ADHD.doc

ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Grupa zaburzeń charakteryzujących się wczesnym początkiem, brakiem wytrwałości w realizacji zadań, wymagających zaangażowania poznawczego, tendencją do przechodzenia od jednej aktywności do drugiej bez ukończenia żadnej z nich oraz zdezorganizowaną, słabo kontrolowaną nadmierną aktywnością. Uważa się, że ADHD występuje u 4-8% dzieci w wieku wczesnoszkolnym (6-9 lat), głównie chłopców, niezależnie od rasy i kultury. Następnie częstość występowania zmniejsza się o 50% na każde 5 lat, jednakże u 60% dorosłych utrzymują się niektóre cechy zespołu (zwłaszcza dotyczące deficytów uwagi). Noszą wtedy nazwę AADD.

OBJAWY:

Sfera ruchowa

·         wyraźny niepokój ruchowy w zakresie dużej i małej motoryki

·         niemożność pozostawania w bezruchu przez nawet krótki czas

·         podrywanie się z miejsca

·         bezcelowe chodzenie

·         zwiększona szybkość i częsta zmienność ruchów (wrażenie ciągłego pośpiechu)

·         bieganie

·         przymusowe wymachiwanie rękami

·         podskakiwanie

·         wzmożone drobne ruchy kończyn (machanie nogami, głośne deptanie, poruszanie palcami rąk, ciągłe zajmowanie się rzeczami, które leżą w zasięgu rąk lub nóg, kiwanie się na krześle itp.)

·         bieganie bez celu

Sfera poznawcza

·         trudności w skupieniu uwagi (uwaga chwiejna, wybitnie zależna od czynników afektywnych)

·         brak wytrwałości w przypadku małego zainteresowania i niedostrzegania bezpośredniej korzyści z działania

·         wzmożony odruch orientacyjny

·         pochopność

·         znaczna męczliwość w pracy intelektualnej i związana z tym nierównomierna wydajność

·         pobieżność myślenia

·         przerzucanie uwagi z obiektu na obiekt (udzielanie nieprawidłowych, nieprzemyślanych odpowiedzi na pytania lub nieprawidłowe rozwiązywanie zadań)

·         w badaniach inteligencji niektórzy autorzy stwierdzają poziom "poniżej spodziewanego", głównie w skalach wykonawczych

·         trudności wizualno-motoryczne

·         trudności syntetyzowania w myśleniu

·         brak umiejętności planowania

·         u wielu dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi występują pewnego rodzaju zaburzenia mowy lub języka, do których należą:

o        opóźnienie rozwoju mowy

o        kłopoty z artykulacją

o        problemy ze strukturą zdania

o        nieprawidłowe układanie dźwięków

·         Trudności stanowi również pisemne wyrażanie myśli i słowa

pamięć krótkotrwała

Sfera emocjonalna

·         nieopanowane, nieraz bardzo silne reakcje emocjonalne

·         wzmożona ekspresja uczuć

·         zwiększona wrażliwość emocjonalna na bodźce otoczenia

·         wybuchy złości

·         impulsywność działania

Często występujące cechy osobowości dziecka z zaburzeniami koncentracji uwagi

·         działanie impulsywne,

·         chęć dominowania w grupie

·         niska samoocena

·         okresowo występująca depresja

·         niedojrzałe zachowanie

·         zaburzenia snu:

o        wczesne budzenie się

o        trudności z zaśnięciem

o        niespokojny sen

·         rozwój fizyczny:

o        wysoki poziom aktywności fizycznej

·         rozwój społeczny:

o        opóźniony rozwój społeczny

o        trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami,

o        popisują się przed rówieśnikami żeby zwrócić na siebie uwagę (tzw. błazny klasowe)

We wczesnym dzieciństwie

Diagnoza ADHD we wczesnym dzieciństwie nie jest możliwa. Natomiast występuje kilka objawów sugerujących wystąpienie ADHD w następnych latach:

·         ciągła aktywność ruchowa

·         dziecko nie uczy się na własnych błędach,

·         opóźniony albo przyspieszony rozwój mowy

·         problemy ze snem

·         problemy z jedzeniem (wygląda na to, że dziecko nie ma czasu na jedzenie), łącznie z występowaniem wymiotów, lub słaby odruch ssania

·         ataki kolki, które mogą wynikać z uczulenia, ale również mogą być wynikiem zaburzeń koncentracji uwagi

·         dzieci nadpobudliwe nie lubią (wg opinii wielu rodziców), gdy się je przytula (to jest związane z współwystępującą nadwrażliwością dotykową, ale nie z ADHD)

W wieku szkolnym

·         trudność w dostosowaniu się do wymagań szkolnych (zajęcia w pozycji siedzącej)

·         trudność w utrzymaniu uwagi przez całą lekcję, "bujanie w obłokach"

·         nadmierna gadatliwość i impulsywność, która narzuca dziecku rolę błazna w oczach klasy

Sposoby działania

1. Terapia behawioralna: celem jest modyfikacja zachowania dziecka poprzez wygaszanie złych nawyków, a wzmacnianie dobrych (zasada zasad i konsekwencji). Jest to jedyna terapia, która daje skutki długoterminowe.
2. Nauczanie wyrównawcze: dodatkowe zajęcia podczas których, dziecko nabywa pewnych nawyków pomocnych w uczestniczeniu w zajęciach. Ważne jest tutaj zaangażowanie rodziców.
3. Terapia mowy i języka: u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo mogą (jak u każdych innych dzieci) występować zaburzenia mowy (takie jak jąkanie, problemy z artykulacją), dlatego w takich przypadkach niezbędna jest pomoc logopedy.
4. Terapia zajęciowa: nacisk głównie na prawidłowy rozwój motoryczny dziecka.
5. Kontrola dietetyczna: istnieje przypuszczenie, że spożywanie takich produktów jak: kakao, środki konserwujące, barwniki, salicylany i cukier mogą dodatkowo wzmagać aktywność dziecka – jednak brak na ten temat dokładnych badań naukowych.
6. Leczenie farmakologiczne: w Polsce jest bardzo rzadko stosowane.

Ogólne zasady dotyczące postępowania wychowawczego

1. Cel, do którego ma prowadzić działanie dziecka, nie może być zbyt odległy (niecierpliwość).
2. Konsekwentne przyzwyczajanie dziecka do kończenia każdego rozpoczętego zadania.
3. Stała kontrola i przypominanie o zobowiązaniach:

o        zakres określonych obowiązków musi być dostosowany do możliwości i ograniczeń dziecka

o        trzeba zaoszczędzić wystąpienia dodatkowych niepotrzebnych bodźców

o        nie dać się zdominować dziecku

o        należy przygotować dziecko do przezwyciężania trudności (a nie chronić przed nimi)

o        po wystąpieniu konfliktu – należy go przedyskutować z dzieckiem w atmosferze spokoju i rzeczowości, po uspokojeniu dziecka

o        należy unikać agresji słownej i fizycznej, która bardzo mocno pobudza dodatkowo dziecko (może doprowadzić do objawów nerwicowych takich jak: lęki, moczenie nocne, natręctwa, czy też reakcje obronne: arogancka postawa, agresja, kłamstwa, a nawet doprowadzić do niewłaściwego rozwoju osobowości);

4. Pomoc w nauce

o        czytanie – ze względu na małą zdolność koncentracji, opowiadania powinny być ciekawe

o        czytanki powinny być opowiedziane przez dziecko (w celu skontrolowania zapamiętanego tekstu)

o        odrabianie lekcji powinno się odbywać o regularnych porach (w domu powinien wtedy panować względny spokój)

o        dziecko powinno wykonywać prace zręcznościowe (uczą cierpliwości, a także skrupulatności)

o        zasada trzech R: rutyna, regularność, repetycja.

Nauka powinna odbywać się pod kontrolą rodziców.

Jak pracować z dzieckiem z nadpobudliwym?

Dziecko nadpobudliwe wymaga specyficznych oddziaływań wychowawczych oraz daleko posuniętej indywidualizacji w pracy edukacyjnej. Powszechnie wiadomo, iż optymalnym miejscem nauczania dziecka z ADHD jest mało liczna klasa o charakterze integracyjnym, najlepiej z dwójką nauczycieli, nauczycielem prowadzącym i nauczycielem wspomagającym.

                Podstawą pracy z dzieckiem jest wiedza na temat nadpobudliwości psychoruchowej oraz postawa pełna zrozumienia i życzliwości, cierpliwości oraz spokoju. Należy pamiętać, iż odpowiednio wcześnie wdrożona pomoc, dostosowana do kłopotów dziecka jest niezbędna, by mogło ono odnosić sukcesy szkolne.

Metody dostosowania programu szkolnego do możliwości ucznia nadpobudliwego

·         Należy zapoznać dziecko ze sposobami efektywnego uczenia się: ustalenie planu pracy, odhaczanie czynności, które już wykonało

·         Warto skorzystać z różnych form  sprawdzania wiadomości ucznia. Zamiast pisać uczeń może odpowiadać ustnie

·         Należy dać uczniowi większą ilość czasu na wykonanie pracy pisemnej (wydłużyć czas pracy)

Ponadto należy :

·         Korzystać z pomocy rówieśników (praca w grupie, w parach – korzystne dla dziecka nadpobudliwego jest połączenie go w parę z sumiennym dzieckiem)

·         Włączać dziecko w zabawy rówieśników

·         Zachęcać dziecko do refleksji i oceny własnego zachowania

·         Nagradzać za pozytywne zachowania (to jedyna droga, aby zachęcić do wysiłku i pokazać dziecku prawidłowe wzorce)

·         Reagować na każde niepożądane zachowanie dziecka. Pierwszą reakcją powinno być upomnienie. Można pozbawić ucznia nagrody, zmienić miejsce pracy na bardziej odosobnione

·         Chwalić dziecko za każdy jego wysiłek i grzeczne zachowanie.

     Z dzieckiem nadpobudliwym należy postępować konsekwentnie, stawiać jasne granice, co dziecku wolno, a czego nie. 

Dziecku należy wyznaczać niezbyt odległe cele działania i określić sposób ich realizacji. Stawianie odległych celów powoduje zapominanie, porzucanie rozpoczętego zadania i podejmowanie coraz to nowych zabaw. Dlatego im bliższy jest postawiony cel lub termin, tym większa pewność, że polecenie zostanie wykonane i praca zakończona. Należy systematycznie przyzwyczajać i wdrażać dziecko do finalizowania każdego rozpoczętego zadania, a także kontrolować rozpoczęte zadania i pomagać w ich realizacji.