ANTRPOLOGIA KULTUROWA Marcel Mauss „Socjologia i antropologia”
Wstęp
-W kulturze skandynawskiej i wielu innych akty wymiany i umowy dokonywano w formie podarunków, w teorii dobrowolnych, w praktyce-obowiązkowo ofiarowanych i odwzajemnianych
-badania nad Polinezyjczykami-ukazanie jak bardzo w dziedzinie prawa i gospodarki są oni odlegli od stanu natury
-przeważnie to zbiorowości a nie jednostki zobowiązują się wzajemnie, wymieniają i zawiązują umowy
-tym co grupy wymieniają nie są wyłącznie dobra i bogactwa, ruchomości i nieruchomości, ale także uprzejmości, festyny, obrzędy, usługi wojskowe, kobiety, dzieci
-świadczenia i przeciwświadczenia dokonywane są raczej w formie dobrowolnej, jako podarunki, chociaż są one w istocie ściśle obowiązkowe, pod karą wojny prywatnej lub publicznej
-plemiona amerykańskiego północnego zachodu, Tlingit i Haida wykorzystują świadczenia całościowe-> potlacz (karmić,spożywać) –cały klan zawiera za pośrednictwem swego wodza umowę za wszystkich, na wszystko, co posiada i wszystko co zrobi
I DARY WYMIENIANE I OBOWIĄZEK ODWZAJEMNIANIA ICH (Polinezja)
1 Świadczenie całościowe, dobra kobiece przeciw dobrom męskim (Samoa)
-system podarków umownych na Samoa rozciąga się daleko poza zawarcie małżeństwa; towarzyszą one następującym wydarzeniom: narodziny dziecka, obrzezanie, choroba, dojrzałość płciowa córki, obrzędy pogrzebowe, handel
-2 istotne składniki potlaczu: składnik godności, prestiżu, mana, który nadaje bogactwo oraz składnik polegający na absolutnym obowiązku zwracania tych darów pod groźbą utraty mana- tego autorytetu, źródła bogactw jakim jest sam autorytet
- tanga i oloa -> dobra żeńskie i męskie
-tanga- oznaczają jeden z trwałych rekwizytów, zwłaszcza plecionki małżeńskie dziedziczone przez córki zrodzone z tego małżeństwa, ozdoby, talizmany, które trafiają do nowo utworzonej rodziny przez żonę, z obowiązkiem zwrotu
-oloa- oznaczają przedmioty-najczęściej narzędzia- należące wyłącznie do męża
2. Duch rzeczy danej (Maorysi)
-Taonga są- w maoryskiej teorii prawa i religii- mocno związane z osobą, klanem, z ziemią, są nośnikami mana, mocy magicznej, religijnej, duchowej
-wymiana następuje między plemionami lub zaprzyjaźnionymi rodzinami bez żadnych warunków
-tym, co w otrzymanym lub wymienionym podarku zobowiązuje, jest to, że rzecz otrzymana nie jest bezwładna. Nawet porzucona przez dawcę jest sama czymś z niego. Przez nią ma on władzę nad obdarowanym, jak przez nią, będąc właścicielem, ma władzę nad złodziejem
-w prawie maoryjskim więź prawna, więź przez rzeczy jest więzią dusz, sama rzecz ma duszę, jest z duszy. Ofiarować coś komuś to tyle, co ofiarować coś z siebie
3. Obowiązek dawania, obowiązek przyjmowania
-świadczenie całościowe zawiera nie tylko obowiązek odwzajemniania darów otrzymanych lecz również obowiązek dawanie podarunków jak ich przyjmowania
-odmowa dawania, zaniechanie zaproszenia lub odmowa przyjęcia są równoważne z wypowiedzeniem wojny, jest to odrzucenie związku i wspólnoty
-wszystko-pożywienie, kobiety, dzieci, dobra, talizmany, ziemia, praca, usługi, godności-podatne jest na przekazywanie i oddawanie
4. Dar ofiarowany ludziom i dar ofiarowany bogom
-wymiana podarunków wytwarza obfitość bogactw
-azjatyccy Eskimosi- dobrowolne wymiany darów i podarunków w trakcie obrzędów dziękczynnych, które odbywają się przez całą zimę, kolejno w każdym domu
-wymiany i umowy wciągają w swój wir nie tylko ludzi i rzeczy, ale również istoty święte, które są z nimi mniej lub bardziej zespolone-> Tlingici, Haida, Eskimosi
-jedną z pierwszych grup istot, z którymi ludzie musieli zawierać umowy były duchy zmarłych i bogowie
-wierzy się, że to od bogów należy kupować i że bogowie umieją zwrócić cenę rzeczy
-dary składane ludziom i bogom mają również na celu kupienie pokoju u jednych i drugich
-bogowie i duchy przyzwalają, by część, jaką im składamy i jaka uległa zniszczeniu w toku zbędnych ofiar, służyła biednym i dzieciom
anklen