Zespół stresu pourazowego: główne fakty
Post-traumatic Stress Disorder: key facts
W życiu każdego z nas może znienacka nastąpić wydarzenie, które wywołuje silny stres i trwogę przerastające zwykłe ludzkie doświadczenia, zagraża życiu (naszemu, lub innych ludzi), i nad którym nie jesteśmy w stanie zapanować. Do takich wydarzeń można zaliczyć na przykład:
· Diagnozę poważnej choroby
· Przeżycie (lub bycie świadkiem) poważnego wypadku drogowego
· Niespodziewane okaleczenie, lub śmierć bliskiej osoby
· Porwanie zakładników
· Wzięcie do niewoli w czasie wojny.
W takich sytuacjach większość ludzi odczuwa silny lęk, którego skutki mogą trwać nawet do sześciu tygodni. W wielu przypadkach nie ma potrzeby uciekania się do pomocy fachowej, ale u co trzeciej osoby objawy trwają przez wiele miesięcy, a nawet lat. Jest to właśnie zespół stresu pourazowego.
Wydarzenia mniej dramatyczne, ale trwające przez długi okres czasu, mogą mieć podobny efekt. Ofiary tortur lub sadyzmu w więzieniu, lub osoby poddawane ciągłemu fizycznemu lub seksualnemu znęcaniu się w rodzinie, mogą również przejawiać objawy stresu pourazowego.
Pierwsze symptomy stresu pourazowego zazwyczaj pojawiają się w ciągu sześciu miesięcy, czasem nawet kilku tygodni, po danym wydarzeniu.
Osoby, które przeżyły silnie stresujące wydarzenie mogą w jego następstwie odczuwać rozpacz, przygnębienie, lęk, złość, poczucie winy. W przypadku zespołu stresu pourazowego, mogą również wystąpić następujące objawy:
· Nawroty wspomnień i koszmarne sny – ciągłe odtwarzanie wydarzenia w pamięci
· Nadmierna aktywność i unikanie myśli i osób związanych z wydarzeniem w obawie przed utratą równowagi
· Ciągłe „trzymanie się na baczności”, w pogotowiu, w bezustannym napięciu i podenerwowaniu, brak snu
· Objawy fizyczne – ból, biegunka, nieregularne bicie serca, bóle głowy, poczucie paniki i strachu, depresja
· Nadużywanie alkoholu, środków przeciwbólowych, lub narkotyków.
Istnieje kilka możliwych przyczyn.
Podłoże psychologiczne
· Dokładne odtwarzanie w pamięci wydarzeń po przeżytym szoku pozwala lepiej zrozumieć, co się stało i być może pomaga w przetrwaniu.
· Nawroty wspomnień zmuszają nas do myślenia o tym, co się stało. Łatwiej nam wtedy zdecydować, jak się zachować, jeśli sytuacja się powtórzy.
· Zachowania unikowe i odrętwiałość powstrzymują ciągłe przeżywanie wydarzeń, zapobiegając tym samym nadmiernemu wyczerpaniu fizycznemu i psychicznemu. Dzięki temu nasza psychika ogranicza liczbę „powtórek”.
· Ciągłe „trzymanie się na baczności” przyśpiesza reakcje na wypadek, gdyby sytuacja się powtórzyła. Dzięki temu mamy siłę nadal funkcjonować.
Podłoże fizyczne
· Żywe wspomnienia tego, co się stało podtrzymują w organizmie wysoki poziom adrenaliny, co powoduje uczucie napięcia, poirytowania i nie pozwala się odprężyć, zrelaksować i zasnąć.
· Hipokamp to obszar w mózgu odpowiedzialny za pamięć. W warunkach stresu pourazowego wysoki poziom hormonów stresowych takich jak adrenalina może powstrzymać proces przetwarzania wspomnienia o danym wydarzeniu, tworząc w zamian ciągłe nawroty wspomnień i koszmary.
· Postaraj się wrócić do rutyny codziennych zajęć. Porozmawiaj o tym, co się stało z kimś, komu ufasz. Spróbuj stosować ćwiczenia fizyczne i relaksacyjne, odżywiaj się regularnie, przebywaj w gronie rodziny i przyjaciół. Spróbuj wrócić na miejsce wydarzenia, które wywołało uraz. Zachowaj ostrożność podczas jazdy samochodem – przeżywając stres pourazowy łatwiej o wypadek. Zasięgnij porady lekarskiej i nie trać nadziei.
· Nie wymagaj od siebie za wiele w tym okresie. Objawy zespołu stresu pourazowego nie są oznaką słabości. Jest to normalna reakcja organizmu na koszmarne przeżycia. Nie unikaj ludzi, nie nadużywaj alkoholu, ogranicz palenie, staraj się dobrze odżywiać i dobrze wysypiać.
· Psychoterapia. W procesie przypominania sobie wydarzenia, które spowodowało uraz, omawiania go i prób zrozumienia, umysł dokonuje normalnej archiwizacji tych wspomnień, dzięki czemu nasze życie może toczyć się dalej.
· Terapia poznawczo-behawioralna (CBT - Cognitive behaviour therapy). Ten rodzaj terapii pomaga zmienić sposób, w jaki myślimy o naszych wspomnieniach, dzięki czemu są one mniej stresujące i łatwiej sobie z nimi poradzić. Wykorzystuje się tu zazwyczaj techniki relaksacyjne, które pomagają nam łatwiej znieść ból wspomnień związanych z wydarzeniem, które wywołało uraz.
· Metoda desensytyzacji i przetwarzania poprzez ruch oczu (EMDR - Eye movement desensitization and reprocessing). W tej terapii ruch oczu pomaga mózgowi przetworzyć nawracające wspomnienia i zrozumieć wydarzenie, które spowodowało uraz.
· Rozmowy w grupie ludzi, którzy przeżyli podobne wydarzenia.
· Terapia grupowa. Pomaga rozproszyć poczucie odosobnienia i osamotnienia.
· Leki. Środki przeciwdepresyjne zmniejszą nasilenie objawów stresu pourazowego oraz złagodzą depresję. Jeśli środki te okażą się skuteczne, należy je kontynuować przez około rok, a następnie powoli odstawić.
Jeśli objawy są na tyle silne, że powodują zaburzenia snu i jasności myślenia, pomocą mogą być środki uspokajające, ale nie należy ich przyjmować przez okres dłuższy, niż 10 dni
.
· Terapie fizyczne. Fizjoterapia, terapia czaszkowo- krzyżowa, masaż, akupunktura, refleksologia, joga, medytacje i terapia tai chi pozwalają opanować stres i zmniejszyć poczucie ciągłej ‘gotowości’ i napięcia.
Terapia poznawczo-behawioralna, metoda EMDR i środki przeciwdepresyjne wydają się odnosić najlepsze efekty. Dowody na efektywność innych form terapii są znacznie słabsze. W pierwszym rzędzie zaleca się terapie psychologiczne (CBT lub EMDR), zanim zastosuje się leki.
Kiedy ustąpi zespół stresu pourazowego:
· będziesz w stanie myśleć bez emocji o sytuacji, która wywołała uraz
· będziesz o tym myśleć tylko wtedy, gdy zechcesz
· minie poczucie ciągłego zagrożenia.
Pamiętaj, że osoba, która cierpi na stres pourazowy może być poirytowana i nerwowa, ponieważ w pewnym sensie nadal tkwi w sytuacji, która spowodowała uraz. Z czasem otworzy się i opowie ci o tym, co się wydarzyło. Jeśli to w końcu nastąpi, zadawaj ogólne pytania, ale nie przerywaj i nie opowiadaj o własnych przeżyciach.
kaya86