praca z osobą agfresywną i autoagresywną.pdf
(
58 KB
)
Pobierz
auoza
Autoagresja u osób z autyzmem. Refleksje teoretyczno-praktyczne.
Ból jest nieprzyjemny. Unika si
ħ
go, o ile to mo
Ň
liwe. Wywołuje reakcje
ucieczki. Dlatego trudno uwierzy
ę
,
Ň
e człowiek uszkadza własne ciało...
Annegret Eckhardt
Autoagresja w
Ļ
ród osób autystycznych jest zjawiskiem dosy
ę
powszechnym,
cho
ę
niezbyt cz
ħ
sto mówi si
ħ
o jego istnieniu. Cz
ħ
sto idealizuje si
ħ
obraz
wymienionych osób, dzi
ħ
ki czemu mit „Rainmana” wci
ĢŇ
pokutuje. Autoagresja
jest cz
ħ
sto niezwykle skutecznym „narz
ħ
dziem”, za pomoc
Ģ
którego nasz ucze
ı
,
czy dziecko ( wobec problemów z konwencjonalnym komunikowaniem si
ħ
z
otoczeniem) sygnalizuje swoje ch
ħ
ci, czy niech
ħ
ci. Utrzymuje si
ħ
ona cz
ħ
sto
dlatego, gdy
Ň
przynosi efekt. Jest to pierwszy krok do utrwalenia autoagresywnego
zachowania i sprawienia,
Ň
e pojawi si
ħ
ono przy kolejnej okazji. Zachowania tego
typu mog
Ģ
trwa
ę
przez dłu
Ň
sz
Ģ
cz
ħĻę
Ň
ycia danej osoby, a wyeliminowanie ich
mo
Ň
e okaza
ę
si
ħ
wr
ħ
cz niemo
Ň
liwe.
Co mo
Ň
e by
ę
przyczyn
Ģ
tego stanu rzeczy? Pracuj
Ģ
c z osobami
przejawiaj
Ģ
cymi opisywane zachowania doszedłem do wniosku, i
Ň
jednym z
najwa
Ň
niejszych czynników podtrzymuj
Ģ
cych „przy
Ň
yciu” autoagresj
ħ
jest
wycofywanie si
ħ
nauczyciela czy rodzica z postawionego zadania (nawet bardzo
prostego) w momencie, gdy ona si
ħ
pojawi. Dla mnie jest to dopiero pocz
Ģ
tek
pracy. Jest to oczywi
Ļ
cie bardzo trudne, a czasem niebezpieczne dla obu „stron”,
gdy
Ň
dochodzi do konfrontacji cz
ħ
sto rozbie
Ň
nych d
ĢŇ
e
ı
ucznia i nauczyciela. W
konfrontacji tej nale
Ň
y by
ę
konsekwentnym, ale i przewidywalnym, gdy
Ň
s
Ģ
to
podstawowe wymogi w pracy z osobami zaburzonymi.
Autoagresja cz
ħ
sto nie wyst
ħ
puje w czystej postaci. Towarzyszy jej zwykle
inna pot
ħŇ
na bro
ı
, która wyzwala w nas strach- agresja. Naturaln
Ģ
tendencj
Ģ
człowieka jest ucieczka, gdy
Ň
zachowania te naruszaj
Ģ
ustalone normy ludzkiego
zachowania. Ucieczka z kolei powoduje utrwalenie agresywnych, czy
autoagresywnych tendencji.
W pracy z osobami z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami nie ma prostych
recept. Dynamika najtrudniejszych zachowa
ı
cz
ħ
sto nas zaskakuje, a czasem
przerasta mo
Ň
liwo
Ļ
ci zrozumienia ich. Bywa i tak,
Ň
e nie jeste
Ļ
my w stanie na
obecn
Ģ
chwil
ħ
odnale
Ņę
racjonalnej przyczyny szokuj
Ģ
cych nieraz aktów przemocy
zadawanej sobie. Nawet nowoczesna aparatura, czy odkrycia farmakologii na nic
si
ħ
zdaj
Ģ
wobec opisywanych zjawisk. Uwa
Ň
am,
Ň
e musimy by
ę
elastyczni,
kreatywni i ci
Ģ
gle uczy
ę
si
ħ
(innych, ni
Ň
naturalne) form reagowania w
krytycznych momentach. Praktyka pokazuje,
Ň
e nigdy nie jest na to za pó
Ņ
no.
My
Ļ
l
Ģ
c powa
Ň
nie o przyszło
Ļ
ci tych osób nie mo
Ň
emy pomimo wszystko
pozwoli
ę
, by te formy kontaktu z otoczeniem były skuteczne. W innym przypadku
nie znajd
Ģ
one miejsca w przyjaznych dla siebie
Ļ
rodowiskach, które nie s
Ģ
zainteresowane przyjmowaniem w swoje progi osób uci
ĢŇ
liwych, a do takich na
pierwszym miejscu zaliczaj
Ģ
si
ħ
ci, którzy przejawiaj
Ģ
autoagresj
ħ
czy agresj
ħ
.
Priorytetem powinno by
ę
zatem wyeliminowanie tych zachowa
ı
do mo
Ň
liwie
najni
Ň
szego poziomu i uczenie naszych podopiecznych umiej
ħ
tno
Ļ
ci
funkcjonalnych- ułatwi to z pewno
Ļ
ci
Ģ
w przyszło
Ļ
ci ich
Ň
ycie oraz osób za nie
odpowiedzialnych.
Literatura przedmiotu dotycz
Ģ
ca autoagresji powinna by
ę
studiowana z du
ŇĢ
dawk
Ģ
ostro
Ň
no
Ļ
ci, gdy
Ň
czym
Ļ
innym s
Ģ
akty autoagresji i sposoby
przeciwdziałania im u osób autystycznych upo
Ļ
ledzonych umysłowo i u osób w
normie intelektualnej. W tym drugim przypadku za skuteczn
Ģ
drog
ħ
pomocy uznaje
si
ħ
psychoterapi
ħ
, która nie ma zastosowania w przypadku interesuj
Ģ
cej nas grupy
osób.
Czasami zachowania te s
Ģ
intencjonalne – a wi
ħ
c
Ļ
wiadomie podejmowane
w celu wyładowania swej frustracji, d
ĢŇ
eniem do zwrócenia uwagi, niewerbalnym
przekazem jakiej
Ļ
informacji itd. Czasami za
Ļ
wszystko wskazuje,
Ň
e s
Ģ
one
niezale
Ň
ne od osoby, która si
ħ
ich dopuszcza. W drugim przypadku uwa
Ň
a si
ħ
,
Ň
e
autoagresja ma charakter mimowolny i okre
Ļ
lone ruchy samo okaleczaj
Ģ
ce
powstaj
Ģ
wskutek zaburze
ı
funkcjonowania mózgu (neurochemiczno-
neurologicznych). Na potwierdzenie powołuje si
ħ
tu na osoby z diagnoz
Ģ
zespołu
Touretta, które s
Ģ
w normie intelektualnej, a mimo to podejmuj
Ģ
powa
Ň
ne działania
samo okaleczaj
Ģ
ce. Osoby te osobi
Ļ
cie potwierdzaj
Ģ
,
Ň
e nie zachowuj
Ģ
si
ħ
tak, by
pozyska
ę
uwag
ħ
lub porozumiewa
ę
si
ħ
niewerbalnie – mówi
Ģ
one,
Ň
e s
Ģ
to ruchy
mimowolne i cz
ħ
sto prosz
Ģ
o pomoc w ich opanowaniu.
Intencjonalno
Ļę
tych działa
ı
czy mimowolno
Ļę
?
Rozró
Ň
nienie to jest niezwykle istotne gdy
Ň
zrozumienie, co jest istot
Ģ
tego typu
zachowa
ı
u danej osoby pozwoli dobra
ę
wła
Ļ
ciwy sposób post
ħ
powania
(np. farmakoterapia, czy nauka alternatywnych form komunikacji) Bezsprzecznym
faktem jest to,
Ň
e zachowania takie jak to, które zostanie za chwil
ħ
opisane nale
Ň
y
jak najszybciej przerwa
ę
.
„Na głowie i na twarzy miał wiele blizn po ranach, które
sam sobie zadał. Jego uszy były przekrwawione i spuchni
ħ
te do wielko
Ļ
ci piłek
tenisowych, miał złamany nos, cz
ħ
sto doprowadzał do uszkodzenia stanów
kolanowych, uderzaj
Ģ
c o nie głow
Ģ
, wreszcie uderzaj
Ģ
c łokciami o swoje boki i
doln
Ģ
cz
ħĻę
pleców doprowadził do odbicia nerek. Gdyby te zachowania nie
zostały powstrzymane, musiałby umrze
ę
.”
Najbardziej skuteczna i rozs
Ģ
dna pomoc opiera si
ħ
na dokładanej analizie
czynników wywołuj
Ģ
cych i podtrzymuj
Ģ
cych tego rodzaju zachowania.
Poni
Ň
ej przedstawiam przykłady interwencji odno
Ļ
nie radzenia sobie z
zachowaniami autoagresywnymi, zaczerpni
ħ
te z fachowej literatury.
28-letni upo
Ļ
ledzony umysłowo m
ħŇ
czyzna b
ħ
d
Ģ
cy w domu pomocy społecznej
przejawiał długotrwałe ataki zachowa
ı
samo uszkadzaj
Ģ
cych. Personel DPS-u
dostarczał w tych momentach zło
Ň
onych, nieregularnych i zmiennych wzorców
wzmocnie
ı
społecznych czyli reagował za ka
Ň
dym razem w inny, cz
ħ
sto
niekonsekwentny sposób. Odkryto,
Ň
e personel po
Ļ
wi
ħ
cał wi
ħ
cej uwagi temu
człowiekowi w momencie, gdy dokonywał aktu długotrwałej autoagresji ni
Ň
w
momencie zachowa
ı
poprawnych lub krótkotrwałych ataków. Zachowania tego
typu uruchamiaj
Ģ
proces, który wzmacnia ich utrzymanie si
ħ
i nat
ħŇ
enie w
dłu
Ň
szym okresie czasu. Czyli zachowanie autoagresywne „
Ļ
ci
Ģ
ga” uwag
ħ
ludzi
z
otoczenia społecznego a uwaga ta podtrzymuje i coraz bardziej utwierdza t
Ģ
osob
ħ
o skuteczno
Ļ
ci tego typu działa
ı
.
Problem wydaje si
ħ
by
ę
bardziej skomplikowany, gdy autoagresja stanowi
wzmocnienie, czyli co
Ļ
w rodzaju przyjemno
Ļ
ci.
Tak było w przypadku 25-letniego
głucho-niewidomego i upo
Ļ
ledzonego m
ħŇ
czyzny, który
Ļ
rednio dwa razy na minut
ħ
dusił sam siebie – cz
ħ
sto do utraty przytomno
Ļ
ci wszelkie próby przeciwdziałania
powodowały agresj
ħ
, zastosowano tu proste oddziaływanie polegaj
Ģ
ce na
pry
Ļ
ni
ħ
ciu za ka
Ň
dym razem gdy nast
ħ
pował atak rozpylaczem z wod
Ģ
na twarz i
powiedzeniem „nie” Je
Ļ
li po 4-krotnym u
Ň
yciu spraya zachowanie si
ħ
powtarzało,
odci
Ģ
gano r
ħ
k
ħ
m
ħŇ
czyzny od szyi.
Zastosowanie procedury spowodowało 17-krotne zmniejszenie liczby zachowa
ı
autoagresywnych. Nie zapomniano równie
Ň
o nagrodach, które przyznawano za co
najmniej 20-sekundowe powstrzymywanie si
ħ
od tych zachowa
ı
. Po 8 miesi
Ģ
cach
samoduszenie znikn
ħ
ło całkowicie.
Kolejn
Ģ
praktycznie sprawdzon
Ģ
propozycj
Ģ
na radzenie sobie z
zachowaniami autoagresywnymi jest tzw.
funkcjonalna komunikacja
. Pomaga ona
równie
Ň
w przypadku agresji i innych problemów z zachowaniem. Autorzy tej
techniki zakładaj
Ģ
,
Ň
e dzieci autystyczne chc
Ģ
c co
Ļ
osi
Ģ
gn
Ģę
powinny raczej
korzysta
ę
z mowy, ni
Ň
u
Ň
ywaj
Ģ
c do tego celu np. autoagresywnego zachowania.
Np. je
Ļ
li ucze
ı
w sklepie bije si
ħ
po głowie poniewa
Ň
nie potrafi odliczy
ę
ŇĢ
danej
sumy to wiadomo,
Ň
e po pierwsze nie zrobi tych zakupów, po drugie wiadomo te
Ň
,
Ň
e kasjer nie b
ħ
dzie nagradza
ę
zachowa
ı
tego ucznia, gdy b
ħ
dzie on spokojny
(byłoby to nienaturalne).
Co zatem powinien zrobi
ę
ucze
ı
, by uzyska
ę
cel nie uciekaj
Ģ
c si
ħ
przy tym do
autoagresji czy innych zachowa
ı
niepo
ŇĢ
danych? Badacze, którzy przeprowadzili
badania na 3 chłopcach z autyzmem w wieku 9-12 lat uczyli ich, by w przypadku
trudnych zada
ı
prosili o pomoc i uwag
ħ
mówi
Ģ
c: „nie rozumiem”, „pomó
Ň
mi” lub
„czy dobrze to robi
ħ
”?
Stosowanie tych zwrotów przez uczniów spowodowało znaczne zmniejszenie
zachowa
ı
(nie tylko) autoagresywnych. Dokonywano równie
Ň
oceny pozwalaj
Ģ
cej
stwierdzi
ę
, czy nabyte nowe po
ŇĢ
dane zachowania s
Ģ
trwałe i czy zostały
zgenerealizowane (tzn. czy przejawiały si
ħ
w innych okoliczno
Ļ
ciach i przy innych
ni
Ň
terapeuci ludziach). Okazało si
ħ
,
Ň
e na przestrzeni 2 lat popraw
ħ
mo
Ň
na
okre
Ļ
li
ę
jako generalnie trwał
Ģ
.
Inn
Ģ
propozycj
Ģ
mog
Ģ
c
Ģ
słu
Ň
y
ę
w zapobieganiu autoagresji czy agresji jest
uczenie
zachowa
ı
kluczowych
. Na podej
Ļ
cie to składaj
Ģ
si
ħ
m.in. nast
ħ
puj
Ģ
ce techniki:
-
dawanie jasnych polece
ı
: np. „usi
Ģ
d
Ņ
na krze
Ļ
le” zamiast mówi
ę
np. „czy
mógłby
Ļ
usi
ĢĻę
na tym małym krze
Ļ
le, które stoi przed tob
Ģ
?”;
-
organizowanie otoczenia
w taki sposób, aby zach
ħ
cało do spontanicznego
mowy uczenia si
ħ
np. rozmieszczanie wokół dziecka ulubionych zabawek czy
jedzenia tak, aby prowokowa
ę
rozmow
ħ
o tych rzeczach;
-
przeplatanie zada
ı
trudnych zadaniami, które ju
Ň
opanowało – zapewnia to
cz
ħ
stsze sukcesy, mniejsz
Ģ
frustracj
ħ
i wi
ħ
ksz
Ģ
motywacj
ħ
do pracy;
-
stopniowe utrudnianie polece
ı
np. gdy dziecko rozumie ju
Ň
co znaczy
polecenie „przynie
Ļ
piłk
ħ
” to próbujemy trudniejszego zwrotu np. przynie
Ļ
piłk
ħ
ze
swojego pokoju. Zapobiega to fiksacji na jednym poleceniu i prowadzi do
generalizacji;
-
umo
Ň
liwianie dziecku sprawowania cz
ħĻ
ciowej kontroli
nad otoczeniem.
Dziecko ma tu mo
Ň
liwo
Ļę
wyboru zabawek i kolejno
Ļ
ci zaj
ħę
w sesji;
-
nagradzanie odpowiedzi poprawnych
oraz prób (nawet nieudanych)
wykonania zadania;
-
korzystanie z naturalnych wzmocnie
ı
np. gdy dziecko poprawnie wymówi
słowo „samolot” to lepiej gdy w nagrod
ħ
pobawi si
ħ
samolotem ni
Ň
gdy otrzyma
cukierka.
Najbardziej dramatyczne zachowania autoagresywne, w obliczu których
jeste
Ļ
my bezsilni, generuj
Ģ
specyficzne rozwi
Ģ
zania. Niektóre z nich s
Ģ
kontrowersyjne.
Przykładem niech b
ħ
dzie
SIBIS
(SELF INJURIOUS BEHAVIOR
INHIBITING SYSTEM- System hamuj
Ģ
cy zachowania samo uszkadzaj
Ģ
ce), czyli
urz
Ģ
dzenie w formie obr
Ģ
czki umieszczanej na nodze lub r
ħ
ce, które w momencie
wyst
Ģ
pienia autoagresywnego zachowania emituje pr
Ģ
d elektryczny o bardzo
niskim napi
ħ
ciu. Ta forma terapii spotkała si
ħ
z fal
Ģ
krytyki, jednak zdesperowani
rodzice s
Ģ
w stanie odrzuci
ę
protesty przeciwników, wobec braku alternatywy,
która uratowałaby ich dziecko.
Praca z osob
Ģ
autoagresywn
Ģ
to bardzo du
Ň
e wyzwanie. Skuteczno
Ļę
oznacza zminimalizowanie autoagresywnych aktów. Musi to by
ę
jednak okupione
ci
ħŇ
k
Ģ
i cz
ħ
sto nieefektown
Ģ
prac
Ģ
. Wokół jest mnóstwo osób, które efektywno
Ļ
ci
przeciwstawiaj
Ģ
efektowno
Ļę
. Oni b
ħ
d
Ģ
najgło
Ļ
niej protestowa
ę
i krytykowa
ę
podejmowane działania. Nie oni s
Ģ
jednak wa
Ň
ni, lecz osoba, której je
Ļ
li si
ħ
nie
pomo
Ň
e- sama nie b
ħ
dzie w stanie tego uczyni
ę
.
Zainteresowanych aspektami teoretycznymi tego tematu odsyłam do bardzo
ciekawie i syntetycznie opracowanego artykułu Diany Senator (w : Dziecko
Autystyczne, tom VII, nr 1, rok 1999).
Opracowanie to sporz
Ģ
dziłem korzystaj
Ģ
c przede wszystkim z własnych
do
Ļ
wiadcze
ı
(
oparcie si
ħ
na analizie indywidualnych przypadków nie powinno
uprawnia
ę
do generalizowania tych tre
Ļ
ci na wszystkie osoby autystyczne
).
Korzystałem równie
Ň
z archiwalnych wyda
ı
Autism Research oraz ksi
ĢŇ
ek
Annegret Eckhardt „Autoagresja” oraz Ivara Lovaasa „Nauczanie dzieci
niepełnosprawnych umysłowo”
Plik z chomika:
cezar364
Inne pliki z tego folderu:
Edukacja dzieci z autyzmem z wykorzystaniem metody Wspomaganej Komunikacji.pdf
(162 KB)
Bartoszewska Anna - Specyfika pracy z dziećmi autystycznymi.ppt
(7703 KB)
Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym.docx
(96 KB)
autyzm1.ppt
(432 KB)
Dziecko_autystyczne_dziennik_terapeuty_(_M__Grodzka_).pdf
(7961 KB)
Inne foldery tego chomika:
!!Akcja!!
◄Kulturystyka i Fitness
◄Mein Kampf. Anatomia Hitlerowskiej Zbrodni
A Phrase a Minute
A Pocketful of Words
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin