1) Rodzaje i hierarchia aktów prawnych. Źródła prawa. Organy stanowiące prawo.
Akt prawny- jest ujęty w odpowiedniej formie wyraz woli państwa-zarówno o charakterze ogólnym(ustawa), jak i dotyczący konkretnej sprawy(decyzja podatkowa).
Podział akt:
1. akty normatywne - każdy akt państwa zawierający normy prawne, np. ustawa.
2. akty nienormatywne - decyzja organu państwowego w konkretnej sprawie, dotycząca konkretnych osób lub instytucji, np. akt administracyjny, orzeczenie sądu.
Źródła prawa- są to normy prawne zawarte w określonych aktach prawnych tworzących pewną hierarchie:
– Konstytucja
– ratyfikowane umowy międzynarodowe
– ustawy
– rozporządzenia
– akty prawa miejscowego
Źródła prawa niższego szczebla nie może zawierać przepisów sprzecznych ze źródłem prawa wyższej rangi.
Poza prawem powszechnie obowiązującym zawartym w wyżej wymienionych źródłach jest jeszcze tzw. prawo wewnętrzne:
– uchwały Rady Ministrów(Rząd)
– zarządzenia premiera i ministrów, wydawane na podstawie ustaw.
Publikowanie aktów normatywnych - ogłoszenie aktu prawnego, zawierającego przepisy powszechnie obowiązującego, stanowi warunek jego wejście w życie publiczne.
Publikatory:
· Akty normatywne zawierające prawo powszechnie obowiązujące ogłaszane są w DZIENNIKU USTAW (Dz.U.)
· Akty wewnętrzne administracji – uchwały i zarządzenia, a także niektóre inne ogłaszane są w MONITORZE POLSKIM (M.P.).
Konstytucja – podstawowe źródło prawa konstytucyjnego – akt prawny, który określa podstawy ustroju politycznego państwa. Ze względu na wyjątkowy charakter została ona nazwana ustawą zasadniczą. Konstytucję wyróżnia:
1) szczególna treść – określa podstawy ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego państwa, zasady organizacji i powoływania oraz strukturę i kompetencje centralnych i lokalnych ogniw aparatu państwowego, a także normuje podstawowe prawa i obowiązki obywatelskie;
2) najwyższa moc prawna – wszystkie inne akty prawne niższego rzędu muszą być z nią zgodne. Gwarancję szczególnej mocy konstytucji zapewnia Trybunał Konstytucyjny;
3) szczególny tryb zmiany – może ona nastąpić tylko drogą ustawy uchwalonej przez Sejm większością co najmniej 2/3 głosów (inne ustawy wymagają zwykłej większości) w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów (większość głosów) w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów. Ponadto jej zmiana może nastąpić także przez ogólnonarodowe referendum.
Rozporządzenia
– są wydawane przez naczelne organy administracji państwowej, do których należą: RM, Prezes RM, ministrowie, przewodniczący określonych w ustawie komitetów, Prezydent.
– Rozporządzenie może być wydawane na podstawie wyraźnego ,szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie.
– Celem, któremu służy rozporządzenie jest wykonywanie ustawy(rozwiniecie tego szczegółowe co jest w ustawie).
– Warunkiem uzyskania mocy prawnej jest ogłoszenie w DZ.U.
Akty prawa miejscowego
Prawo to obowiązuje na obszarze działania organów, które je ustanowiły (woj. gm.).
Stanowienie prawa miejscowego należy do organów samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji państwowej.
2) Stosunek prawny- rodzaje, charakterystyka
Stosunek prawny- jest to rodzaj stosunku społecznego, którego powstanie, elementy składowe, zmiana i ustanowienie regulowane są przepisami obowiązującymi prawa.
Rodzaje stosunków:
– administracyjno-prawne(organ adm. urzędowej - obywatel; brak równości podmiotu, np. urząd skarbowy i my)
– prawnokarne(obywatel, który naruszył normy prawne a organy władzy, np. policja-organy sądownicze; brak równości podmiotu)
– cywilno prawne(obywatel -obywatel; równość podmiotów)
– mieszane(stosunek pracy, pracodawca pracownik)
Stosunek prawny powstaje pomiędzy przynajmniej dwoma podmiotami prawa, jako skutek zaistnienia przewidzianego przez prawo faktu. Między stronami tworzy się tak zwana więź prawna(obowiązek jednego podmiotu do konkretnego zachowania względem drugiego i odpowiadające mu uprawnienia).
Elementy stosunku prawnego:
– podmiot (strony stosunku prawnego)
– przedmiot (treść stosunku prawnego)
3) Tryb uchwalania ustaw.
Tryb ustalenia ustaw:
– Projekt
– Sejm
– Senat
– Prezydent
– Dziennik Ustaw.
Inicjatywa ustawodawcza - prawo przedstawienia sejmowi gotowego projektu ustawy.
Inicjatywę ustawodawczą posiadają:
§ Posłowie(komisje sejmowe, bądź 15 posłów)
§ Senat
§ Prezydent
§ Rada Ministrów
§ Grupa 100 000 obywateli mających prawo wybierać do Sejmu.
Do uchwalenia ustaw prowadzi tzw. System trzech czytań.
Aby Sejm mógł przystąpić do głosowania nad projektem ustawy niezbędna jest obecność ustalonej liczby posłów, czyli – quorum.
Ø Generalnie ustawy są ustalone zwykłą większością głosów (więcej za niż przeciw/ nie interesują nas osoby wstrzymujące się od głosowania).
Ø Czasami wymagana jest większość bezwzględna (więcej niż połowa biorących udział w głosowaniu popiera projekt/ interesują nas wstrzymujący się od głosowania).
Ø Lub większość kwalifikowana – np. 2/3 ustawowej liczby posłów.
Po uchwaleniu ustawy przez Sejm – marszałek Sejmu przekazuje ją Senatowi do rozpatrzenia. Senat w ciągu 30 dni może ustawę:
– Przyjąć
– odrzucić
– wprowadzić poprawki.
Ø Gdy Senat odrzuci ustawę lub wprowadzi poprawki – ustawa wraca do Sejmu na ponowne głosowanie.
Ø Sejm może odrzucić uchwałę Senatu bezwzględną większością głosów.
Ø Istotną rolę w procesie ustawodawczym odgrywa Prezydent.
Ø Ustawa do swojego wejścia w życie wymaga podpisu prezydenta.
Ø Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od przedłożenia mu jej przez Marszałka Sejmu.
Ø Prezydent może skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego – z wnioskiem w sprawie zbadania zgodności z Konstytucją.
Ø Prezydent może odmówić podpisania ustawy – zgłosić weto i z umotywowanym wnioskiem przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia.
Ø Ponowne uchwalenie ustawy /odrzucenie weta/ wymaga kwalifikowanej większości 3/5 głosów w obecności, co najmniej połowy ustawowej liczby posłów – prezydent w ciągu 7 dni podpsuje i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.
Ø Ogłoszenie ustawy w Dz.U. – jest warunkiem jej wejścia w życie.
Ø Ustawa wchodzi w życie 14 dni od dnia ogłoszenia /chyba, że sama stanowi inaczej/, (wyjątek stanowi np. wprowadzenie zmian w prawie karnym.
Ø Czasami z ważnych względów zachodzi potrzeba wydłużenia okresu między ogłoszeniem ustawy, a jej wejściem w życie. Dotyczy to ustaw o szczególnym znaczeniu regulującym ważne zagadnienia społeczne, gospodarcze, bądź aktów bardzo obszernych.
Ø Okres ten nosi nazwę – vacatio legis /spoczywanie ustawy/.
4) Organizacja wymiaru sprawiedliwości w Polsce- sądy i trybunały.
ü Wymiar sprawiedliwości RP sprawują Sądy i Trybunały(Stanu i Konstytucyjny).
ü Sądy i trybunały wydają orzeczenia w imieniu RP.
ü Sądy są niezawisłe.
Organizacja wymiaru sprawiedliwości:
1) Sąd Najwyższy, (sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i ustawach. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent)
2) sądy powszechne, sądy powszechne są podstawowym rodzajem sądów ze względu na ilość i wagę rozstrzyganych spraw. Do sądów powszechnych należą:
– sądy rejonowe, (obejmują swoim działaniem obszar kilku lub kilkunastu jednostek podziału terytorialnego kraju stopnia podstawowego (gmin, miast, dzielnic).Zadaniem sądów rejonowych jest rozpoznawanie w pierwszej instancji spraw cywilnych i karnych. W szczególności sądy rejonowe rozpatrują te sprawy, które nie zostały wyraźnie przekazane sądom wojewódzkim.)
– sądy wojewódzkie, (są tworzone dla poszczególnych województw. Do zadań sądu wojewódzkiego należy: rozpatrywanie odwołań od orzeczeń sądów rejonowych; w tym przypadku sąd wojewódzki występuje w charakterze sądu drugiej instancji; rozstrzyganie ważniejszych spraw w charakterze sądu pierwszej instancji.)
– sądy apelacyjne. (Sądy apelacyjne tworzone są dla obszaru kilku województw. Ich zadaniem jest rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń sądów wojewódzkich wydanych w pierwszej instancji).
3) sądy administracyjne, (oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.)
4) sądy wojskowe. (Do ich zadań należy sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w siłach zbrojnych. Są powołane do orzekania w sprawach karnych oraz rozpatrują przestępstwa, które popełnili żołnierze w służbie czynnej, a także niektóre popełnione przez cywilnych pracowników wojska)
Od wydanego orzeczenia przysługuje prawo odwołania do sądu wyższego szczebla (sądu drugiej instancji).
Zasada trójinstancyjności:
Orzeczenie à apelacja à kasacja
Sądy I instancji: sądy rejonowe i okręgowe;
Sądy II instancji: sądy okręgowe i sądy apelacyjne.
Wyrok prawomocny – jest to wyrok, od którego nie przysługuje odwołanie.
Trybunał konstytucyjny:
– 15 sędziów
– powołany do ochrony tzw. konstytucyjności prawa. Orzeka m.in. o:
§ zgodności ustaw i innych aktów z Konstytucją;
§ zgodności przepisów wydawanych przez centralne organy państwowe;
§ skardze konstytucyjnej
– ...
gobiox2