Alkaloidy właściwe
Nazwa alkaloidu
pochodzenie
surowiec
działanie
zastosowanie
Pilokarpina (pochodna imidazolu)
Liście krzewu protoślinu
Pilocarpus jaborandi
Folium Jaboranti- liść potoślinu - do 0,1% alkaloidów w tym głównie pilokarpina
działanie parasympatykomimetyczne - pobudza układ parasympatyczny
- należy do najsilniej działających leków napotnych i ślino pędnych
- zwężenie źrenicy i zwiększenie odpływu płynu śródgałkowego, co prowadzi do zmniejszenia ciśnienia śródgałkowego
- w okulistyce w leczeniu jaskry (2% krople oczne) – działanie utrzymuje się około 5 godzin od podania
- jako krople na język w celu zwiększenia wydzielania śliny
Nikotyna (pochodna pirydyny)
Nicotiana tabaca – tytoń szlachetny
Folium Nicotianae – nikotyna do 10%
- Ostre zatrucie nikotyną powoduje przejściowy wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie oddechu, a następnie dochodzi do spadku ciśnienia krwi i bezdechu.
- stosowana w lecznictwie, w czasie terapii przy rzucaniu palenia.
- Dawka śmiertelna dla osoby niepalącej wynosi od 50 do 100 mg. Dla osoby palącej w wyniku zjawiska tolerancji jest ona większa.
Lobelina
(pochodna piperydyny)
Lobelia inflata - Lobelia rozdęta
Herba Lobeliae - Ziele lobelii
- pobudzenie układu autonomicznego
- analeptyk (działa pobudzająco)
- działa silnie pobudzająco na ośrodek oddechowy co prowadzi do przyspieszenia i pogłębienia oddechów
- początkowo obniża a następnie podwyższa ciśnienie krwi, zwalnia czynność serca i rozszerza oskrzela
- surowiec ma także działanie przeciwastmatyczne
Obecnie nie ma ona większego znaczenia w lecznictwie.
Czasem jeszcze wykorzystuje się ją w terapii antynikotynowa.
Atropina i
Hioscyjamina
(pochodna tropanowa)
Atropa Beladonna- Pokrzyk wilcza jagoda
Folium Belladonnae- Liść pokrzyku Radix Belladonnae- Korzeń pokrzyku
Atropina - Znosi wpływ nerwu błędnego na serce, co wykorzystuje się w trakcie zabiegów chirurgicznych w celu zapobiegnięcia zatrzymaniu akcji serca wskutek pobudzenia tego nerwu. Hamuje czynność gruczołów wydzielniczych przewodu pokarmowego oraz gruczołów potowych i ślinowych (suchość w ustach). Działa rozluźniająco na mięśnie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowodów.
Wyciągi z surowców zawierających atropinę i hioscjaminę i, rzadziej, same surowce są stosowane stanach skurczowych przewodu pokarmowego ( kolki ). Podanie atropiny prowadzi do uwolnienia histaminy, co objawia się rozszerzeniem naczyń krwionośnych skóry. Ponadto rozszerza źrenicę, poraża akomodację i podnosi ciśnienie śródgałkowe - nie może więc być stosowana u chorych na jaskrę.
Alkaloid ten ma także działanie ośrodkowe, co wykorzystuje się w psychiatrii podając podskórnie duże dawki atropiny. W dawkach leczniczych może powodować skurcz zwieracza pęcherza i trudności w wydalaniu moczu. Czasem obserwuje się również zaleganie treści pokarmowej w żołądku i jelitach.
Czas działania na źrenicę jest bardzo długi - liczony w dniach, dlatego obecnie nie stosuje się atropiny do badań dna oka. Została ona wyparta przez inne leki, na przykład Tropikamid.
Dawki: Dawka toksyczna - powyżej 5 mg. Dawka śmiertelna - 10mg dla dzieci 100mg dla dorosłych
Skopolamina
Datura stramonium- Bieluń dziędzierzawa
Folium Stramonii- Liść bielunia
Ma słabsze działanie obwodowe niż atropina. W przeciwieństwie do niej, już w małych dawkach działa uspokajająco - wywołując senność i otępienie.
Ma działanie przeciwwymiotne i może być stosowana w chorobie lokomocyjnej. Jest także wykorzystywana do łagodzenia objawów choroby Parkinsona .
Liście bielunia są stosowane w postaci tytoniu jako środek przeciwastmatyczny.
Kokaina (pochodna tropanowa)
Erythroxylon coca- kokainowiec (krasnodrzew)
Folim Coca- Liść kokainowca
- do znieczulania błon śluzowych, spojówki i rogówki. Znosi czucie dotyku, bólu, węchu, smaku oraz zapachu. Wywołuje przy tym skurcz naczyń krwionośnych.
- ma wpływ na ośrodkowy i autonomiczny układ nerwowy. Na OUN ma działanie pobudzające. Pobudzenie ośrodków korowych powoduje wzmożone samopoczucie, zniesienie uczucia zmęczenia i pobudzenie psychoruchowe.
W lecznictwie wykorzystywana jest jako środek miejscowo znieczulający.
Dawka max. jednorazowa 50 mg. Dawka śmiertelna 200-500mg. chlorowodorku kokainy (podanej podskórnie)
Harman i Harmina (pochodne indolowe)
Passiflora incarnata -Męczennica cielista
Herba Passiflorae- Ziele męczennicy
- Mają działanie uspokajające i hipotensyjne.
- Harmina w dużych dawkach ma właściwości halucynogenne
Extractum passiflorae jest jednym ze składników Passispasminy. Jest też głównym składnikiem Naturestu.
Johimbina (pochodna indolowa)
Caryanthe yohimbe (Pausinystalia yohimbe)
Cortex Yohimbe- Kora johinbowca
- Jest sympatykolitykiem o działaniu obwodowym.
- Działa również pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy.
- Powoduje rozkurcz naczyń krwionośnych skóry, nerek, jelit i narządów płciowych
- Powoduje spadek ciśnienia krwi
Jest stosowana w preparatach farmaceutycznych oraz różnego rodzaju afrodyzjakach, jako środek zwiększający potencję.
Rezerpina (pochodna indolowa)
Rauvolfia serpentina - Rauwolfia żmijasta
Radix Rauvolfiae - Korzeń rauwolfii
- Rezerpina jest sympatykolitykiem wykazującym właściwości psychotropowe (neuroleptyczne).
- Hamuje pobudzenie układu współczulnego.
- Zwalnia czynność serca.
- działanie hipotensyjne - poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych wywołuje spadek ciśnienia krwi.
( Po jej podaniu obserwuje się ponadto łagodne obniżenie temperatury ciała. W większych dawkach może wywoływać psychozy depresyjne prowadzące do prób samobójczych).
Dawki:W leczeniu nadciśnienia 0,1 do 0,3 mg w 2-3 dawkach dobowych.
Ajmalina (pochodna indolowa)
hamuje czynności układu bodźcoprzewodzącego serca nie wpływając przy tym na kurczliwość samego mięśnia sercowego
- W lecznictwie znalazła zastosowanie jako lek przeciwarytmiczny
- Stosowna jest najczęściej w migotaniu przedsionków z szybką czynnością komór. Jest podawana najczęściej w postaci wlewu dożylnego ze względu na trudności w osiągnięciu stężenia terapeutycznego przy podawaniu doustnie
DAWKI
Do 1 mg/kg masy ciała.
Strychnina
(pochodna indolowa)
Strychnos nux vomica L. - Kulczyba wronie oko
Semen Strychni- Nasienie kulczyby
- działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy (OUN).
- poprawia percepcje bodźców zewnętrznych, podnosi ciśnienie krwi i zwiększa łaknienie.
W lecznictwie stosowana była między innymi pod postacią azotanu - Strychninum nitricum (wykaz A, FP IV).
Dawki:Dawka jednorazowa (doustna) azotanu strychniny wynosi od 1 do 5 mg. Maksymalna dawka dzienna do 10mg
Ergometryna
Ergonowina
ergobazyna
Claviceps purpurea - Buławinka czerwona
Secale cornutum- Sporysz
- wykazuje silny wpływ kurczący na macicę.
- wywołuje fale rytmicznych skurczów i zwiększa napięcie jej ścian. Znacznie słabiej działa na mięśnie gładkie innych narządów.
- ergometryna jest stosowana w lecznictwie jako wodoromaleinian ergometryny.
- położnictwie w celu wzmożenia skurczów porodowych (b. ostrożnie gdyż może zatrzymać rozwieranie się szyjki macicy !! ) i w ostatnim okresie porodu po oddzieleniu się łożyska.
- Surowiec stosuje się w zaburzeniach krążenia mózgowego i migrenach.
Dawkowanie: Doustnie 0,25-0,5 mg 2 razy dziennie przez 3-4 dni.Domięśniowo 0,25-0,5 mg.Dożylnie 0,05-0,25 mg
Ergot...
kizimizi78