Onkologia – Etiopatogeneza str. 1
Fazy wzrostu nowotworów złośliwych:
- Inicjacja
- Promocja
- Faza logarytmicznego wzrostu (objawów klinicznych)
- Faza plateau, wzrost i ujawnienie się przerzutów
Czynniki uczestniczące w inicjacji onkogenezy:
- Czynniki fizyczne
- Czynniki chemiczne
- Infekcje wirusowe i bakteryjne
- Mutacje „spontaniczne”
Poznawanie mechanizmów powstawania nowotworów złośliwych:
- Badania wirusów onkogennych
- Badania in vitro oraz na podstawie modeli zwierzęcych (unieśmiertelnienie, tumorogenność)
- Badania aberracji chromosomalnych
- Badania epidemiologiczne - rodzinne występowanie nowotworów złośliwych
Czynniki chemiczne:
- Dym tytoniowy - aminy aromatyczne, ciała smoliste » nowotwory tytoniozależne
- Wędzone produkty spożywcze - rak żołądka, rak gardła
- Aflatoksyna - rak wątroby
- Cytostatyki
Czynniki fizyczne:
- Promieniowanie jonizujące
- Światło słoneczne i promieniowanie ultrafioletowe
- Azbest
Wirusy biorące udział w procesie karcynogenezy:
- „Ostre” wirusy onkogenne - nowotwory powstają w okresie kilku tygodni - kilku miesięcy, modele zwierzęce
-
- „Łagodne” wirusy onkogenne - nowotwory powstają w okresie wielu lat po infekcji
Przykłady wirusów uczestniczących w etiopatogenezie nowotworów ludzkich - wpływ bezpośredni:
- Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV - ang. human papilloma virus) - typy wysokiego ryzyka » rak szyjki macicy
- Wirus Epstein-Barra (EBV) » rak części nosowej gardła, chłoniak Burkitt’a, ziarnica złośliwa?
Przykłady wirusów uczestniczących w etiopatogenezie nowotworów ludzkich - wpływ pośredni:
- Wirus zapalenia wątroby typu B i C (HBV, HCV) » pierwotny rak wątroby
- Wirus nabytego zespołu niedoboru odporności (HIV) » chłoniaki złośliwe, mięsak Kaposiego
Geny uczestniczące w procesie powstawania nowotworów złośliwych:
- Onkogeny dominujące (proto-onkogeny)
- Geny supresorowe nowotworów
- Geny kodujące białka naprawy nieprawidłowo sparowanych zasad (ang. mismach repair)
Onkogeny - udział w kaskadzie przekazywania sygnału
- [ligand dla receptora]: czynniki wzrostu SIS
- [receptor]: c-erbB2 (kinaza tyrozynowa), RAF (kinaza serynowo-treoninowa), APC (inne receptory powierzchniowe)
- [białka cytoplazmatyczne uczestniczące w przekazywaniu sygnału]: RAS
- [białka jądrowe uczestniczące w przekazywaniu sygnału] - czynniki transkrypcyjne MYC, FOS, JUN
- [udział w kontroli cyklu komórkowego i uszkodzeń DNA] - hML1, hMSH2, hPMS1-2, RB
Geny supresorowe nowotworów:
- uczestniczą w kontroli nadmiernego wzrostu i proliferacji
- mutacje komórek zarodkowych są związane z silną predyspozycją rodzinną do występowania nowotworów
Przykłady genów supresorowych nowotworów :
- BRCA1, BRCA2, p53 » rak piersi
- APC » rak jelita grubego związany z polipowatością
- geny mutatorowe » rak jelita grubego nie związany z polipowatością (HNPCC) - zespoły Lynch I i II
- ret » rak rdzeniasty tarczycy
lukaszamg1982