Renesans.doc

1. Od połowy XVI w. do końca XVI w.
2. renesans = odrodzenie – burzliwy rozwój sztuki i nauki, wielkie odkrycia geograficzne, kult starożytności
3. Reformacja – wielki ruch religijny zmierzający do zreformowania Kościoła rzymskiego; doprowadził do rozłamu na katolicyzm i protestantyzm

4.      cytat Terencjusza – Homo sum et nihil humanum a me alienum esse puto

5. humanizm – światopogląd renesansu, stawiający w centrum człowieka, jego potrzeby duchowe i materialne. Ideałem humanisty był człowiek wykształcony, znający trzy najważniejsze języki starożytne (grekę, łacinę i hebrajski) i odwołujący się w swoim twórczym działaniu do osiągnięć antyku
6. Horacjanizm – filozofia życiowa łącząca harmonijnie elementy stoickie i epikurejskie, wykorzystywana w liryce europejskiej
7. Wiersz sylabiczny – występują tu wersy dłuższe niż 8 sylab, pauzy rytmiczne wewnątrz wersu, tzw. średniówka
8. przerzutnia – wyraźna rozbieżność między granicą wersu, a zdaniem.
9. Cele stylu klasycznego:
10. 1. porządek
    2. jasność i prostota
    3. harmonia
    4. synteza
    5. uniwersalizm
11. Pieśń – podzielony na strofy utwór liryczny, zwykle o poważnej tematyce
12. Pieśni – ukazały się po śmieci Kochanowskiego; tworzył je przez 20 lat; brał przykład z Horacego
13. 1. Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy… XIX
    2. Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony… XXIV
    3. Serce roście patrząc na te czasy… II
    4. Z pieśni świętojańskiej o Sobótce; Panna XI (o Dorocie)
    5. Wy którzy pospolitą rzeczą władacie… [Z odprawy posłów greckich]
    6. Pieśń o spustoszeniu Podola… V
    7. Nie masz, i po drugi raz nie masz wątpliwości… XII
    8. Nie porzucaj nadzieje… IX
    9. Nie wierz Fortunie… III
14. Fraszki – zbiór wierszy; „drobiazgów” około 200 o różnorodnej, lekkiej tematyce. To epigramat wywodzący się ze starożytności, który powinien być zwięzły, zwarty i mieć wyrazistą puentę
15. 1. do gór i lasów –
    2. do fraszek –
    3. na lipę –
    4. o doktorze Hiszpanie –
    5. na dom w Czarnolesie –
    6. o żywocie ludzkim -
    7. Człowiek Boże igrzysko
16. Hymn – uroczysta i podniosła pieśń, która sławi Boga, bohaterskie czyny bądź jakieś powszechnie uznane wartości
17. 1. Czego chcesz od nas Panie…
18. Sonet – forma liryki średniowiecznej, która ostała się w okresie renesansu; trwale związane z tematyką miłosną; sonet petrarkistowski : 2 strofy opisowe o rymach abba i dwie 3-wersowe strofy refleksyjno-filozoficzne rymowane cdc dcd
19. 1. Francesco Petrarca – „Jeśli nie masz miłości…”
    2. „Pokoju mieć nie mogę…”
20. Tren – wywodzący się ze starożytności gatunek poezji żałobnej. Opiewa on podniosłym stylem cnoty zmarłego, wyraża ból po jego stracie oraz przynosi pocieszenie w rozpaczy
21. Treny – Zbiór 19. trenów poświęconych córce poety Urszuli. Świadomie złamał zasady klasycznej teorii poezji – bohaterami trenów mogły być tylko osoby dostojne, a jego cykl mówi o niespełna 3-letnim dziecku
22. 1. Tren IX – Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!
    2. Tren X – Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?
    3. Tren XI – Żałości! co mi czynisz? owa już oboje mam stracić: i pociechę, i baczenie swoje?
    4. Tren XIX (Sen)
23. Topos:
24. 1. Boga artysty (Deus artifex) – Bóg był pierwszy artystą, a świat jest dziełem sztuki. Właśnie dlatego w tej epoce nastąpił wielki awans artystów, którzy wydawali się ludziom prawdziwymi naśladowcami Stwórcy.
    2. Fortuny – rzymska bogini kapryśnego szczęścia. Przedstawiano ją zwykle jako kobietę z związanymi oczyma trzymającą w dłoni róg obfitości i ślizgającą się po morzu na kole lub kuli. Mówiono, że ma dwie twarze: dobrą (symbolizującą szczęście) i złą (nieszczęście). Główną jej cechą była zmienność.
    3. świata-teatru – Świat jako teatr, człowiek jako aktor, a reżyser i zarazem widz spektaklu Bóg lub kapryśny Los
    4. człowiek Boże igrzysko – człowiek jest w ręku Boga jedynie zabawką
25. Dzieła:
26. 1. Giovanni Pico della Mirandola – „Mowa o godności człowieka”
    2. Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego. Rok na cztery części rozdzielon”
    3. Giovanni Boccaccio – „Sokół”
    4. Tomasz Morus – „Utopia” (nierealna wizja szczęśliwej, idealnej krainy, gdzie nie ma przemocy, nędzy, wyzysku i zła, gdzie rządy są sprawiedliwe, a poddani zawsze syci i zadowoleni”
    5. Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”
    6. Niccolo Machiavelli – „Książę”
    7. Piotr Skarga – „Z kazań sejmowych”