściej wyst. w gruczołach małych- np. łojowe, przy włosie, kończąc na wątrobie
« cylindryczny
s występuje w macicy u bydła – dwuwarstwowy
s może w spojówce
« przejściowy
s może zmieniać liczbę warstw – wszystkie komórki rozpoczynają się od błony podstawnej – też różną wysokość, na jego powierzchni komórki baldaszkowate – bardzo duże- 1,2 lub 3 jądra (wielojądrzaste) – na powierzchni substancja lipidowa przeciw substancjom szkodliwym do organizmu
s błona podstawowa słabo rozwinięta
s występuje w układzie moczowym – od kielichów, miedniczek, pęcherza
û przejściowy, bo w pęcherzu gromadzi mocz – zdolność rozszerzania, potem nabłonek podlega zmianom – jest rozciągany lub pseudounaczyniony (nie mają naczyń), tu pod błoną podstawną występują naczynia przy fałdowaniu błony śluzowej wchodzą
GRUCZOŁY
« nabłonek zmysłowy – kubki smakowe, błona węchowa, siatkówka oka, narząd spiralny
TKANKA ŁĄCZNA (textus coniunctivus)
« to tkanki różniące się czasem budową i czynnościami, ale łączy je jednocześnie wspólne pochodzenie i podobna budowa – podobne właściwości morfologiczne – w sposób nie tworzący warstwy ciągłej
« zbudowane z komórek i obfitej substancji międzykomórkowej
« spełnia trzy zasadnicze funkcję:
s odżywczą
s podporową
s obronną
« wypełnia przestrzenie, łączy komórki, tworzy szkielet dla narządów i tkanek – włókienka komórek i bezpostaciowa substancja podstawowa
Tkanka łączna właściwa – funkcje mechaniczne
« galaretowata
s z tkanki mezenchymatycznej – podobna do galarety
s wypełnia przestrzenie poszczególnych listków zarodkowych w zarodku zbudowanym z komórek z bardzo długimi wypustkami
s łączy komórki także w sznurze pępowinowym – galareta Whortona
û nie występuje u dorosłych
û niedojrzała
« siateczkowata
s komórki kształtu gwiaździstego, które łącząc się wypustkami tworzą sieć
s występują też włókienka srebrochłonne, sprężyste, kolagenowe
s na sieci inne komórki – najczęściej komórki napływowe pochodzące z krwi – granulocyty i limfocyty
s występują w narządach limfatycznych i krwiotwórczych
« włóknista nieupostaciowiona – luźna (wiotka)
s zawiera wszystkie rodzaje komórek: włókienka srebrochłonne, sprężyste, kolagenowe, substancję międzykomórkową, komórki krwi-granulocyty i limfocyty, także fibrocyty, histiocyty, komórki tłuszczowe, tuczne (uwalniają histaminę – albo stan zapalny albo reakcja alergiczna)
s rozmieszczone one są nieregularnie w półpłynnej substancji podstawowej z niewielką ilością włókien
s wypełnia przestrzenie między narządami oraz tworzy torebki i przegrody łącznotkankowe narządów;
s za jej pośrednictwem do narządów docierają naczynia krwionośne i nerwy
« włóknista upostaciowiona
s zbita (ścięgnista, splotowa, sprężysta)
s składa się z pęczków włókien i niewielkiej ilości substancji podstawowej; z komórek występują głównie fibroblasty
s dzieli się ją na:
û tkanka o utkaniu regularnym
§ zbudowana z pęczków włókien kolagenowych równolegle ułożonych, a między pęczkami znajdują się szeregi spłaszczonych fibroblastów
§ bardzo wytrzymała na rozciąganie à wchodzi w skład ścięgien i więzadeł, powięzi, rozcięgien
û tkanka o utkaniu nieregularnym
§ jej przykładem jest tkanka łączna skóry właściwej
§ występuje w niej bardzo liczne włókna kolagenowe przebiegające w różnych kierunkach – ich bogactwo nadaje tkance duże walory mechaniczne
« włóknista beleczkowa i splotowa
s włókna kolagenowe w grubych wiązkach ułożone w różnych kierunkach
s w splotowej cieńsze włókna – tworzą błony – ...
maciekn45