http://www.plock.edu.pl/szkoly/sokolow/publikacje/milczarek.htm
mgr Beata Milczarek
Nauczyciela Szkoły Podstawowej w Sokołowie
1. Aspiracje dzieci i młodzieży –
ich podział i rodzaje
Jednym z ważnych stymulatorów ludzkiego działania są aspiracje. Powodują one podejmowanie różnych form aktywności. Sprzyjają czynnemu uczestnictwu i zaangażowaniu w wykonywanie zadań realizowanych przez jednostki i grupy społeczne.
W literaturze naukowej pojęcie „aspiracje” jest różnie definiowane. Najczęściej jednak terminem tym określa się dążenia, zamierzenia, pragnienia, życzenia dotyczące wyników własnego działania lub osiągnięcia za jego pośrednictwem pożądanych stanów zadowalających danego osobnika oraz spełniających dlań funkcje nagrody.
W. Kopaliński ujmuje aspiracje jako „dążenia ( do osiągnięcia czegoś ), pragnienia ( dopięcie celu, dobicia się do czegoś ).”
Podobnie pojęcie to definiuje A. Sokołowska – „aspiracje to ogół pragnień i dążeń dotyczących osobistej przyszłości jednostki”. Według A. Janowskiego aspiracje to „w miarę trwałe i względne silne życzenia jednostki dotyczące właściwości lub stanów, jakimi ma się charakteryzować jej życie w przyszłości, oraz obiektów jakie w tym życiu będzie chciała uzyskać”.
Wielu autorów zwraca uwagę na konieczność odróżniania pojęcia aspiracji od oczekiwań, przypisując im odmienne znaczenie. Fakt ten silnie podkreśla W. Łukaszewski, który nazywa aspiracje – idealnymi rezultatami działania uświadamianymi przez podmiot w formie pragnień, stanowiących składnik „ja idealnego”. Zgodnie z tym ujęciem, aspiracje dotyczą wyników lub stanów pożądanych, oczekiwania zaś – spodziewanych lub przewidywanych.
Pomimo różnic znaczeniowych pojęć, należy również wskazać na związki zachodzące między nimi. Przejawiają się one w tym, iż oczekiwania mogą wpływać na aspiracje i na odwrót, zarówno zaś jedne i drugie – na poziom wykonania.
Z zagadnieniem aspiracji wiąże się pojęcie poziomu aspiracji.
Istnieje wiele definicji, które utrudniają jednoznaczne posługiwanie się tym terminem. Według M. Tyszkowej poziomem aspiracji nazywamy ‘spodziewany z góry przez jednostkę wynik własnego działania” W ujęciu A. Janowskiego poziom aspiracji to „przewidywany przez jednostkę przyszły wynik w warunkach, gdy realizacja tej akcji ma zaspokajać istotne potrzeby jednostki lub przybliżac ją do istotnych dla niej celów.”
Ujmując poziom aspiracji jako spodziewany wynik działania, niektórzy autorzy posługują się również pojęciem antycypacji.
E. R. Hilgard zamiennie posługuje się terminami „oczekiwanie” i „antycypacja” – jest to przewidywanie przyszłych zdarzeń oparte na przeszłych doświadczeniach i obecnych bodźcach.” Uwzględniając podane znaczenie pojęcia antycypacji, często poziom aspiracji określa się jako antycypowany przez danego osobnika wynik działania.
W literaturze socjologicznej funkcjonuje jeszcze jedno pojecie, a mianowicie pojęcie „pseudoaspiracje”. W B. Gołębiowskiego terminem tym określamy kompleks zjawisk obejmujących „wszelkie marzenia, autofantazje niecelowe i umotywowane możliwością realizacji, będące zjawiskiem często psychologicznym lub psychopatologicznym ( rojenia egocentryczne) nie prowadzącym do przyjęcia realnych postaw i pojęcia działań, mimo iż mogą one wpływać pośrednio na realne zachowania jednostki.” Aspiracjami – pisze dalej autor – „nazywamy więc te potrzeby, dążenia i zainteresowania, które jednostka planuje realizować, pretenduje do ich zaspokajania w określonym czasie i warunkach, przy pomocy działania własnego, innych ludzi, bądź własnego i innych”.
W oparciu o zebrane wyniki badań B. Gołębiowski opracował typologie aspiracji społeczno – kulturalnych, a więc dotyczących podstawowych wartości społecznych oraz wartości szeroko pojętej kultury. Przez wartości społeczne rozumie wspomniany autor „wartości związane z pozycją i funkcjonowaniem jednostki w szerszych grupach i zbiorowiskach społecznych, a więc z jej rolami społecznymi, więzami społecznymi i pozycją w układzie stosunków społecznych. Wartościami kultury natomiast nazwiemy wartości związane bardziej z życiem indywidualno – osobowym jednostki, z jej obcowaniem z różnymi wytworami kultury.”
Typologia aspiracji społeczno – kulturalnych
według B. Gołębiowskiego.
I Kategoria: Aspiracje do wartości kultury
Podkategorie:
1. materialno – zawodowych
2. uczestnictwo w kulturze i rekreacji
3. wiedzy i umiejętności
4. własnego rozwoju osobistego
5. posiadania autorytetu i prestiżu społecznego
II Kategoria: Aspiracje do ról społecznych
1. reformatora społecznego
2. działacza – przywódcy
3. pracownika – obywatela
4. wychowawcy i moralizatora
5. współtwórcy kultury
III Kategoria: Aspiracje do więzi i stosunków społecznych
1. więzi osobowych w małych grupach
2. pozycji w stosunkach społecznych
3. więzi w grupach formalnych
4. więzi narodowo państwowych
5. więzi i stosunków międzypokoleniowych
IV Kategoria: Inne ( pseudoaspiracje )
1. pseudo aspiracje
2. brak aspiracji
Inną bardziej przejrzystą i wyczerpującą klasyfikację aspiracji proponuje
Z. Skorny.
Kryterium podziału
katrinaxx