WSTĘP
We współczesnym świecie, w którym postęp cywilizacyjny bardzo szybko posuwa się do przodu, przychodzi na świat coraz więcej dzieci wymagających szczególnej troski, wsparcia, ponieważ są to osoby z wszelakimi dysfunkcjami rozwojowymi, które uniemożliwiają im „normalne” życie. Pierwszymi ich nauczycielami są jak zawsze rodzice. To oni obdarzają potomstwo miłością. Bardzo często oczekują oni wsparcia od innych osób, które przejawiać się w może w poradach odnośnie dalszego losu dziecka. Dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych już bardzo wcześnie powinny być objęte fachową pomocą i opieką, mam tu na myśli wczesne wspomaganie ich rozwoju.
Obowiązkiem każdego pedagoga specjalnego, zanim przystąpi do konkretnej pracy naprawczej, jest zapoznanie się z wynikami badań lekarskich, psychologicznych i pedagogicznych , aby dzięki tej wiedzy i własnej obserwacji mógł wszechstronnie poznać dziecko, określić jego mocne i słabe strony, bowiem od tego poznania zależy skuteczność realizowanych przez niego działań. Nauczyciel sam musi posiadać również potrzebną osobistą wiedzę i umiejętności w zakresie metodyki badań pedagogicznych. Musi on poszukać takich metod i narzędzi badawczych, które pozwoliłyby mu opracować diagnozę określonego stanu, a także pomogłyby opracować prawidłową prognozę rozwoju dziecka. Jest to bowiem niezbędne do planowania kierunków oddziaływania rewalidacyjnego dziecka upośledzonego umysłowo (i nie tylko). Do ogólnie przyjętych metod pedagogicznych wykorzystywanych w procesie poznania dziecka upośledzonego umysłowo, którymi posługuje się nauczyciel należą: obserwacja, analiza dokumentacji, analiza wytworów dziecka, wywiad środowiskowy, rozmowy ukierunkowane, ankieta.
Obecnie już drugi rok pracuję w przedszkolu w oddziale zerowym integracyjnym. Pod moją opieką jest czwórka dzieci, trzy dziewczynki i jeden chłopiec. Dzieckiem, które w tej pracy zdiagnozuję jest sześcioletnia dziewczynka – Sylwia.
Diagnozę umiejętności funkcjonalnych sporządziłam w oparciu o:
§ Analizę dokumentacji dziecka
§ Wywiadu i rozmów nieformalnych z rodzicami dziewczynki
§ Własnych obserwacji (wykorzystując arkusz wypracowany przez placówkę i własnoręcznie sporządzony, rozszerzony arkusz diagnozy funkcji rozwojowych dziecka – aneks 1)
§ Wykonany przez dziecko test „Kreskowanie” M. Stambak (aneks 2)
I. CHARAKTERYSTYKA DZIECKA
1. Dane personalne dziecka
Sylwia urodziła się w 20 września 1999 roku w ……….. Jest dzieckiem Jolanty i Grzegorza. Obecnie uczęszcza do oddziału zerowego w przedszkolu .
2. Rozwój fizyczny i stan zdrowia
Sylwia przyszła na świat w 7 miesiącu ciąży. Ważyła niecałe 2000g. W teście Apgar uzyskała 7 punktów. Kilka dni po porodzie przebywała w inkubatorze. W trzecim miesiącu życia wykryto u niej wadę serca. Obecnie przebywa pod stałą opieką poradni kardiologicznej i neurologicznej.
Sylwia ma wadę wzroku- dalekowzroczność. Wykryto u niej także podśluzówkowy rozszczep podniebienia wtórnego. Charakteryzuje ją niski wzrost i bardzo mała masa ciała. Niepokojące jest to, że dziewczynka moczy się w nocy. Sylwia jest sprawna ruchowo, skacze, biega.
3. Wyniki dotychczasowych badań psychologiczno - pedagogicznych
Sylwia jest objęta opieka Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej od piątego roku życia. Badania przeprowadzone w 2004 roku wskazują na niepełnosprawność sprzężoną, poziom rozwoju umysłowego – pogranicze normy i lekkiego upośledzenia umysłowego, opóźniony rozwój mowy – rhinolalia, podśluzówkowy rozszczep podniebienia wtórnego, wadę serca. Wskazano także na obniżoną sprawność grafomotoryczna i manualną. Z uwagi na te zaburzenia Sylwia została zakwalifikowana do kształcenia specjalnego i obecnie pobiera naukę w przedszkolnym oddziale integracyjnym.
4. Sytuacja rodzinna dziecka
Sylwia mieszka z rodzicami , młodszym bratem, babcią i dziadkiem w jednorodzinnym domku na wsi. W domu tym są trzy pokoje, łazienka, toaleta. Mieszkanie jest skromnie urządzone, ale zawsze czyste i zadbane. Sylwia dzieli pokój z młodszym bratem. Dziewczynka pochodzi z robotniczej rodziny. Matka ma 33 lata, a ojciec 47 lat. Obydwoje rodzice są zdrowi i nie mieli poważnych kłopotów zdrowotnych. Ojciec i matka mają wykształcenie podstawowe. Obecnie pracuje tylko ojciec, a matka zajmuje się wychowywaniem dzieci. Rodzina dziewczynki ma średnie warunki bytowe. Dużym utrudnieniem dla opiekunów dziewczynki jest to, że przedszkole do którego uczęszcza położone jest 8 km od ich domu. Rodzice nie są w stanie zapewnić dziewczynce transportu bezpośrednio do przedszkola, ponieważ środki komunikacji miejskiej i prywatnej kursują rzadko i w nie odpowiadającej im porze, dlatego dziewczynka dowożona jest do przedszkola na rowerze.
Z wywiadu z rodzicami i z rozmów z Sylwią wynika, że dziewczynka jest bardzo emocjonalnie związana z matką i z młodszym bratem. To z nim lubi się najbardziej bawić – układać budowle, zamki z klocków.
Pomimo usilnych próśb o samodzielne wykonywanie zadań domowych przez dziewczynkę bardzo często zauważam, że praca domowa jest wykonywana przez mamę, która tłumaczy ten fakt tym, że Sylwia nie chciała pracować.
II. DIAGNOZA UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH DZIECKA
1. UMIEJĘTNOŚCI ZWIĄZANE Z PORUSZANIEM SIĘ
a. Motoryka duża
Dziewczynka sprawnie chodzi, biega, skacze – zarówno obunóż jak i na prawej i lewej nodze. Bardzo chętnie uczestniczy w zabawach ruchowych. Ma trudności ze sprawnym chodzeniem po śladach, i wzdłuż wytyczonego toru oraz na czworakach. Sylwia wchodzi i schodzi po schodach samodzielnie, ale schodząc nie stawia nóg naprzemiennie. Potrafi skakać tylko na prawej nodze. Bardzo chętnie uczestniczy w zabawach ruchowych, które zawierają w sobie element rywalizacji. Za wszelką cenę pragnie wygrywać, a w sytuacji kiedy się jej to nie uda odchodzi od grupy, reaguje płaczem.
b. Motoryka mała
Sylwia ma słabo wykształconą sprawność manualną i grafomotryczną. Najczęściej posługuje się prawą ręką, nogą, przez lornetkę patrzy prawym okiem. Chętnie rysuje (głowonogi) oraz proste rysunki monotematyczne, najczęściej rysuje rodzinę. W swych rysunkach często używa niewłaściwych kolorów – rysuje niebieską korę drzew, pomarańczowe, niekiedy nawet zielone włosy itp. Potrafi narysować proste szlaczki (linie skośne, faliste), potrafi samodzielnie narysować koło, trójkąt. Rysuje po śladzie kropkowym, aczkolwiek bardzo często robi to niedokładnie, niestarannie, w pośpiechu. Potrafi samodzielnie wycinać nożyczkami różne kształty, ale robi to niedokładnie i często prosi o pomoc. Bardzo chętnie bawi się plasteliną, masą solną, kiedy sobie nie radzi z określonym zadaniem prosi o pomoc nauczyciela.
W celu zmierzenia sprawności ręki przeprowadziłam próbę kreskowania według M. Stambak (aneks). Dziewczynka uzyskała wynik sprawności ręki poniżej 6 lat.
c. Orientacja w schemacie ciała i przestrzeni
Sylwia ma wykształconą orientację w schemacie ciała, aczkolwiek wciąż myli prawą i lewą stronę. Myli także określenia stosunków przestrzennych: nad, pod, przed, za
2. UMIEJĘTNOŚCI SAMOOBSŁUGOWE
Dziewczynka jest bardzo samodzielna: samodzielnie spożywa posiłki, choć nie zawsze prawidłowo trzyma łyżkę i widelec. Samodzielnie się ubiera i rozbiera, sprawnie korzysta z toalety. Nie potrafi zapiąć zamka, nie sznuruje butów. Ma wykształcone nawyki higieniczne.
3. UMIEJĘTNOŚCI POZNAWCZE I SPOSOBY POZNAWANIA ŚWIATA
· Percepcja wzrokowa
Rozróżnia i nazywa kolory podstawowe , zna poszerzoną gamę kolorów. Składa obrazki z wielu części, układa puzzle, wyszukuje różnice na obrazkach, wyszukuje absurdy na obrazkach, dorysowuje brakujące elementy na obrazkach.
Myli poznane dotąd litery, cyfry, nie potrafi ich wskazać na polecenie nauczyciela, potrafi jednak odszukać litery takie same.
· Percepcja słuchowa
Sylwia odtwarza proste, trzyelementowe rytmy ze słuchu, powtarza sylaby, wyrazy, dzieli wyrazy na sylaby. Nie potrafi wyklaskać rytmów złożonych ze słuchu i według układu klockowego. Nie różnicuje dźwięków wysokich i niskich. Lubi słuchać muzyki, śpiewać piosenki, choć często zapomina ich słowa. Gra na różnych instrumentach: bębenek, grzechotka, kołatka, tamburyno.
Ma słabo wykształcony słuch fonematyczny: wybrzmiewa głoskę w nagłosie i wygłosie, ale ma trudności z analizą głoskową wyrazów trzygłoskowych. Potrafi dokonać syntezy wyrazów złożonych z trzech głosek, ale z wyrazami dłuższymi sobie nie radzi.
· Myślenie
Układa proste 3 obrazkowe historyjki. Potrafi nazwać cechy wspólne dwóch przedmiotów, nazywa to, co nie pasuje do obrazka, dokańcza logicznie zdania. Nie potrafi przewidywać skutków, nie rozwiązuje prostych zagadek słownych.
· Pamięć
Zapamiętuje położenie przedmiotów, odtwarza ciąg 3 wyrazów,2, 3 sylab w kolejności , gotowość pamięci w porównaniu z rówieśnikami jest znacznie słabiej rozwinięta. Ma trudności z zapamiętaniem wierszy.
· Opanowanie podstawowych umiejętności matematycznych
Sylwia potrafi przeliczać z gestem wskazania w zakresie 8 posługując się liczebnikami głównymi, ma trudności z przeliczaniem w kolejności za pomocą liczebników porządkowych segreguje figury geometryczne ze względu na kształt. Przy pomocy nauczyciela potrafi porównać liczebność dwóch zbiorów poprzez przeliczenie i tworzenie par. Rozumie pojęcia: dużo, mało, zna nazwy pór roku w kolejności, nie zna dni tygodnia, układa przedmioty według podanego rytmu, ma trudności z rozpoznawaniem cyfr, myli je, nie potrafi dopasować do elementów odpowiedniego zapisu graficznego liczby.
4. UMIEJĘTNOŚCI POROZUMIEWANIA SIĘ ORAZ ROZWÓJ EMOCJONALNO- SPOŁECZNY
· Mowa
Sylwia ma wykształconą mowę czynną i bierną. Jej mowę cechuje agramatyczność. Sylwia ma wadę wymowy – rhinolalia i to utrudnia jej prawidłową wymowę . Ma bardzo ubogie słownictwo. Dużą trudność sprawia jej budowania zdania do ilustracji. Bardzo często odpowiada nieadekwatnie na zadane jej pytanie. Komunikuje się zdaniami prostymi, często niepoprawnymi pod względem gramatycznym i fleksyjnym, czasami określa siebie w męskiej formie. Często zgłasza się do odpowiedzi nie znając jednak prawidłowej.
· Rozwój emocjonalno – społeczny
Na co dzień Sylwia jest dzieckiem pogodnym, spontanicznym, bardzo ruchliwym. Cechuje ją przy tym labilność nastrojów (począwszy od euforii, a skończywszy na histerii, płaczu), często się obraża, dąsa. Uczestniczy w zabawach z dziećmi, ale bez wyraźnego z nimi współdziałania, czasami inicjuje zabawy, ale zazwyczaj narzuca kolegom swoją wolę, czasami jest nawet uparta. Na brak podporządkowania ze strony kolegów koleżanek reaguje płaczem, odchodzi wówczas od zabawy. Dziewczynka nie zawsze reaguje na polecenia kierowane do grupy, ma duże trudności z koncentracją uwagi, jej działanie jest bardzo chaotyczne.
Dziewczynka jest często bezkrytyczna wobec siebie, nie potrafi ocenić swoich umiejętności – zgłasza się do rzeczy, których bardzo często nie potrafi wykonać.
Sylwia jest dzieckiem chwiejnym emocjonalnie, wymagającym specjalnego, indywidualnego podejścia.
Na nowe sytuacje reaguje płaczem, ucieczką. W pracy na ogół jest samodzielna.
5. PREFERENCJE DZIECKA
Dziewczynka bardzo lubi bawić się lalkami, zwłaszcza w dom. Podczas zabawy jest skupiona, aktywna. Uwielbia przebierać lalki w różne stroje, sukienki, troskliwie się nimi „opiekuje”. Ulubionym przedmiotem dziewczynki jest miś, którego zawsze przynosi do przedszkola. W wolnych chwilach dziewczynka zazwyczaj rysuje kredkami obrazki dla mamy, dziadka, domaga się przy tym pomocy, ponieważ chce, aby jej obrazek był ładny.
Ma swoje ulubione koleżanki z którymi najczęściej się bawi. Często zapomina o posprzątaniu zabawek, kredek, pisaków. Czyni to dopiero po wielokrotnym przypominaniu nauczyciela.
6. WSKAZÓWKI DO OPRACOWANIA INDYWIDUALNEGO PROGRAMU
EDUKACYJNO - TERAPEUTYCZNEGO
Przedstawiona powyżej przeze mnie diagnoza umiejętności funkcjonalnych dziecka jest podstawą do stworzenia indywidualnego programu edukacyjno – terapeutycznego.
Do umiejętności wykształconych u Sylwii należą:
§ Sprawne chodzenie, bieganie, skakanie na jednej nodze, przeskakiwanie obunóż przez przeszkodę
§ Samodzielność w toalecie, samodzielne rozbieranie się i ubieranie, samodzielne spożywanie posiłków
§ Prawidłowy chwyt kredki, nożyczek, chętne rysowanie
§ Wykształcona mowa czynna i bierna
§ Swobodne wypowiadanie się
§ Rozumienie poleceń
§ Poprawne rozpoznawanie i nazywanie kolorów
§ Znajomość figur geometrycznych
§ Przeliczanie w zakresie 6 za pomocą liczebników głównych
§ Zna nazwy pór roku w kolejności
§ Dobrze rozwinięta percepcja wzrokowa( składa obrazki z 6 części, wyszukuje różnice na obrazkach, absurdy)
§ Układanie prostych, trzyelementowych rytmów
§ Łatwo nawiązuje kontakty społeczne
Umiejętności wymagające dalszego usprawniania:
§ Chodzenie po śladach wzdłuż wyznaczonego toru, sprawne czworakowanie i skakanie na lewej nodze
§ Rozwijanie sfery motywacyjnej
§ Słaba koncentracja uwagi na zadaniu
§ Niski poziom koordynacji wzrokowo - ruchowej
§ Sprawne i dokładne rysowanie po śladzie kropkowym
§ Odwzorowywanie prostych szlaczków, wzorów graficznych
§ Świadomość stronności ciała
§ Określanie stosunków przestrzennych
§ Doskonalenie umiejętności porównywania liczebności zbiorów
§ Mylenie liter i cyfr dotąd poznanych
§ Formułowanie zdań do ilustracji
§ mały zasób słownika czynnego
§ umiejętności globalnego czytania
§ Umiejętność dokonywania analizy i syntezy głoskowej
§ Umiejętność odtwarzania rytmów
§ Odpowiadanie adekwatnie na zadane pytanie
§...
jajta