Unterman_Alan_-_Encyklopedia_tradycji_i_legend_zydowskich.pdf
(
1558 KB
)
Pobierz
Unterman Alan - Encyklopedia tradycji i legend zydowskich
ALAN UNTERMAN
ENCYKLOPEDIA TRADYCJI i LEGEND śYDOWSKICH
Warszawa1994
Z angielskiego przełoŜyła Olga Zienkiewicz
KSI¥śKA i WIEDZA
Tytuł oryginału: Dictionary of Jewish Lorę and Legend (c) 1991 Thames and Hudson Ltd,
London
(c) Copyright for Polish edition by KsiąŜka i Wiedza Warszawa 1994
OD T£UMACZKI
Przekład angielskiej ksiąŜki poświęconej judaizmowi, a więc operującej mnogością słów
hebrajskich, nastręczał wiele problemów terminologicznych. W piśmiennictwie polskim
traktującym o tematyce Ŝydowskiej panuje duŜa dowolność i bardzo często mechanicznie
powiela się wzory angielskie. W oparciu o istniejące źródła polskie, jak i korzystając z pomocy
konsultantów starałam się usystematyzować zasady przenoszenia na język polski terminów i
nazw własnych hebrajskich. Ogólnie zastosowałam nieco uproszczone zasady fonetycznej
transkrypcji wyrazów hebrajskich, moŜliwie najwierniej oddającej ich brzmienie w ustach
czytelnika polskiego.
Zrezygnowałam z uwzględniania w zapisie polskim podwojonych spółgłosek hebrajskich.
Poszłam tu za radą hebraistów, przede wszystkim pani Magdy Bendowskiej, która przekonała
mnie o zgodności takiego posunięcia z zasadą zapisu fonetycznego, owe podwojone
spółgłoski bowiem, jak w słowach rabi (rabbi) czy Sukot (Sukkot), nie znajdują odbicia w
wymowie hebrajskiej. W większości przypadków pominęłam e krótkie, tzw. szwa, szczególnie
jeśli występowało w przedostatniej sylabie wyrazu. Jest to głoska praktycznie niesłyszalna i
transkrybowanie jej w sylabie przez Polaków akcentowanej całkowicie wypaczałoby
prawidłową wymowę. I tak najwaŜniejszą modlitwę Ŝydowską naleŜy nazywać Szma, a nie
Szema, sefirot zaś to sfirot. W kilku wypadkach dodałam odsyłacze od nieprawidłowej, ale
spotykanej w polskim piśmiennictwie pisowni do formy właściwej. Zgodnie z regułą przyjętą
przez autora hasła hebrajskie występują w odpowiadającym obecnej wymowie izraelskiej
brzmieniu se-fardyjskim. Pozwoliłam sobie jedynie na cztery wyjątki, wymuszone niejako
utrwaloną juŜ w pisowni polskiej formą. W słowach tych (cadyk, dybuk, mykwa i jidysz)
pojawia się głoska y, zasadniczo w transliteracji nie stosowana. Dzięki bezcennej pomocy
pana Michała Friedmana w wielu wypadkach uzupełniłam sefardyjskie brzmienie terminów
hebrajskich ich aszkenazyjskimi, a zatem spotykanymi na naszych terenach, odpowiednikami,
podanymi w nawiasie kwadratowym zaraz po haśle głównym, np.: cicit [aszk. cyces].
Unikatowej wiedzy pana Friedmana zawdzięcza teŜ polskie wydanie Encyklopedii właściwe
brzmienie nielicznych haseł pochodzących z języka jidysz.
Kilka haseł hebrajskich występuje w formie odpowiadającej liczbie mnogiej rzeczownika
hebrajskiego (np. kinot, kaparot, sfirot), co wynika zarówno z wierności zamysłowi autora, jak
z uwarunkowań frazeologicznych czy konotacyjnych. W pozostałych przypadkach rzeczowniki
pojawiają się w liczbie pojedynczej i odmieniam je w miarę moŜliwości zgodnie z zasadami
gramatyki polskiej.
Starałam się nie ingerować w ustalone zasady pisowni imion biblijnych czy nazwisk postaci
historycznych. Oczywiście nie sposób uniknąć przy tym pewnych niekonsekwencji, np.
pojawiania się w tekście dwóch róŜnych form tego samego imienia hebrajskiego. Jedna z nich
wywodzi się zwykle z polskiej tradycji biblistycznej (Juda,
Jozue, Elizeusz), dmga (Jehuda, Jehoszua, Elisza) odpowiada wymowie hebrajskiej, takŜe
spopularyzowanej juŜ za sprawą ksiąŜek o tematyce judaistycznej i tłumaczeń literatury
Ŝydowskiej. Postacie biblijne zachowały więc przyjęte spolszczone brzmienie ich imion,
ewentualnie uzupełnione przeze mnie oryginalną, hebrajską formą. Odtwarzając imiona
innych osób korzystałam z licznych źródeł, jak: WEP, poświęcone Tal-mudowi prace Szymona
Dątnera, Anny Kamieńskiej i Witolda Tylocha, czy inna praca Alana Untermana śydzi: wiara i
Ŝycie w przekładzie Janusza Zabierowskiego.
Większość cytatów biblijnych pochodzi z III wyd. Biblii Tysiąclecia, czyli Pisma świętego
Starego i Nowego Testamentu, niektóre z nowego przekładu Pisma świętego opublikowanego
w 1991 roku przez Brytyjskie Zagraniczne Towarzystwo Biblijne.
Uzupełnienia, które wprowadziłam, podaję w nawiasach kwadratowych.
WPROWADZENIE
Od czasów Oświecenia, kiedy zaczęły się wykruszać mury getta, a śydzi przyjmowali kulturę
zachodnią, przywykliśmy przedstawiać ich religię w kategońach jej najbardziej racjonalnych
przejawów. Judaizm wyłaniający się z kart pism uczonych śydów XIX i XX stulecia to religia
etycznego monoteizmu, której obrzędowość słuŜy wpajaniu wartości teologicznych i
moralnych opartych na wierze w boskiego Stwórcę, pana historii ludzkości i autora Tory.
Zarys takiego właśnie obrazu judaizmu odnaleźć moŜna juŜ w dziełach filozofów Złotego
Wieku w średniowiecznej Hiszpanii, ale odbiega on znacznie od religii praktykowanej przez
zwykłego śyda. W tej zracjonalizowanej wersji, łatwej do zaakceptowania dla współczesnych
intelektualistów, trudno jednak rozpoznać barwny świat wierzeń i obyczajów większości
śydów. Ci bowiem dopisywali się do kompleksu legend, tradycji ludowych i przesądów, które
moŜna by określić mianem zbioru aga-dycznego (od talmudycznego terminu "agada"
oznaczającego opowieść). Wzmianki o mroczniej szej stronie tego zespołu agadycznego, o ile
w ogóle pojawiają się w pracach poświęconych judaizmowi, alegoryzują ją lub teŜ tłumaczą się
z niej jako z dziwacznych zaułków mentalności gettowej, zamiast ujmować ją raczej jako
zasadniczy element Ŝydowskiej świadomości narodowej. A przecieŜ te tak zwane zaułki są
równie istotne dla rozumienia śydów i judaizmu jak wysublimowana wiara myślicieli. Do dziś
sytuacja nie uległa zasadniczej zmianie. W przeciwieństwie do zawodowych teologów wielu
zwykłych śydów albo przyjmuje dosłownie znaczną część tego zespołu wierzeń, albo po
prostu nie kwestionuje tych pierwiastków. Owa bajeczna tradycja, która współcześnie tak
bardzo przyczyniła się do odrodzenia Ŝycia społeczności Ŝydowskich, przezwycięŜających
pamięć zetknięcia z Holocaustem, nadal budzi zaŜenowanie Ŝydowskich zwolenników
nowoczesności w myśleniu. Uprawiają oni teologię nakazową, pisząc o swej wierze w duchu
polemicznym w celu zaprezentowania judaizmu, z dawien dawna pariasa dla chrześcijaństwa,
w formie moŜliwej do przyjęcia przez świat nieŜydowski.
Ta ksiąŜka jest próbą uzdrowienia sytuacji poprzez pełniejsze oddanie tej irracjonalnej strony
judaizmu, znajdującej swoje odzwierciedlenie w naukach i legendach utrwalonych w samym
sercu religii, jaką Ŝyją zarówno uczeni w Piśmie, jak i świeccy tradycjonaliści. Nie kaŜdy
przywiązany do tradycji śyd wierzy, rzecz jasna, we wszystkie, zawarte w tym słowniku treści,
wielu bowiem wręcz moŜe nie zdawać sobie sprawy z istnienia bardziej ukrytych wątków i
pojęć. Jednak kaŜdy z nich traktuje powaŜnie czynniki przez outsiderów czy nawet Ŝydowskich
nowatorów uwaŜane za cudaczne. Im bardziej tradycjonalistyczna będzie wyznawana przez
niego wiara, im bardziej ortodoksyjny sposób jej praktykowania, tym większe
prawdopodobieństwo, Ŝe śyd mieszka w świecie podzielonym na "jidn" (śydów) i "goim" (nie-
śydów) oraz
zaludnionym postaciami przeniesionymi przezeń Ŝywcem ze stron hebrajskiej Biblii. Wielu
wyczynów tych biblijnych bohaterów czy łotrów próŜno by zresztą szukać w jej tekście,
opisane zaś zostały w przypowieściach midraszowych, klasycznych komentarzach czy teŜ
historiach opowiadanych dzieciom przez rodziców lub nauczycieli w chederze.
Naukowe widzenie przyrody, począwszy od subatomowego świata mezonów i kwarków,
poprzez biologiczny - wirusów i bakterii, aŜ po astronomię czarnych dziur i gwiazd typu
supernowa, na tyle, na ile w ogóle jest Ŝydowskim tradycjonalistom znane, rywalizuje z
agadycznym światem aniołów i demonów; dusz wcielających się ponownie w ramach
reinkarnacji lub nawiedzających ludzi i domy; czyniących cuda mędrców i kabalistów;
przedziwnych stworzeń nie znanych zoologom, a tak wielkich, Ŝe zasłaniają słońce, lub teŜ
małych, lecz tak mocarnych, Ŝe potrafią najlŜejszym muśnięciem rozłupywać skały;
magicznych substancji, które chronią przed poŜarem lub złym urokiem; lekarstw, których
skuteczność zasadza się na modlitwie, zamawianiu i amuletach; i wreszcie dobrych i złych dni
i liczb, od których zaleŜy szczęście i Ŝycie śyda. To świat nadziei na przyjście Mesjasza, w
którego erze nastąpi zmartwychwstanie ciałem, narody zaprzestaną zbrojnych zmagań, natura
zatraci swą wrogość, ludzie będą Ŝyć w zgodzie z dzikimi zwierzętami, a drzewa zapewnią
obfitość owoców przez cały rok.
Trudno pogodzić tę legendarną materię ze światopoglądem naukowym. Pominąwszy juŜ
wszystko inne, naukowe pomiary wieku świata, rozwoju człowieka od czasów jego
najdawniejszych praprzodków czy teŜ skali historii ludzkości mówią o milionach lat, natomiast
agadyczna skala czasu obejmuje zaledwie 5750 lat, liczonych od momentu stworzenia Adama
i Ewy przez Boga, szóstego dnia Stworzenia świata. Dla Ŝydowskiego tradycjonalisty teorie
naukowe pozbawione są integralności: moŜna je pominąć jako przejściowe koncepcje,
ulegające zmianie wraz z nowymi odkryciami;
moŜna je poszufladkować i trzymać z dala od ich agadycznych odpowiedników; albo moŜna je
w ogóle całkowicie zignorować.
PowaŜnej kolizji tym łatwiej uniknąć, Ŝe sam judaizm nigdy nie wysuwał jednej, zwartej
doktryny agadycznej. Agada poddawana jest ciągle reinterpretacji, przy czym dopuszcza się
istnienie obok siebie elementów sprzecznych nawet ze sobą, co będzie wyraźnie widać na
niektórych przykładach przedstawionych w tej ksiąŜce. Jest przecieŜ w legendach jakaś
"prawda", mimo Ŝe nie mówią prawdy.
Materiał do tej pracy czerpałem głównie ze źródeł pisanych. Sięgnąłem do tekstów
midraszowych, talmudycznych, zoharycznych, kabalistycznych, chasydzkich, halachi-cznych i
magicznych, a takŜe do bogactwa folkloru lokalnego, Ŝyciodajnego krwiobiegu kultury
aszkenazyjskiej i sefardyjskiej. W obliczu tak bogatej, wielowątkowej i starodawnej tradycji z
równą trudnością przychodziły mi decyzje, co włączyć do ksiąŜki, jak i co pominąć.
Zastosowano uproszczoną transliterację słów hebrajskich, aramejskich czy jidysz, by
czytelnikowi łatwo było rozpoznać je w brzmieniu praktycznie uŜywanym. Zachowano teŜ
niekiedy tradycyjną pisownię terminów związanych z kulturą aszkenazyjską, aczkolwiek w
przypadku wyrazów hebrajskich przyjęto obecnie uŜywaną wymowę izraelską. Do minimum
ograniczyłem przypisy, z wyjątkiem wersetów czy ustępów z Biblii.
Alan Unterman
SKRÓTY
W tekście występują następujące skróty ksiąg biblijnych:
Rdz - Księga Rodzaju (Genesis)
Wj - " Wyjścia (Exodus)
Kpł - " Kapłańska (Leviticus)
Lb - " Liczb (Numeri)
Pwt - " Powtórzonego Prawa (Deuteronomium)
Joz - " Jozuego
Sdz - " Sędziów
Rt - " Rut
Sm - " Samuela
Kri - " Królewska
Km - " Kronik
Ezd - " Ezdrasza
Est - " Estery
Hi - " Hioba
Ps - " Psalmów
Prz - " Przysłów
Iz - " Izajasza
Jr - " Jeremiasza
Lm - Lamentacje
Ez - Księga Ezechiela
Dn - " Daniela
Oz - " Ozeasza
Am - " Amosa
Za - " Zachariasza
Ml - " Malachiasza
Inne skróty:
amhar. - amharskie; aram. - aramejskie; aszk. - aszkenazyjskie; gr. - greckie;
hebr. - hebrajskie; hiszp. - hiszpańskie; jid. - jidysz; portug. - portugalskie; tur. -tureckie.
Aaron - pierwszy -> arcykapłan Izraelitów, brat MojŜesza i Miriam. Przedstawiany jest jako
miłośnik pokoju, który godził zwaśnione strony zwracając się kolejno do kaŜdej z nich i
stosując tzw. białe kłamstwo, czyli prosząc o wybaczenie w imieniu drugiej strony. W czasie
następnego spotkania nie dochodziło juŜ do kłótni, poniewaŜ zwaśnieni wierzyli, Ŝe zostali
przeproszeni. Dzięki temu Aaron idealnie nadawał się do roli arcykapłana, którego ofiary miały
sprowadzać pokój między Dziećmi Izraela a ich Ojcem w niebiosach. Aaron posiadał cudowną
róŜdŜkę, zwaną laską Aarona, stworzoną o zmierzchu szóstego dnia Stworzenia (zob. teŜ ->
tetragram). Kiedy zakwestionowano jego kandydaturę na arcykapłana, laska owa pokryła się z
nagła kwiatem migdałowca, by zaświadczyć na rzecz Aarona (Lb 17). Aaron zmarł od
pocałunku -> Szechiny, najłagodniejszą z moŜliwych śmierci, a sam Bóg przygotował dlań
mary pogrzebowe i złoty kandelabr do oświetlenia drogi. Cieszył się wśród Izraelitów tak
wielką popularnością, Ŝe Ŝałoba po nim ogarnęła "cały dom Izraela" (Lb 20, 29). Ogrom tej
straty unaoczniło symboliczne zaniknięcie słupa obłoku i ognia, dzięki zasługom Aarona
prowadzącego dotąd Izraelitów przez pustynię. Wprawdzie Aaron ponosił odpowiedzialność
za wykonanie -> Złotego Cielca, lecz uczynił to tylko dlatego, by w razie jego odmowy Izraelici
nie popełnili jeszcze większego grzechu zabicia swego arcykapłana. Aaron jest jednym z
Siedmiu Wiernych Pasterzy Izraela, jak nazywa się wybitnych przywódców biblijnych,
zapraszanych co wieczór podczas święta Sukot jako goście duchowi. Zob. takŜe Arka
Przymierza.
Aaron z Bagdadu (IX w.) - babiloński mistyk, znany takŜe jako Abu Aaron ben Samuel ha--
Nasi, który zaszczepił wschodnie tradycje mistyczne na terenie Włoch. Uczniowie Aarona,
szczególnie członkowie rodziny Kalonymos, przenieśli jego nauki do Niemiec, gdzie legły one
u podstaw ruchu pietystycznego zwanego Chasidej Aszkenaz. Jego Ŝycie obrosło legendami
utrwalonymi zwłaszcza w średniowiecznej Kronice Achimaaca. Jedna z nich głosi,
Ŝe gdy lew zjadł osła, który obracał Ŝarna w młynie jego ojca, Aaron zaprzągł lwa do kieratu.
Ojciec Aarona uznał takie wykorzystywanie "króla zwierząt" za niedopuszczalne i wygnał syna
z domu. Podczas swych wędrówek Aaron odnalazł dziecko pewnego śyda z Hiszpanii, które
za sprawą złych czarów zamieniono w osioika, i przywróciwszy mu ludzką postać odesłał je do
rodziny. Innym razem spotkał znakomicie przewodzącego modłom młodego męŜczyznę, który
jednak nigdy nie wspominał w modlitwach imienia BoŜego. Aaron odkrył, Ŝe młodzieniec jest
martwym duchem, utrzymywanym przy Ŝyciu dzięki niewy-powiadalnemu imieniu Boga, które
zostało umieszczone pod skórą jego prawej ręki. Aaron wyciął to imię, a ciało młodzieńca
natychmiast rozsypało się w proch, jak dzieje się to ze zmarłymi od dawna. We Włoszech
Aaron działał jako sędzia, przypisując sobie władzę, która naleŜała się jedynie członkom
Sanhedrynu w poprzedniej epoce. Skazywał grzeszników na śmierć i przeprowadzał sądy
BoŜe kobiet podejrzanych o cudzołóstwo (sota). Aaron określany bywa mianem "mistrza
wszelkich tajemnic".
aba (aram., "ojciec") - słowo uŜywane we wczesnym okresie rabinicznym jako imię, a takŜe
tytuł grzecznościowy i jedno z imion Boga. Jego zastosowanie ilustruje jedna z opowieści
Talmudu o czyniącym cuda świątobliwym Chananie, wnuku słynnego Choniego ha--Meagel.
Podczas suszy przyszły do niego dzieci mówiąc: "Aba, aba, daj nam deszcz". On zaś jął się
modlić o zesłanie deszczu dzieciom nie odróŜniającym Boga, Wielkiego Aby, który daje
deszcz, od Chanana, ludzkiego aby, który deszczu zsyłać nie umie. Mistycy Ŝydowscy słowem
"aba" określają sfirę mądrości (Chocimia), "ojca" wszystkich innych -> sfirot.
Aba Wysoki zob. Raw
Abed-Nego zob. Chananiasz, Miszael i Aza-riasz
Abel zob. Kain i Abel
ablucja (hebr. "twila") - rytualne obmywanie wodą to częsty temat w prawodawstwie Pię-
cioksięgu dotyczącym czystości i nieczystości
10
rytualnej. NajwaŜniejszą formą ablucji jest całkowite zanurzenie ciała w -> mykwie, czyli w
zbiorniku "wody Ŝywej", bieŜącej, w przeciwieństwie do czerpanej. Mykwę tworzy się
przewaŜnie na bazie wody deszczowej w połączeniu z wodociągową. Zanurzają się w niej
kobiety po menstruacji (-> nida), nawróceni na judaizm (-> prozelita) oraz męŜczyźni przed ->
Jom Kipur. Poranna kąpiel przed modłami przyjęła się pod wpływem kabały wśród cha-sydów.
NaleŜy takŜe obmywać przez zanurzenie nowe przybory kuchenne nabywane od nie-śydów.
Drugą co do waŜności formą ablucji jest rytualne mycie rąk, podczas którego kaŜdą rękę z
osobna naleŜy polewać wodą z naczynia. Trzeba to robić rano po obudzeniu się w celu
usunięcia nieczystego ducha osiadającego na opuszkach palców, przed modlitwami,
spoŜywaniem chleba, wygłaszaniem -» błogosławieństwa kapłańskiego oraz po powrocie z
cmentarza czy po kontakcie ze zmarłym. Wodę wykorzystaną do obmycia rąk uwaŜano
niegdyś za potencjalnie niebezpieczną i nie wolno jej było wylewać w miejscu publicznym,
gdyby bowiem dostała się w ręce czarownic, mogłyby one uŜyć jej przeciwko ludziom.
Abraham - pierwszy -> patriarcha, który połoŜył fundamenty hebrajskiego -> monoteizmu. Na
rozkaz Boga Abraham udał się razem z Ŝoną Sarą do Kanaanu. Do wiary w jedynego Boga
doszedł drogą refleksji o naturze wszechświata, odrzucając bałwochwalstwo. W naleŜącym do
jego ojca sklepie z posąŜkami roztrzaskał głowy wszystkim boŜkom, zostawiając tylko
największego na ofiarę. Ojca, zdumionego tym widokiem, przywodzącym na myśl bitwę
między boŜkami, Abraham zapytał, jak moŜe oddawać cześć bałwanom, skoro nie wierzy, by
były zdolne do takiego czynu. Za swoje herezje wtrącony przez króla Nimroda do rozpalonego
pieca, Abraham wyszedł zeń nietknięty. Na znak -> przymierza z Bogiem juŜ w bardzo
podeszłym wieku Abraham dokonał zgodnie z boskim nakazem -> obrzezania się, po czym
wiekowa Sara cudem poczęła syna Izaaka. Dziesięciokrotnie Bóg wystawiał wiarę Abrahama
na próbę, Ŝądając od niego nawet złoŜenia Izaaka w ofierze (-> akeda). Abraham poznał całą
Torę, zanim jeszcze Bóg
Aaron i MojŜesz. MojŜesz wyciąga ramiona ku niebu, aby zakończyć plagę gradu (XIV--
wieczna Hagada hiszpańska)
Abraham z dłońmi skrzyŜowanymi w modlitwie (Dwa Europos, Ul w. n.e.)
11
ją objawił, łącznie z wieloma dodatkami rabi-nicznymi. Zaprowadził równieŜ zwyczaj
odmawiania modlitw porannych (-> szacharit). Z wyjątkowym miłosierdziem odnosił się
Abraham do bliźnich, co znalazło swój wyraz w jego -> gościnności, staraniach, by odwieść
Boga od zamiaru zniszczenia Sodomy za nie-godziwości jej mieszkańców, oraz magicznym
kamieniu, który nosił na szyi, by za jego pomocą uzdrawiać chorych. Abraham został
pochowany w -> Grocie Makpela. Teraz zasiada u bram gehinom i pilnuje, by obrzezani nie
ginęli w jej ogniu. Wprowadzony przez anioła w tajniki języka hebrajskiego, Abraham wykonał
golema, a przypisuje mu się równieŜ autorstwo wczesnego dzieła mistycznego Sefer Jecira.
Jako pierwszy misjonarz monoteizmu (Rdz 12, 5) jest ojcem duchowym wszystkich
nawróconych na judaizm, którzy dołączają do boskiego przymierza zawartego pierwotnie z
nim właśnie. Prozelici płci męskiej zwykle przyjmują imię Abraham. W kaŜdym pokoleniu Ŝyje
trzydziestu ludzi równie sprawiedliwych jak Abraham i to im świat zawdzięcza swe trwanie.
Zob. teŜ zchut awot.
Abraham ben Dawid z Posquieres (ok. 1125-
-98) - prowansalski rabin i mistyk, powszechnie znany jako Rabad. NajwaŜniejszy z krytyków
Majmonidesa. W obronie nieskomplikowanych wierzeń poboŜnych śydów występował
przeciwko filozoficznym koncepcjom Majmonidesa. Twierdził, Ŝe choć w błędzie są ci, którzy
wierzą w cielesność Boga, to jednak niektórzy z nich są lepszymi ludźmi niŜ Maj-monides i nie
naleŜy ich traktować jak heretyków. Rabadowi objawił się prorok Eliasz, a jego dom nauki, jak
utrzymywał, latami nawiedzał takŜe Duch BoŜy (-> Ruach ha-Ko-desz). Majmonides
powiedział, Ŝe nikt go nigdy nie przechytrzył z wyjątkiem rabiego Abrahama, którego określił
mianem "rzemieślnika w jednym tylko wyćwiczonego".
Abrawanel lub Abrabanel, Izaak (1437-1508)
- iberyjski mąŜ stanu i uczony. W 1483 musiał uciekać z Portugalii przed fałszywymi
oskarŜeniami, których padł ofiarą, gdy pełnił funkcję królewskiego skarbnika. Osiedlił się w
Hiszpanii, którą wkrótce takŜe musiał opuścić wraz
z wszystkimi wypędzonymi w 1492 śydami, udając się tym razem do Włoch. W swych
znaczących komentarzach do Biblii, wykorzystujących źródła zarówno chrześcijańskie jak i
Ŝydowskie, kwestionował niekiedy tradycyjnie przyjęte autorstwo niektórych ksiąg Biblii, choć
nie podwaŜał ich boskiego rodowodu. Własne gorzkie doświadczenia pułapek i meandrów
władzy politycznej doprowadziły go do krytycznej oceny panowania biblijnych królów i całej
kultury miejskiej. W pewnych fragmentach Pisma doszukiwał się podstaw doktryny
Zmartwychwstania i wędrówki dusz. Twierdził wręcz, Ŝe ta ostatnia miała słuŜyć jedynie jako
uzasadnienie lewiratu i stanowiła wymóg wiary w boską sprawiedliwość. W rozwaŜaniach nad
starotestamentową doktryną mesjańską stawał zdecydowanie po stronie interpretacji
Ŝydowskiej, przeciwstawiając się naukom chrześcijańskim. Jego metoda komentarza do Biblii
polegała na zadawaniu całej serii pytań związanych Ŝ tekstem, po których dopiero
przedstawiał swoje odpowiedzi. Zgodnie z Ŝartobliwą tradycją ludową Abrawanela wini się za
"niewiarę" niektórych jego czytelników. Oto bowiem śyd, objedzony cięŜkim czuleniem,
zasiada w szabat, Ŝeby studiować Biblię z komentarzem Abrawanela, i udaje mu się jedynie
przebrnąć przez pytania, po czym zasypia w fotelu, nigdy nie docierając do odpowiedzi, które
miały rozwiać wszelkie wątpliwości.
Absalom - syn króla -> Dawida, przywódca ludowej rebelii przeciw swemu ojcu (2 Sm 15).
Gdy wojska Dawida stłumiły bunt, Absalom zginął w czasie próby ucieczki, zaplątawszy się
długimi włosami w gałęziach drzewa. Chciał się uwolnić obcinając włosy mieczem, ale
zaniechał tego na widok otwierającej się pod nim otchłani gehinom. Zawieszony, stanowił
łatwy cel dla ścigających. Absalom jest jednym z tych, którym odmówiony będzie udział w
Przyszłym świecie (Olam Haba), poniewaŜ całkowicie lekcewaŜył przykazanie o czci naleŜnej
rodzicom. Odziedziczył włosy Adama i nie obcinał ich z próŜności, a takŜe z powodu
ślubowania nazyrejskiego.
Abulafia, Abraham (1240-91) - hiszpański mistyk i kabalista. Abulafia wędrował w po-
12
szukiwaniu Dziesięciu Zaginionych Plemion i rzeki Sambatjon, a gdy nie był juŜ w stanie
kontynuować poszukiwań, zajął się studiowaniem Sefer Jecira i doznał wielu objawień. DąŜył
do uzyskania daru proroczego natchnienia drogą medytacji nad kombinacjami liter
hebrajskiego alfabetu oraz nad mistycznymi imionami Boga. UwaŜając się za Mesjasza,
wyruszył w 1280 do Rzymu, by nawrócić papieŜa Mikołaja III na judaizm. Został aresztowany i
miał zginąć na stosie, lecz śmierć papieŜa uratowała mu Ŝycie. Po odzyskaniu wolności udał
się na Sycylię, gdzie ogłosił się Mesjaszem utrzymując, Ŝe posiadł Ducha BoŜego (Ruach ha-
Plik z chomika:
cwiru82
Inne pliki z tego folderu:
780dfdc625.jpeg
(29 KB)
ADAM MICKIEWICZ.docx
(34 KB)
Albin Siwak.docx
(22 KB)
Bo Oświęcim przy nich to była igraszka.docx
(472 KB)
BojownicySjonu0001.jpg
(1107 KB)
Inne foldery tego chomika:
Babylonian Talmud Tr. by Michael L. Rodkinson 1918
Cała prawda o fluorze
Finkelstein - Przedsiebiorstwo Holokaust
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin