Finanse – notatki
22.02.2008
Katedra: 517D
Egzamin: test[1]
Literatura:
Formy obiegu pieniądza:
˗ Gotówkowa
˗ Bezgotówkowa
Prawa emisji pieniądza gotówkowego ma tylko bank Centralny!
Zasady jego emisji pieniądza zawarte są w:
˗ Ustawie o Narodowym Banku Polskim
˗ Prawie bankowym
Pieniądz gotówkowy występuje w postaci:
˗ Banknotów – pieniądz papierowy drukowany na papierze, niewymienialny na kruszec, który na mocy decyzji władzy państwowej ma na określonym terytorium charakter prawnego środka płatniczego
˗ Bilonu – drobne znaki pieniężne, bite z metali pospolitych, posiadające pełną lub ograniczoną moc zwalniania od zobowiązań, przeznaczone do obsługi drobnego obrotu płatniczego
˗ Monet – znak pieniężny mający wartość numizmatyczną o określonych wymiarach, kształcie, ciężarze i próbie.
Moneta posiada
˗ Wartość nominalna – liczba jednostek pieniężnych, na jaką pieniądz opiewa
˗ Parytet – przypadająca na jednostkę pieniądza ustawowego ustalona liczba jednostek wagowych kruszcu z którego monetę wykonano
˗ Próba – zawartość czystego kruszcu w monecie
Pieniądze metalowe maja swój kształt i ciężar.
Opatrzone są najczęściej symbolem władzy państwowej, napisem i wzorem plastycznym.
Awers – strona główna monety z jej treścią (reszka)
Rewers – strona odwrotna monety (godło)
Emisja gotówki nakłada na bank centralny obowiązek ustalenia:
˗ Wzorów i wartości nominalnej banknotów
˗ Wzorów i wartości nominalnej bilonu
˗ Wzorów i wartości nominalnej i parytetu monet
˗ Sposobów zabezpieczenia banknotów, bilonu i monet przed fałszerstwem
˗ Proporcji między nominałami banknotów, bilonu i ewentualnie monet
˗ Wielkości emisji niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki
˗ Zasad regulowania (kontroli) obiegu pieniężnego z uwzględnieniem całkowitej podaży pieniądza, łącznie z pieniądzem bezgotówkowym
Pieniądz bezgotówkowy zwany jest pieniądzem:
˗ Żyrowym
˗ Wkładowym
˗ Księgowym
˗ Bankowym
˗ Elektronicznym
Na pieniądz bezgotówkowy składają się:
˗ Depozyty bankowe a vista (na każde żądanie)
˗ Lokaty terminowe
Pieniądz bezgotówkowy nie jest prawnym środkiem płatniczym, ze względu na wygodę i bezpieczeństwo powszechne, wykorzystywane są w obrocie za pomocą instrumentów rozliczeń bezgotówkowych.
Ze względu na pochodzenie wyróżnia się pieniądz:
˗ Banku centralnego
˗ Emitowany przez pozostałe banki
Pieniądz banku centralnego pochodzi z:
˗ Wkładów lokowanych przez instytucje publiczne i banki
˗ Obniżania stopy rezerw obowiązkowych banków komercyjnych
˗ Udzielanie kredytów lombardowych
˗ Operacji otwartego rynku.
Pieniądz banków komercyjnych stanowią depozyty:
˗ Gospodarstw bankowych
˗ Przedsiębiorstw
˗ Instytucji publicznych
˗ Instytucji finansowych
Które pomniejszone o wartość rezerwy obowiązkowej i powiększone o mnożnik kreacji depozytów stanowi podstawę kreacji kredytów.
Pieniądz w wąskim znaczeniu – baza monetarna
Gotówka i rezerwy banków komercyjnych w banku centralnym w postaci depozytów, które w każdej chwili mogą być wymienione na gotówkę.
Pieniądz w szerokim znaczeniu – dodatkowo obejmuje surogaty pieniądza (lokaty bankowe, sztabki złota, monety, weksle i obligacje) czyli wszelkiego rodzaju udokumentowane lub nieudokumentowane wierzytelności pieniężne.
Jakość surogatów pieniądza wyznaczają:
˗ Stopień płynności – możliwość i czas przekształcenia na pieniądz
˗ Ryzyko utraty wartości w czasie przekształcania w pieniądz
˗ Wysokość oprocentowania
Emisja pieniądza bezgotówkowego odbywa się przez jego wprowadzenie i wycofanie z obiegu za pomocą kredytu bankowego.
Emisja polega na:
˗ Przekraczaniu salda na rachunku klientów
˗ Tworzenie wkładów na żądanie o wartości przewyższającej poziom rezerw gotówkowych zgromadzonych w skarbcach banków.
Ograniczenia w zakresie swobodnej emisji pieniądza bankowego:
˗ Stopa rezerw obowiązkowych
˗ Utrzymanie części pieniężnych w gotówce. Relacja gotówki (G) do kredytu (K) jest określana jako stopa preferencji gotówki (b) i odzwierciedla sposoby regulowania zobowiązań przez podmioty spoza sektora bankowego.
W warunkach gospodarki otwartej dodatkowym źródłem wprowadzania pieniądza do obiegu jest:
˗ Monetyzacja – zamiana zagranicznych środków płatniczych na krajowe po obowiązującym kursie
˗ Demonetyzacja – zamiana krajowych środków płatniczych na zagraniczne po obowiązującym kursie.
29.03.2008
Podaż pieniądza w danym czasie determinują:
˗ Saldo bilansu obrotów bieżących – wartościowe ujęcie przepływu dóbr i usług pomiędzy danym krajem a zagranicą oraz pozostałych płatności netto z zagranicy (saldo dodatnie – źródło podaży pieniądza)
˗ Saldo bilansu długoterminowych obrotów kapitałowych – wielkość transakcji dotyczących inwestycji (aktywów) danego kraju z zagranicą – inwestycje netto danego kraju
˗ Saldo bilansu krótkoterminowych obrotów kapitałowych – wielkość krótkoterminowych należności i zobowiązań różnych inwestycji wobec ich partnerów zagranicznych z tytułu inwestycji krótkoterminowych
˗ Spekulacyjne przepływy pieniądza – podobnie jak wyżej
Nominalna podaż pieniądza – całkowity zasób środków pieniężnych.
Prędkość obiegu pieniądza mierzoną stosunkiem produktu społecznego brutto (PNB) do podaży pieniądza (M) nazywa się dochodową prędkością obiegu pieniądza i mierzy się ilorazem .
Polityka pieniężna banku centralnego (monetaryzm) w szerszym znaczeniu – przedsięwzięcia mające na celu kształtowanie ustroju (systemu) monetarnego kraju.
Podmiotami systemowej polityki pieniężnej są:
˗ Parlament
˗ Bank centralny
˗ Rząd
˗ Inne organy (np.: Rada Polityki Pieniężnej)
Polityka pieniężna w węższym znaczeniu:
˗ Sterowanie procesem gospodarowania pieniądzem
˗ Charakteryzuje się zmianami podaży pieniądza i popytu na pieniądz w czasie
˗ Realizacja jej polega na utrzymywaniu równowagi bieżącej za pomocą instrumentów finansowych
Cele polityki pieniężnej:
˗ Strategiczne – kształtowanie ogólnych warunków gospodarowania kraju
˗ Pośrednie – skonkretyzowanie celów strategicznych
o Podaż pieniądza (mierzona agregatami pieniężnymi)
o Poziom i struktura stóp procentowych
o Limity kredytowe itp.
˗ Operacyjne – uszczegółowienie celów pośrednich w postaci wyznaczenia jednego celu pośredniego jako wiodącego w polityce banku centralnego, np.:
o Baza monetarna
o Kształtowanie poziomu stopy procentowej
o Poziom inflacji (w Polsce – max 2,5; +/- 1 punkt procentowy)
Definicja finansów – ogół zjawisk pieniężnych powstających w związku z działalnością gospodarczą i społeczną człowieka.
Finanse zajmują się opisywaniem obrotu środkami pieniężnymi, który powstaje w postaci wyniku kreacji, gromadzenia i wymiany pieniądza.
Finanse są to pieniężne stosunki, formy, metody, instrumenty i mechanizmy podziału pieniądza.
Finanse można określić jako naukę zajmującą się badaniem zjawisk tworzenia, gromadzenia, podziału i wymiany produktu społecznego za pomocą pieniądza
Zjawiska finansowe są zawsze zjawiskami pieniężnymi ale nie wszystkie zjawiska pieniężne są zjawiskami finansowymi:
˗ Muszą bowiem pozostać w ruchu, czyli w obiegu
˗ Dotyczą więc wyłącznie pieniądza w postaci realnej
Pieniądz w postaci idealnej
˗ Spełnia jedynie funkcję miernika wartości
˗ Wyraża się w cenie
˗ Nie należy do kategorii finansowych
˗ Ma zasadniczy wpływ na kształtowanie się zjawisk finansowych
Funkcje finansów – ujęcie klasyczne
˗ Redystrybucyjna – wynika z samej definicji finansów, która wyraźnie podkreśla, że podział i wymiana dóbr i usług odbywa się za pomocą pieniądza
˗ Bodźcowa – polega na wykorzystaniu instrumentów i strumieni pieniężnych do sterowania gospodarką. Funkcja ta rozwija się w pełni tylko w gospodarce rynkowej, gdzie jedynym warunkiem przejmowania produktu społecznego jest pieniądz
˗ Kontrolna (informacyjna) – pozwala na uzyskanie informacji o przebiegu zjawisk gospodarczych na podstawie obserwacji strumieni pieniężnych. Funkcja kontrolna ma wadę taką że informacja jest ogólna, informuje nas o skutkach a nie o przyczynach zjawisk, zaletą jest to że jest bezpośrednia, szybka i tania.
Funkcje finansów – nowoczesne ujęcie
˗ Alokacyjna – polega na przemieszczaniu się strumieni pieniężnych między podmiotami, będącymi stronami stosunku ekonomicznego; w szerszym rozumieniu alokacji za pomocą pieniądza podlega produkt społeczny
˗ Regulacyjna – polega na możliwości regulowania rynku przez zastosowanie odpowiednio dobranych instrumentów finansowych, takich jak: podatki, kredyty, kursy walutowe itp.
˗ Stabilizacyjna – wynika z funkcji poprzedniej i polega na utrzymaniu równowagi rynkowej, w tym przede wszystkim pieniężnej przez kształtowanie popytu i podaży na pieniądz.
Zasoby finansowe są to środki zgromadzone przez określony podmiot bez konkretnego przeznaczenia.
Fundusze stanowią zasoby pieniężne konkretnego podmiotu, zgromadzone w określonym celu.
Klasyfikacja funduszy
˗ Własności
o Publiczne
o Prywatne
˗ Zasięg
o Makroekonomiczne
o Mikroekonomiczne
˗ Funkcje ekonomiczne podmiotów
o Państwa (rządowe, samorządowe)
o Banków, przedsiębiorstw
o Zakładów ubezpieczeń
o Funduszów inwestycyjnych i emerytalnych
˗ Przeznaczenie
o Ogólnym
o Specjalnym, celowy
Klasyfikacja zjawisk finansowych
˗ Przedmiotem finansów jest pieniądz w ruchu czyli strumienie pieniężne
˗ Przyjmują one postać przychodów i wydatków
˗ Mają one różny charakter i pełnią w gospodarce różnorodne funkcje
Klasyfikacja przedmiotowa zjawisk finansowych
˗ Materialne (pierwotne)
˗ Redystrybucyjne
˗ Emisyjne (kredytowe)
Cechy przychodów i wydatków
Cechy strumieni pieniężnych
Przychody i wydatki
Materialne
malgoskra