23791.pdf

BEZPIECZEŃSTWO PRACY 4/2007

W artykule zwrócono uwagê na skutki zdrowotne nara¿enia na dzia³anie py³u azbestowego, omówiono inicjatywy

organizacji miêdzynarodowych (MOP i Komitetu Wy¿szych Inspektorów Pracy Komisji Europejskiej) zmierzaj¹ce do

podniesienia świadomości spo³ecznej szkodliwości tych zagro¿eñ oraz inicjatywy ukierunkowane na ochronê zdrowia

pracowników wykonuj¹cych prace zwi¹zane z usuwaniem azbestu. Omówiono dzia³alnośæ kontroln¹ i wnioski wynikaj¹ce

z kontroli przestrzegania przepisów bezpieczeñstwa i higieny prowadzone przez inspektorów PIP podczas wykonywania

tych prac.

Asbestos – a cumbersome legacy

This article discusses the health effects of exposure to asbestos dust, the initiatives of international organisations (ILO,

Senior Labour Inspectors Committee of the EC) aimed at raising the awareness of the general public with respect to the

harmfulness of asbestos and the initiatives aimed at improving the protection of health of employees involved in removing

asbestos. This article also discusses inspection activities and conclusions resulting from the health and safety inspections

carried out by National Labour Inspectorate inspectors.

mgr. in¿. MIECZYS£AW FOLTYN

G³ówny Inspektorat Pracy

Departament Warunków Pracy

Wstêp

Po ponad 50-letnim okresie produkcji

i stosowania ró¿nych wyrobów zawieraj¹cych

azbest od koñca ubieg³ego wieku nastêpuje

w Polsce ich sukcesywne usuwanie. Dzia³ania

te wynikaj¹ z:

sk³adu chemicznego minera³y te s¹ uwodniony-

mi krzemianami magnezu, ¿elaza, wapnia i/lub

sodu. Niew¹tpliwie cenne w³aściwości u¿ytkowe

tego minera³u by³y znane od bardzo dawna.

Istniej¹ dowody, ¿e wyroby zawieraj¹ce azbest

znano ju¿ w staro¿ytności [1]. Jednak, masowe

zastosowanie znalaz³ azbest dopiero w wieku

XX. Nazwano go wtedy minera³em o tysi¹cach

ró¿nych zastosowañ, ze wzglêdu na jego w³a-

ściwości.

Najczêściej spotykanymi rodzajami azbestu s¹:

Choroby spowodowane

py³ami azbestu

Pierwszy przypadek śmierci spowodowanej

azbestozale¿n¹ chorob¹ zawodow¹ zosta³ zdia-

gnozowany w 1906 r. przez lekarza brytyjskiego

M. Murray’a [3]. W 1960 r. J.C. Wagner (RPA) [4]

i I.J. Selikoff (USA) w 1964 r. [5] przedstawili

dowody świadcz¹ce o zwi¹zku przyczynowym

miêdzyb³oniaka op³ucnej z nara¿eniem na azbest.

W 1982 r. R. Peto z Centrum Badañ Nowotwo-

rowych Uniwersytetu Oksfordzkiego og³osi³

coraz wiêkszej, choæ ci¹gle niewystarczaj¹cej

świadomości spo³ecznej o szkodliwości azbestu

dla zdrowia i ¿ycia ludzkiego

starzenia siê tych wyrobów, utraty ich w³a-

ściwości u¿ytkowych i konieczności wymiany

na inne wyroby niezawieraj¹ce azbestu

inicjatyw rz¹dowego programu usuwania

azbestu, zgodnie ze strategi¹ przyjêt¹ w Unii

Europejskiej.

W tym artykule zostan¹ omówione skutki

zdrowotne azbestu i dzia³ania inspekcji pracy

w zakresie minimalizowania tych skutków wśród

pracowników wykonuj¹cych prace zwi¹zane

z azbestem. W nastêpnym artykule przedsta-

wione zostanie porównanie przepisów prawa

polskiego z wymaganiami UE w omawianym

zakresie oraz publikacja G³ównego Inspektoratu

Pracy „Azbest – podrêcznik dobrych praktyk ”

opracowany przez Komitet Starszych Inspekto-

rów Pracy (SLIC).

azbest chryzotylowy (serpentyn) nr CAS

77536-66-4 o sk³adzie Mg 6 [(OH) 8 Si 4 O 10 ], sto-

sowany przede wszystkim do produkcji p³yt

azbestowo-cementowych

amfibole:

– krokidolit, nr CAS 12001-28-4, – Na 2 Fe 3 Fe 2

[(OH)Si 4 O 11 ] 2 – o bardzo wysokiej kwaso- i ³ugo-

odporności

– amozyt, nr CAS 12172-73-5, – (Fe,Mg) 7 Si 8 O 22

(OH) 2 – stosowany w wyrobach tekstylnych

– azbest antofyllitowy, nr CAS 77536-67-5,

– (Mg,Fe) 7 (OH,Si 4 O 11 ) 2 – najbardziej ze wszystkich

azbestów odporny na wysok¹ temperaturê

– aktynolit, nr CAS 77536-66-4, – Ca 2 (Mg,Fe) 5

Si 8 O 22 (OH) 2 , tremolit – azbest jedwabisty, nr CAS

77536-68-6, – Ca 2 Mg 5 (Si 8 O 22 )(OH) 2. Ze wzglêdów

estetycznych drugi z tych minera³ów u¿ywany

by³ do wytwarzania ró¿norodnych wyrobów

galanteryjnych.

Py³y azbestu wg Światowej Organizacji Zdro-

wia s¹ czynnikiem rakotwórczym kategorii I, tj.

powoduj¹ powstawanie nowotworów u ludzi.

Podobny do chryzotylu sk³ad chemiczny ma

talk (Mg 3 Si 4 O 10 (OH) 2) ). Istniej¹ dowody na to,

¿e talk równie¿ powoduje azbestozale¿n¹ choro-

bê nowotworow¹ u ludzi [2].

Rodzaje azbestu

Nazwa azbest oznacza w³ókniste formy

krzemianów mineralnych nale¿¹ce do form

skalnych. Daj¹ siê one rozszczepiaæ na w³ókna

elementarne o grubości rzêdu od kilkunastu

(serpentyny) do kilkuset nm (amfibole) i d³ugości

od kilku do kilkudziesiêciu cm. Pod wzglêdem

realizacji ustawy o zakazie stosowania

azbestu z 1997 roku

BEZPIECZEŃSTWO PRACY 4/2007

prognozê 50 000 zgonów spowodowanych

chorobami nowotworowymi w Wielkiej Brytanii

w nadchodz¹cym 30-leciu.

Wed³ug Miêdzynarodowej Organizacji Pracy

azbest, z uwagi na w³aściwości rakotwórcze,

nale¿y obecnie do najgroźniejszych przyczyn

chorób zawodowych na świecie. Wdychanie

niewidocznych dla oka py³ów azbestowych mo¿e

powodowaæ takie choroby, jak [6]:

siêbiorców maj¹cych kwalifikacje do prowadzenia

takich robót i mog¹cych zapewniæ pracownikom

niezbêdn¹ ochronê przed zagro¿eniem azbe-

stem.

pylica azbestowa (azbestoza), schorzenie

polegaj¹ce na powolnym zw³óknieniu tkanki

p³ucnej prowadz¹cym do niewydolności odde-

chowej

gwa³townie rozwijaj¹cy siê rak p³uca,

który mo¿e byæ nastêpstwem pylicy azbestowej,

wystêpuj¹cy zwykle po 10 – 35 latach, licz¹c

od pocz¹tku nara¿enia; rozwój nowotworu

przyspiesza d³ugotrwa³a azbestoza i nikotynizm

(7 – 12 razy)

Choroby spowodowane

py³ami azbestu w Polsce

Wed³ug danych z Centralnego Rejestru

Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny

Pracy w £odzi, w 2005 r. odnotowano w Polsce

3249 przypadków chorób zawodowych. Chorób

azbestozale¿nych by³o 172, stanowi³y one 5,3%

ogó³u chorób zawodowych (rys. 2., tab. 1.).

Z rejestru wynika, ¿e liczba chorób zawodo-

wych spowodowanych py³ami azbestu nie ulega

w Polsce zmniejszeniu. Tymczasem jest wrêcz

przeciwnie. Na przyk³ad w 2005 r. nast¹pi³ prawie

5-krotny (4,75) wzrost zachorowañ na miê-

dzyb³oniaka w porównaniu do 1995 r. Bior¹c

pod uwagê statystyki innych pañstw dotycz¹ce

zachorowañ na te choroby, w Polsce równie¿

nale¿y siê spodziewaæ wzrostu liczby przypadków

zachorowañ, szczególnie na raka p³uc i miêdzy-

b³oniaka op³ucnej. Bêdzie to skutkiem zwiêkszo-

nego zatrudnienia w przemyśle przetwórczym

azbestu w latach 70. ub. wieku, a tak¿e coraz

lepszej diagnostyki tych chorób.

Rys. 1. Ogniska chorób spowodowanych py³ami azbestu

Fig. 1. Epicentres of diseases caused by asbestos dust

miêdzyb³oniak op³ucnej; bardzo z³ośliwy

nowotwór specyficzny dla azbestu, spowodo-

wany odk³adaniem siê w p³ucach mikroskopijnych

respirabilnych w³ókien azbestu, które z czasem

przenoszone s¹ na op³ucn¹ okalaj¹c¹ dolne czêści

p³uc, powoduj¹ powstanie tam guzów ognisk

nowotworowych. W nastêpstwie wyst¹pienia

guzów w op³ucnej gromadzi siê p³yn surowiczy

powoduj¹cy zmniejszenie objêtości roboczej p³uc.

Nowotwór rozwija siê po 10-40 i wiêcej latach,

licz¹c od pocz¹tku nara¿enia.

Azbest mo¿e byæ równie¿ przyczyn¹ nowo-

tworu krtani oraz innych rodzajów nowotworów

(rys. 1.).

Miêdzynarodowa Organizacja Pracy szacuje,

¿e choroby zawodowe spowodowane py³ami

azbestu, s¹ obecnie na ca³ym świecie przyczyn¹

100 000 zgonów rocznie. Potwierdzeniem tych

obliczeñ s¹ poni¿sze dane statystyczne dotycz¹ce

liczby zgonów:

Raporty zawiera³y zalecenia dotycz¹ce metod

i sprzêtu, jak równie¿ wytyczne do szkolenia

w zakresie postêpowania z azbestem. Raporty te

sta³y siê podstaw¹ miêdzynarodowej Konferencji

Azbestowej w 2003 r. w Dreźnie. Zasadnicz¹ inten-

cj¹ konferencji by³o „przedstawienie nowej dyrek-

tywy jako g³ównego elementu europejskiej strategii

s³u¿¹cej lepszej ochronie pracowników przed

zagro¿eniami wynikaj¹cymi z ich nara¿enia na dzia-

³anie azbestu”. Do podstawowych wymagañ

Kampania Azbestowa SLIC 2006

Zwiêkszaj¹ca siê liczba zgonów spowodowa-

nych chorobami azbestozale¿nymi przyczyni³a siê

do og³oszenia przez Radê Europejskiej Wspólnoty

Gospodarczej w 1983 r. dyrektywy 83/477/EWG

w sprawie ochrony pracowników przed zagro¿e-

niem zwi¹zanym z nara¿eniem na dzia³anie azbe-

stu w miejscu pracy, znowelizowanej dyrektyw¹

2003/18/WE.

Celem nowej dyrektywy jest ochrona w szcze-

gólności tych robotników, którzy s¹ ci¹gle jeszcze

nara¿eni na dzia³anie azbestu na swoich stanowi-

skach pracy, przede wszystkim podczas usuwania

azbestu. Z tego wzglêdu Komitet Wy¿szych

Inspektorów Pracy Komisji Europejskiej (SLIC)

stworzy³ raporty oceniaj¹ce stan najwa¿niej-

szych zagadnieñ bezpieczeñstwa i higieny pracy

w odniesieniu do azbestu w kilku pañstwach UE.

Japonia – miêdzyb³oniak i rak p³uca –

733 (2005) [7]

Wielka Brytania – pylica azbestowa, miêdzy-

b³oniak i rak p³uca – 1847 (1999) [8]

Niemcy – azbestoza, miêdzyb³oniak i rak

p³uca – 1068 (2003) [9].

Wymienione wy¿ej odkrycia naukowe przy-

czyni³y siê do ustanowienia w 1986 r. przez

Miêdzynarodow¹ Konferencjê Pracy konwencji

nr 162 Miêdzynarodowej Organizacji Pracy

dotycz¹cej bezpieczeñstwa w stosowaniu

azbestu i zalecenia nr 172 dotycz¹cego równie¿

bezpieczeñstwa w stosowaniu azbestu. Nie-

stety, konwencja, mimo up³ywu ponad 20 lat

od jej ustanowienia, zosta³a ratyfikowana jedynie

przez 29 pañstw, w tym tylko przez 10 pañstw Unii

Europejskiej. Byæ mo¿e przyczyn¹ jest niemo¿nośæ

spe³nienia jej wymagañ albo te¿ korupcyjna

dzia³alnośæ producentów wyrobów azbesto-

wych (np. dzia³alnośæ kanadyjskiego Instytutu

Chryzotylowego).

Jednym z najwa¿niejszych postanowieñ kon-

wencji jest nakaz wykonywania prac zwi¹zanych

z usuwaniem sypkich materia³ów azbestowych

i azbestu jedynie przez pracodawców lub przed-

Rys. 2. Choroby zawodowe w Polsce w 2005 roku

Fig. 2. Distribution of occupational diseases in Poland

in 2005

Tabela 1

WYCI¥G Z CENTRALNEGO REJESTRU CHORÓB ZAWODOWYCH IMP W £ODZI (CHOROBY AZBESTOZALE¯NE) [10]

Excerpt from the Registry of Asbestos-Induced Occupational Diseases. Nofer Institute of Occupational Medicine,

£ódź 2006 [10]

Rok

Pylica (azbestoza)

Rak

p³uca

Miêdzyb³oniak

op³ucnej

Inne nowotwory

1990

–

1995

–

2000

2001

173

2002

111

2003

151

2004

163

–

2005

119

BEZPIECZEŃSTWO PRACY 4/2007

dyrektywy nale¿y: sprawdzenie kwalifikacji firm

do prowadzenia prac zwi¹zanych z usuwaniem

azbestu przed rozpoczynaniem dzia³alności oraz

ci¹¿¹cy na pracodawcy obowi¹zek informowania

i konsultowania z pracownikami lub ich przedsta-

wicielami odnośnie do stanu zagro¿eñ ich zdrowia

podczas wykonywania takich prac.

Podjêta na zakoñczenie konferencji Deklaracja

Drezdeñska [11] sta³a siê przyczynkiem do zorga-

nizowania przez SLIC, organizacjê pracodawców

i partnerów spo³ecznych Unii, Kampanii Azbe-

stowej SLIC 2006 . G³ównym celem kampanii

by³a ochrona pracowników zatrudnionych przy

pracach zwi¹zanych z usuwaniem azbestu oraz

osób, które poddane s¹ krótkotrwa³emu nara¿e-

niu na kontakt z azbestem podczas przegl¹dów

i konserwacji elementów zawieraj¹cych azbest.

Wyniki uzyskane w czasie kontroli maj¹ byæ wy-

korzystane do oceny stanu wdro¿enia dyrektywy

2003/18/WE w poszczególnych pañstwach

cz³onkowskich. Postanowienia dyrektywy powin-

ny byæ wdro¿one do 15 kwietnia 2006 roku.

Kontrole zosta³y poprzedzone kampani¹

popularyzuj¹c¹ wiedzê i szkoleniami w pierwszej

po³owie 2006 r. Opracowany zosta³ „Praktycz-

ny podrêcznik najlepszych praktyk s³u¿¹cych

zapobieganiu ryzyku zwi¹zanemu z azbestem

w pracach wymagaj¹cych (lub mog¹cych wyma-

gaæ) kontaktu z azbestem lub zminimalizowaniu

tego ryzyka: dla pracodawców, pracowników

oraz inspektorów pracy” (polski tytu³ „Azbest

- podrêcznik dobrych praktyk ”) [12]. Zawiera

on wytyczne dotycz¹ce metod prac zwi¹zanych

z azbestem. Podrêcznik zosta³ udostêpniony pra-

codawcom, pracownikom i inspekcjom pracy.

Czynności kontrolne przeprowadzono od lipca

do listopada 2006 r., jednocześnie we wszystkich

pañstwach cz³onkowskich Unii. Zaplanowano ok.

3 tys. kontroli.

przestrzeganie przepisów bezpieczeñstwa

i higieny pracy podczas usuwania wyrobów

zawieraj¹cych azbest z obiektów budowlanych

i przemys³owych oraz podczas unieszkodliwiania

odpadów zawieraj¹cych azbest

czy odpowiednie przeszkolenie i wyposa¿enie

pracowników, co wp³ywa na zwiêkszenie kosztów

dzia³alności.

Powa¿nymi zagro¿eniami dla zdrowia pracow-

ników skutkowaæ mo¿e stwierdzony w co pi¹tym

kontrolowanym zak³adzie brak badañ profilak-

tycznych, uwzglêdniaj¹cych mo¿liwośæ nara¿enia

zatrudnionych pracowników na py³ azbestu

(61 pracowników). Niepodanie przez pracodawcê

w skierowaniu na badania informacji o wystêpo-

waniu na stanowisku pracy wszystkich czynników

szkodliwych dla zdrowia lub warunków uci¹¿liwych

uniemo¿liwia lekarzowi prowadz¹cemu badania

lekarskie w³aściwe określenie zakresu badañ pro-

filaktycznych, co ma istotne znaczenie dla ochrony

zdrowia pracowników. Nieumieszczenie tej

informacji w skierowaniu na badania, jak równie¿

ignorowanie obowi¹zku przekazywania do inspek-

cji pracy „Informacji o czynnikach rakotwórczych”,

a tak¿e nieprowadzenie rejestru czynników rako-

twórczych oraz rejestru pracowników nara¿onych

na te czynniki (47 zak³adów) świadczy o niskiej

świadomości pracodawców w zakresie zagro¿eñ,

jakie powoduje praca w nara¿eniu na azbest.

Jest to równie¿ jedna z przyczyn niedoko-

nywania oceny ryzyka zawodowego lub doko-

nywania oceny w nieprawid³owy sposób, bez

uwzglêdnienia istotnych zagro¿eñ na wszystkich

stanowiskach pracy. Brak lub nierzetelna ocena

ryzyka zawodowego ma daleko id¹ce konse-

kwencje i rzutuje bezpośrednio na wystêpowanie

wielu zagro¿eñ i nieprawid³owości. Bez rozpo-

znania zagro¿eñ, które wi¹¿¹ siê z wykonywan¹

prac¹ nie mo¿na bowiem prowadziæ skutecznej

dzia³alności prewencyjnej

poziom znajomości przez pracodawców

przepisów i zasad bhp obowi¹zuj¹cych przy

pracach zwi¹zanych z materia³ami lub wyrobami

azbestowymi

prawid³owośæ środków zapobiegawczych

podejmowanych przez pracodawców w celu

zmniejszenia ujemnych nastêpstw dla zdrowia

pracowników

poziom znajomości przez pracowników

przepisów i zasad bhp obowi¹zuj¹cych przy

pracach zwi¹zanych z materia³ami lub wyrobami

zawieraj¹cymi azbest oraz przestrzeganie tych

przepisów w miejscu prowadzenia prac.

Kontrolom towarzyszy³y dzia³ania prewen-

cyjne i edukacyjne, polegaj¹ce g³ównie na upo-

wszechnianiu informacji o w³aściwych sposobach

eliminowania b¹dź ograniczania zagro¿enia

wynikaj¹cego z obecności azbestu, skutkach

zdrowotnych wynikaj¹cych z dzia³ania azbestu,

jak równie¿ o prawid³owych metodach pracy.

Nieprawid³owości, które najczêściej stwier-

dzano podczas kontroli w 2005 i 2006 r. przed-

stawiono w tabeli 2.

Uwagê zwraca znacznie wy¿szy poziom

nieprawid³owości stwierdzonych w 2006 r. w po-

równaniu do 2005 r., i to prawie we wszystkich

kontrolowanych zagadnieniach. Najwiêksze

pogorszenie odnotowano w zakresie zg³aszania

robót zwi¹zanych z usuwaniem wyrobów azbe-

stowo-cementowych z obiektów budowlanych

do w³aściwego organu nadzoru budowlanego.

Mo¿na przypuszczaæ, ¿e wynika³o to z chêci

unikniêcia kontroli i konieczności wype³nienia

innych obowi¹zków, jak opracowanie planu pracy

Niesporz¹dzenie przed przyst¹pieniem

do prac zwi¹zanych z usuwaniem azbestu planu

pracy, określaj¹cego jej metody oraz środki za-

pobiegawcze minimalizuj¹ce ryzyko zawodowe,

jest równie¿ konsekwencj¹ nieznajomości lub

lekcewa¿enia podstawowych przepisów prawa,

b¹dź źle pojêtych oszczêdności.

Istotnym problemem jest nieprzygotowanie

pracowników do pracy. W co pi¹tym zak³adzie

pracownicy nie zostali poddani szkoleniu z zakresu

przepisów i zasad bhp z uwzglêdnieniem pracy w na-

ra¿eniu na py³ azbestu. W konsekwencji pracownicy

nie posiadaj¹ dostatecznej wiedzy o zasadach i spo-

sobach bezpiecznego wykonywania powierzonych

im prac oraz o zagro¿eniach dla zdrowia zwi¹zanych

z wykonywanymi pracami, a to z kolei poci¹ga za sob¹

zwiêkszone ryzyko zawodowe.

Niew³aściwej odzie¿y roboczej i ochronnej przy

pracach z azbestem u¿ywa³o 83 pracowników,

którzy stanowili 13,7% ogó³u zatrudnionych.

Zdarza³y siê równie¿ przypadki niew³aściwego

sk³adowania odpadów azbestowych, w nieszczel-

nych oraz nieoznakowanych opakowaniach

foliowych, które nie zapewniaj¹ pe³nej izolacji

i nie zabezpieczaj¹ przed ewentualn¹ emisj¹

w³ókien azbestu do otoczenia.

Podobnie niewydzielenie i nieoznakowanie

strefy wykonywania prac przy wyrobach azbe-

stowych mo¿e powodowaæ zagro¿enie nie tylko

dla pracowników, ale i dla zdrowia ludzi oraz

ca³ego środowiska.

Kontrole

Pañstwowej Inspekcji Pracy

Ze wzglêdu na wagê problemu temat „Za-

pobieganie ryzyku zawodowemu wynikaj¹cemu

z obecności azbestu w środowisku pracy”

ujmowany jest w corocznych programach dzia-

³ania Pañstwowej Inspekcji Pracy, pocz¹wszy

od 1999 r.

Do koñca 2006 roku przeprowadzono

kontrole w 497 zak³adach pracy (w tym w roku

2005 – w 74, a w roku 2006 – w 133 zak³adach

pracy) zatrudniaj¹cych ok. 29 000 osób (w 2005 r.

– 4 000 osób, w 2006 r. – 3 544 osoby) w tym

bezpośrednio nara¿onych na py³ azbestowy by³o

2324 pracowników (w 2005 r. – 454, w 2006 r.

– 604).

W 2006 r. kontrole przestrzegania przepisów

bezpieczeñstwa i higieny pracy prowadzone by³y

podczas m.in.:

– usuwania i rozbiórki poszycia dachu lub

elewacji ścian bocznych obiektów budowanych

z wyrobów azbestowo-cementowych zawiera-

j¹cych azbest mocno zwi¹zany

– usuwania azbestowo-cementowych p³yt

ch³odni kominowych

– prac zwi¹zanych z unieszkodliwianiem

odpadów zawieraj¹cych azbest na sk³adowiskach

odpadów.

Podczas kontroli oceniano:

BEZPIECZEŃSTWO PRACY 4/2007

Tabela 2

dotycz¹ce problematyki azbestowej. Ponadto

wszystkie inspektoraty prowadz¹ strony interne-

towe dotycz¹ce postêpowania z azbestem.

NIEPRAWID£OWOŚCI STWIERDZONE PODCZAS KONTROLI W LATACH 2005 – 2006

Infringement of OHS rules revealed during labour inspectors’ inspections in Poland in 2005 – 2006

Lp.

Zagadnienia objête kontrol¹

Odsetek

zak³adów,

w których

stwierdzono nie-

prawid³owości

Uwagi

dotycz¹ce 2006 r.

Wnioski

Niski poziom wiedzy i kwalifikacji wykonaw-

ców prac zwi¹zanych z azbestem, podejmowanie

siê tych prac przez firmy bez odpowiedniego

przygotowania, czêsto nowo powsta³e i zatrud-

niaj¹ce nieprzygotowanych – przypadkowych

pracowników, wskazuje na potrzebê przeciw-

dzia³ania tym negatywnym zjawiskom. Jest to

uzasadnione, tym bardziej ¿e nie ma wymagania

prawnego nakazuj¹cego sprawdzanie umiejêtno-

ści prowadzenia robót zwi¹zanych z usuwaniem

wyrobów azbestowo-cementowych przed

ich rozpoczêciem oraz brak sankcji w postaci

odebrania pozwolenia na wytwarzanie odpadów

niebezpiecznych wykonawcom nieprawid³owo

je prowadz¹cym, co powoduje ich bezkarnośæ.

Wspó³czesna wiedza o skutkach zagro¿eñ

zawodowych w zwi¹zku z obecności¹ azbestu

w środowisku pracy, znaczna skala ujawnianych

przez inspekcjê pracy nieprawid³owości oraz

wci¹¿ niewystarczaj¹ca świadomośæ spo³eczeñ-

stwa w tym zakresie wskazuj¹ na koniecznośæ

kontynuowania i rozwijania systematycznych,

wszechstronnych dzia³añ kontrolno-prewencyj-

nych. Z tego wzglêdu uzasadnionym jest stwo-

rzenie w ka¿dym województwie certyfikowanej

jednostki szkoleniowej dla pracodawców oraz

ustalenie w procedurze wydawania pozwolenia

na wytwarzanie odpadów niebezpiecznych

okresów próbnych i wprowadzenie mo¿liwości

cofania takiego pozwolenia.

2006 r. 2005 r.

Zg³oszenie robót do w³aściwego

organu nadzoru budowlanego

niezg³aszanie robót usuwania wyrobów

zawieraj¹cych azbest organom zarówno

nadzoru budowlanego jak i inspekcji pracy

Profilaktyczne badania lekarskie

pracowników wykonuj¹cych prace

z nara¿aniem na dzia³anie azbestu

w 2006 r. brak badañ profilaktycznych

lub orzeczenia dotycz¹cego

przeciwwskazañ do pracy z azbestem

stwierdzono u 61 (10%) pracowników

Przeszkolenie w zakresie bhp osób

bezpośrednio zatrudnionych przy pracach

z azbestem oraz nadzoruj¹cych te prace

w 2006 r. 12% pracowników zosta³o

dopuszczonych do pracy bez

wymaganego przepisami przeszkolenia

Sporz¹dzenie przed przyst¹pieniem

do prac zwi¹zanych z usuwaniem

azbestu planu pracy określaj¹cego jej

metody oraz środki zapobiegawcze

minimalizuj¹ce ryzyko zawodowe

brak planu pracy wynika³ z nieznajomości

lub lekcewa¿enia podstawowych

przepisów prawa

Wydzielenie strefy wykonywania prac

przy wyrobach azbestowych

niewydzielenie lub nieoznakowanie strefy

prac mog³o spowodowaæ nara¿enie na

py³ azbestowy innych pracowników

i osób postronnych

Oznakowanie wydzielonej strefy pracy

ostrzegaj¹ce o zagro¿eniu azbestem

Wyposa¿enie pracowników w odzie¿

przystosowan¹ do pracy z azbestem 14

w 2006 r. 83 pracowników

(13,7 % ogó³u zatrudnionych) u¿ywa³o

niew³aściwej odzie¿y

Postêpowanie z odpadami

azbestowymi

niezabezpieczenie odpadów przed

pyleniem

Rejestr pracowników nara¿onych

na dzia³anie czynników rakotwórczych

brak rejestru dotyczy³ w 2006 r.

217 (36%) pracowników

Wysoki stopieñ nieprawid³owości stwierdzony

podczas kontroli w 2006 r. dotycz¹cych zagadnieñ

maj¹cych istotne znaczenie dla bezpieczeñstwa

pracy, tj.:

niedokonanie ocen ryzyka

Dzia³alnośæ promocyjna

W zwi¹zku z og³oszeniem przez Komitet Wy¿-

szych Inspektorów Pracy KE w roku 2006 kampa-

nii azbestowej, G³ówny Inspektorat Pracy opubli-

kowa³ wydany przez SLIC „Praktyczny podrêcznik

najlepszych praktyk s³u¿¹cych zapobieganiu

ryzyku zwi¹zanemu z azbestem w pracach wy-

magaj¹cych (lub mog¹cych wymagaæ) kontaktu

z azbestem lub zminimalizowaniu tego ryzyka:

dla pracodawców, pracowników oraz inspek-

torów pracy” (polski tytu³ „Azbest – podrêcznik

dobrych praktyk”) w liczbie 2000 egzemplarzy.

Podrêcznik by³ rozdawany przez inspektorów

pracy podczas kontroli prowadzonych w 2006 r.

Wydano i rozpropagowano plakat ostrzegawczy

„Azbest wci¹¿ zabija”.

Na stronie internetowej G³ównego Inspekto-

ratu Pracy www.pip.gov.pl umieszczono wydane

wcześniej publikacje, tj.:

„Wybrane przepisy prawne dotycz¹ce

azbestu”

„Azbest – podrêcznik dobrych praktyk”

„Postêpowanie z azbestem w obiektach

budowlanych, 2006. Nowe zaktualizowane

wydanie”

ulotkê „Uwaga! Azbest – wa¿ne informacje

dla rolników”.

We wszystkich okrêgowych inspektoratach

pracy uruchomiono porady techniczne i prawne

39%

PIŚMIENNICTWO

[1] Katalog wystawy Niemieckiego Muzeum Higieny

„Feuerfest – Zur Geschichte eines Umweltproblems”,

Drezno, 1991

[2] M. J. Hull et al. Mesothelioma among Workers in

Asbestiform Fiber-bearing Talc Mines in

niekonsultowanie (informowanie)

o ryzyku pracowników

39%

State .

brak planów pracy przed

jej rozpoczêciem 32%

świadczy o niedostatecznym przygotowaniu

tej grupy pracodawców do prac niebezpiecznych,

jakimi s¹ prace zwi¹zane z usuwaniem wyrobów

zawieraj¹cych azbest.

Przyczyny tych nieprawid³owości to:

– brak lub niski poziom szkolenia pracodaw-

ców i pracowników

– konkurencja wymuszaj¹ca obni¿anie ofe-

rowanych cen prac i wykonywanie tych prac

przez pracowników niewykwalifikowanych,

sezonowych

– niesprawdzanie umiejêtności prowadze-

nia robót zwi¹zanych z usuwaniem wyrobów

azbestowo–cementowych przed ich rozpoczy-

naniem

– brak sankcji odebrania pozwolenia na wy-

twarzanie odpadów niebezpiecznych wykonaw-

com nieprzestrzegaj¹cym przepisów

– emigracja wykwalifikowanych pracowników

za granicê.

Ann. Occup.Hyg.,vol. 46, Sup. 1, 2002

[3] M. Greenberg Classical syndromes in occupational

medicine: the Montague Murray’s case . Am J Ind Med.

3(3), 1982

[4] J. C. Wagner Diffuse pleural mesothelioma and

asbestos exposure in the North-Western Cape Province .

Br J Ind Med. 1960

[5] I. J. Selikoff et al. Asbestos Exposure and Neoplasia .

CA Cancer J Clin. 34 (1)1964

[6] E. Wiêcek Azbest – nara¿enie i skutki zdrowotne.

„Bezpieczeñstwo Pracy” 2(391)2004

[7] S. Furuya Workers Compensation in Japan . Japan

Occupational Safety and Health Resource Center,

2006

[8] Health and Safety Statistcs 2000/01, Health and

Safety Commission 2001

[9] D. Dahmann Institut fuerGefahrstoff-Forschung,

Bochum, 2006

[10] Rejestr Chorób Zawodowych . IMP, £ódź 2006

[11] Proceedings of the European Asbestos Conference

2003, HVBG, Sankt Augustin, Niemcy

[12] Azbest, podrêcznik dobrych praktyk . Pañstwowa

Inspekcja Pracy, Warszawa 2006

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: