19.12.06r
Odporność przeciwzakaźna
nieswoista swoista
- naturalne bariery
- mechanizmy immunologiczne
Naturalne bariery dla zakażenia
1. Mechaniczne
· skóra
· błony śluzowe
· odruchy
2. Chemiczne
· pH
· enzymy
· peptydy p/bakteryjne
3. Mikrobiologiczne
· fizjologiczna flora bakteryjna
Mechanizmy immunologiczne odporności nieswoistej
1. P/ciała „naturalne” (IgM, rzadziej IgG, IgA)
2. Fagocytoza
3. Dopełniacz
4. Interferony (typu I : IFNα, IFNβ)
5. Kk. NK
Mechanizmy swoiste
makrofagi APC
IL-1
IFN
NK Th PAMIĘĆ
IL-5 IL-2 IL-2
IL-4
IL-6 Tc
B
Uodpornienie organizmu przeciw chorobom infekcyjnym
Odp. naturalna:
· czynna → zakażenie, przechorowanie
· bierna → przejście p/ciał przez łożysko – IgG
Odporność wytworzona sztucznie :
czynna → szczepienie
bierna → podanie dożylnie p/ciał
czynno-bierna → szczepienie + podanie p/ciał
adoptywna → podanie swoistych limfocytów Tc
Szczepienie :
§ Aktywacja kk. immunologicznie kompetentnych
§ Wytwarzanie cytokin
§ Wytwarzanie swoistych p/ciał
§ Powstawanie kk. pamięci immunologicznej
Szczepionka – produkt pochodzenia biologicznego, zawierający substancje zdolne do indukcji procesów immunologicznych warunkujących powstanie swoistej, trwałej odporności przeciw określonemu drobnoustrojowi, bez wywołania działań toksycznych.
Szczepionka powinna stymulować :
§ Odp. humoralną
§ Odp. komórkową
§ kk. pamięci immunologicznej
Preparaty antygenowe stosowane jako szczepionki :
Drobnoustroje
Typ antygenu
Przykład
Żywe
Naturalny
· Wirus krowianki p/ospie
Atenuowane
· Polio
· Odra,różyczka,świnka
· Zółta febra
· Ospa wietrzna i półpasiec
· BCG
Atenuacja – osłabienie wirulencji przy zachowaniu immunogenności :
· Seria mutacji indukowana przez niekorzystne warunki hodowli
· Wielokrotne pasażowanie pomiędzy „nienaturalnymi” gospodarzami
· Ukierunkowana manipulacja genetyczna
Zabite
Tzw. Szczepionki inaktywowane
Wirusowy
· Wścieklizna
· Grypa
· WZW typu A
· Temperatura
· Zw. Chemiczne (formalina)
· Warunki fizyczne (ultrawirowanie, filtrowanie)
Bakteryjny
· Krztuściec
· Dur brzuszny
· Cholera
· dżuma
Szczepionki zawierające zabite (inaktywowane) drobnoustroje, ustępują skutecznością odpowiedzi szczepionkom atenuowanym :
· nie wywołują odp. p/zakaźnej związanej z limfocytami Tc oraz nie stymulują odpowiedzi związanej z układem odpornościowym błon śluzowych (mniejsza immunogenność)
· wymagają podania większej liczby drobnoustrojów
fragmenty komórkowe tzw. szczep podjednostkowy
wielocukry
otoczka cukrowa
antygen powierzchniowy
· dwoinka zapalenia płuc
· dwoinka zapalenia opon m-r
· H.inf.
· WZW typu B
toksoidy (anatoksyny)
· tężec
· błonica
Skład szczepionki :
· antygen
· adiuwanty
· konserwanty (tiomersalat)
· substancje pomocnicze (cukry, aminokwasy, białka)
Adiuwanty :
· nieswoiste modulatory odpowiedzi immunologicznej
· naturalną zdolność antygenu do wywołania odpowiedzi
· nie mogą wykazywać właściwości antygenu ani stymulować swoistej reakcji immunologicznej
adiuwant
sposób działania
wodorotlenek i fosforan glinu
precypitacja antygenu; tworzenie „depot” antygenu w tkankach; wywoływanie odczynu zapalnego; aktywacja dopełniacza
olej parafinowy, arachidowy
tworzenie „depot” w miejscu podania; wyw. zapalenia w miejscu podania
zabite prątki (adiuwant Freunda)
nasilenie chemotaksji i aktywacja makrofagów, limfocytów T, syntezy cytokin i składników dopełniacza
Corynebacterium
peptydoglikan
Bortedella pertussis
kompleksy immunostymulacyjne
ułatwienie kontaktu z błoną komórkową i prezentacji antygenu; transport antygenu do węzłów
liposomy
mikrokapsułki (np.złota)
białka immunogenne np. toksyna tężcowa (Di-Per-Te), toksyna Vibrio ch.
aktywacja Th
cytokiny (IFN, IL-2, IL-12)
aktywacja limfocytów T, monocytów, stymulacja rozwoju Th2
Szczepionki nowej generacji
Szczepionki skojarzone – zawierające wiele antygenów (5-6) w jednym „podaniu”.
· DTP + H.inf. typ b
· DTP + polio
· ...
Vicky