androny.doc

a) opis zwierzęcia

- nazwa

- nr kolczyka

- rasa

- data urodzenia

- hodowca

- data badania

b) badanie ogólne

- stan zdrowia

- kondycja

- stan narządu ruchu

- wyniki badań w kierunku chorób zakaźnych (gruźlica, brucelloza, białaczka, otręt, chlamydioza, leptospiroza i inne)

c) badanie szczegółowe

- worek mosznowy - zmiany skórne, wielkość, kształt, symetria, położenie, konsystencja (gruczołowo-sprężysta), USG (brak jąder lub najądrzy)

- jądra - wielkość, symetria, konsystencja, kształt, położenie

- najądrza (głowa, trzon, ogon) - wielkość, położenie, konsystencja

- powrózki nasienne

- gruczoły pęcherzykowe - wielkość, symetria, konsystencja, bolesność

- bańki nasieniowodów - wielkość, symetria, wrażliwość

- prostata (trzon prostaty)

- napletek - stulejka wrodzona / nabyta (wprowadzić 3 palce do worka napletkowego)

- prącie

- badanie w kierunku chorób przenoszonych drogą krycia (rzęsistek, mętlik płodowy, otręt, BVD, ureoplazmy - wypłuczyny, zeskrobiny, krew, nasienie)

- badanie zachowania płciowego (L0 brak, L4 superlibido)

- badanie nasienia - ocena wstępna, ocena szczegółowa mikroskopowa, badania dodatkowe

* Ocena końcowa i rokowanie

- przydatny

- wątpliwie przydatny

- nieprzydatny

- wszystkie buhaje do rozrodu badanie cytogenetycznie

* Gruczoły płciowe dodatkowe u różnych gatunków

UNASIENNIANIE OWIEC

* Uwagi

- głównie nasienie mrożone (przechowywane w niskich temp ale stan płynny)

- ejakulat tryka 0,5-1 ml, bardzo gęsty

- do unasiennienia trzeba 0,1-0,5 ml nasienia (40-200 * 106 plemników)

- nasienie wprowadza się bezpośrednio do pochwy - przejście przez szyjkę macicy jest bardzo trudne

- cykl u owcy 17 dni, ruja 24-36 h, sezonowość cykliczna (największa aktywność sierpień-wrzesień - owce wrzosówki mają cykl rozciągnięty)

- objawy rui słabo wyrażone, obskakiwanie to najpewniejszy objaw, też zaczerwienienie i obrzęk sromu i błony śluzowej pochwy (ciemnoczerwone), obecność śluzu rujowego (widoczne przy wziernikowaniu)

- 1 tryk próbnik na 70-80 owiec

- owulacja u owcy jest w czasie rui, pod koniec, ok. 25-30 h od rozpoczęcia

- unasienniamy owcę 2 razy co 12 h

- wystąpienie rui możemy stymulować przez wprowadzenie do stada tryka

- unasienniamy doszyjkowo kateterem lub pipetami inseminacyjnymi, ew.

pistoletami do unasienniania

- aby dobrze unasiennić potrzebny wziernik

- ważne jest ustawienie owcy zadem wyżej

- sprzęt musi być sterylny, bo łatwo o zakażenia B ovis

- wskaźnik zapładniania o owiec 70% (50-80)

- zabieg unasienniania wykonuje się jak najszybciej od pobrania nasienia, bo

szybko traci ono swoją jakoś

* Ocena śluzu w pochwie w czasie unasienniania

- klarowny, mało - skuteczność 38%

- klarowny, dużo - 64%

- mleczny, dużo - 60%

- serowaty - 38%

* Pobieranie nasienia od tryka

- pobieramy do sztucznej pochwy przy pozyskiwaniu nasienia do inseminacji

- przy ocenie przydatności tryka do rozrodu metoda elekroejakulacji

* Konserwacja nasienia

- stan płynny, rozrzedza się cytrynianem sodu, glukozą, żółtkiem jaja kurzego i wodą destylowaną

- trzeba też dodać krioprotektor - glicerol 4-7 %

UKŁAD ROZRODCZY MĘSKI

Ocena potrzebna do

·         dopuszczenia do rozrodu

·         transakcje

·         gdy samiec staje się niepłodny

Jądra i najądrza

1. Zaburzenia rozwojowe

a) zaburzenia zstępowania (wnętrowstwo)

jednostronne nie ma wpływu na rozród, ale wykluczenie z rozrodu

wnętrowstwo obustronne brzuszne - jądra nieaktywne, brak spermatogenezy, ale normalne zachowania płciowe

wnętrowstwo pachwinowe spermatogeneza upośledzona, wykluczenie Z rozrodu

przy wnętrowstwie próbuje się stosować gonadoliberyny (GnRH), ale nie jest to skuteczne

b) interseksualizm

obojnactwo prawdziwe (dotyczy gonad), tkanka gonad należy do obu płci, np. jedna gonada męska, druga żeńska, lub jajnikojądra

obojnactwo rzekome - męskie gdy są jądra, żeńskie gdy są jajniki

rzekome męskie jądra o charakterze wnętrowstwa brzusznego

2. Budowa

a) jądra

- kanaliki kręte

- kanaliki proste

- przewodziki wyprowadzające

b) najądrze

- głowa

- trzon

- ogon

Drogi wyprowadzające nasienie

nasieniowód zmierza do cewki moczowej, po drodze zbierając wydzielinę gruczołów płciowych dodatkowych

nasieniowód przed wejściem do cewki rozszerza się w bańkę nasieniowodu

magazyn nasienia, tu gruczoły, których wydzieliny wchodzą w skład nasienia

bańki nie ma knur (ale ma gruczoły) i kot (nie ma gruczołów)

plemniki przechodząc przez najądrze dojrzewają, stają się zdolne do zapłodnienia

gdy przebywają w jądrach nie są zdolne do zapłodnienia

przejście przez najądrze trwa ok. 10 dni

ogon najądrza (90%) i bańka nasieniowodu to pozajądrowa rezerwa plemników

Budowa powrózka nasiennego

nasieniowód

t i ż nasienna wewnętrzna

m dźwigacz jądra

splot wiciowaty naczyń żylnych

Uwagi

przeżuwacze mają bardzo dużą wydolność kopulacyjną, np. buhaj

sporadycznie 20 razy na dobę, codziennie 7 razy, tryk 4 razy w 20 minut, knur 5-8 razy w 30 minut

po kopulacji powstaje okres refrakcji (brak zainteresowania samicą)

ten okres trwa u przeżuwaczy zwykle klika minut, potem może znowu dojść do kopulacji z czasem może dojść do tzw. wyczerpania płciowego (spada jakość

nasienia)

istnieje nienaruszalna rezerwa plemników

to co jest wydalane w czasie ejakulacji to pozajądrowa rezerwa plemników

im większa masa jąder, tym większa produkcja plemników

dobowa produkcja plemników buhaj 7 mld, knur 15 mld, tryk 5 mld

Gruczoły płciowe dodatkowe

ich wydzielina to nośnik dla plemników, też substancje odżywcze, ułatwiają zapłodnienie naturalne

tą wydzielinę oddziela się od plemników, gdy uzyskujemy nasienie do celów inseminacji

gruczoły pęcherzykowe - parzyste, u buhaja blisko bańki nasieniowodu, masując tą okolicę można pozyskać nasienie

gruczoły opuszkowo-cewkowe

gruczoł krokowy - część rozsiana i trzon

pies tylko gr krokowy, kot krokowy i szczątkowo opuszkowo-cewkowy

wydzielina gruczołu krokowego jest spora objętościowo u psa

Narząd kopulacyjny

prącie jamiste, u konia mięśniowo-jamiste centralnie ułożona cewka moczowa

przeżuwacze prącie typu ścięgnistego, mięsożerne kość prąciowa

przeżuwacza zagięcie esowate, mięsień cofacz prącia, prostuje się w czasie kopulacji, żołądź prącia esowato zakończona

znieczulenie miejscowe nerwów w okolicy prącia powoduje jego wypadnięcie i umożliwia zbadanie

miejsce przejścia błony śluzowej prącia w błonę śluzową napletka jest ważne, bo umożliwia wysuwanie prącia z napletka

zmiany w tej okolicy mogą być spowodowane zaburzeniami wzwodu, wędzidełko przetrwałe

samce wcześnie wykastrowane są większe, bo zmniejsza się ilość testosteronu i mocniej rosną kości długie

owce

ciąża 150 dni, rodzą się wczesną wiosną

szybko pierwsze objawy popędu płciowego

rodzą się z jądrami w mosznie

w wieku 3 miesięcy pierwsze próby obskakiwania innych zwierząt

najważniejsza masa ciała w dojrzewaniu płciowym, od 20 kg pierwsze próby obskakiwania, zwykle brak ejakulatu

pierwsze żywe plemniki w ejakulacie w 5-6 miesiącu (30 kg)

masa ciała skorelowana z masą jąder (najwyższy indeks wśród gospodarskich)

tylko największe tryki do rozrodu

ew. pomiary obwodu moszny - też korelacja z masą jąder i masą ciała

3-4 miesiące - oddzielenie samców od samic

Układ rozrodczy

jądra w worku mosznowym, ten luźno miedzy kończynami miednicznymi,

nisko, nawet do stawu skokowego

skóra worka mosznowego nieowłosiona u szlachetnych, u prymitywnych owłosiona

bardzo duży ogon najądrza

nasieniowody przed ujściem do cewki moczowej tworzą bańki nasieniowodów -

rola wydzielnicza, magazyn plemników

uchodzą na wzgórku nasiennym, za zwieraczem pęcherza

gruczoły pęcherzykowe 2 cm średnicy

gruczoł krokowy część rozsiana grzbietowo od cewki (1*4-5*0,5 cm)

tylna krawędź kości łonowej - gruczoły opuszkowo-cewkowe 2,5-3 cm średnicy

prącie 30-40 cm, średnica 1 cm, zagięcie esowate

wypełnienie ciał jamistych usztywnia prącie, ale penetracja przez wyprostowanie zgięcia esowatego

zakończenie cewki moczowej wyrostkiem cewki moczowej, wychodzi na 1,5-2 cm, oblewa ruchem półkolistym nasieniem ujście zewnętrzne szyjki macicy

Hodowla

ekstensywna - do stada maciorek wprowadza się tryki, 1 na 25 samic

intensywna - maciorki osobno, wybiera się te w rui i kryje wybranymi trykami (krycie z ręki) lub inseminuje, 1 tryk na 300 samic

maciorki nie wykazują praktycznie żadnych zewnętrznych objawów rui trzeba korzystać z tryków próbników z założonymi fartuszkami, które obskakują grzejące się maciorki (ale infekcje!!)

też próbniki z chirurgicznie przesuniętym prąciem na bok jamy brzusznej, ale tryki uczą się i tak kopulować najlepiej podwiązać nasieniowody, ale wtedy dochodzi do krycia (choroby weneryczne!!!)

Selekcja reproduktorów

a) właściciel wybiera największe

b) przed osiągnięciem dojrzałości płciowej 3 razy badane, rozród w wieku 18 miesięcy, w następnym roku od osiągnięcia dojrzałości

wady narządów płciowych

ocena popędu płciowego - 30-40 skoków, samicy podać estrogeny

L4 - zachowanie gwałtowne, erekcja w pewnej odległości od owcy, obsługa powstrzymuje tryka

L3 - erekcja i wspięcie bezpośrednio po zbliżeniu do owcy

L2 - erekcja po 5 minutach od zbliżenia do maciorki

L1 - mierne zainteresowanie, erekcja po 15 minutach

L0 - brak zainteresowania

do rozrodu tylko L4

c) próby tryków 20 minut

do pomieszczeń 6 na 6 m z 4 grzejącymi się samicami, mierzy się ilość skoków

4 skoki i 30 cm obwodu moszny - max 150 samic

4-6 skoków i 30-32 cm - 150-200 samic (do 250)

6 skoków i > 32 cm - 300 i więcej samic

Plemniki

produkcja 6 * 106 na dobę na g jądra

masa 600 g - 3-6 mld plemników na dobę

w ejakmulacje 200 mln do 1 mld plemników, objętość 2 ml

ruchliwość 60 %, gęstość > 20 mln w 1 mm3, pH 7, plemniki nie zmienione 70 %

poza sezonem produkcja mniejszej ilości nasienia

nadmiar plemników poza sezonem usuwany z moczem lub przez masturbację

Wydolność

krycie naturalne - w ejakulacie minimum 500 mln plemników (8-10 maciorek na dzień)

sezon 6 tygodni - do 300 maciorek - w praktyce 25-50 sztuk

dawka inseminacyjna - 150 mln plemników, 2-8 maciorek z jednego ejakulatu,

do 1500 maciorek w sezonie

Ocena nasienia

na szkiełku Bluma

ruch falowy 100 * 100?m - ++++ b silny, +++ silny, ++ średnie, +słabe, -brak

gęstość (200 *, 5 ?m warstwa) DD bardzo gęste, główki tworzą zbitą masę (densissimum), D gęste, zwarta masa w pojedynczej warstwie (densum), SD średnio gęste, między plemnikami wolne pola (semidensum), R rzadkie, w odległości równej długości witki lub większej (rarum)

POBIERANIE NASIENIA I INSEMINACJA SUK

Przyczyny wyboru inseminacji

względy epizootyczne

brak akceptacji samca

import nasienia konserwowanego w stanie płynnym lub mrożonym

przeszkody anatomiczne

pobudliwe samce

osobniki zdecydowanie cięższe od suk

psy krótkoczaszkowe mają problemy ze wspięciem

brak proporcji pomiędzy narządami płciowymi samca i samicy

wykorzystanie nasienia poddanego konserwacji

inne

Czynniki warunkujące powodzenie

suka w okresie płodnym

nasienie odpowiedniej jakości (minimum 0,5-5 ml nasienia, 150-200 mln

plemników ruchliwych, 70% plemników o ruchu postępowym

sprzęt inseminacyjny ogrzany do temperatury ciała (minimum 35 C)

Suka w okresie płodnym

rutynowo zbadać fazę cyklu

cytologia

waginoskopia

test progesteronowy

opór elektryczny

dobrze jest połączyć te metody

Nasienie odpowiedniej jakości

zawsze badać pod mikroskopem

nasienie na szkiełko podstawowe, nakryć nakrywkowym, szkiełko musi być grzana, z łezką

Pobieranie nasienia

unikać stresów w trakcie pobierania

pobiera się przez masaż opuszki prącia, łatwiej w obecności suki w czasie cieczki

krycie powinno się odbywać w otoczeniu znanym samcowi

wybór metody zależy od wieku, doświadczenia i libido samca

najwartościowsza jest druga frakcja ejakulatu, plemnikowa

wzwód tylko w pochwie suki, powiększenie opuszki prącia, sczepienie

...