SOCJOLOGIA: WYKŁAD 4
ZACHOWANIA SPOŁECZNE, DZIAŁANIA SPOŁECZNE
I INTERAKCJE SPOŁECZNE
1) Co to jest zachowanie i działanie w sensie jednostkowym?
2) Co to są czynności społeczne?
3) Działania społeczne i ich odmiany – typologia Maxa Webera
- działania racjonalne
- działania tradycjonalne
- działania afektywne
4) Pojęcie i cechy kontaktu społecznego
5) Anatomia interakcji społecznej
6) Cztery teorie interakcji:
- teoria behawioralna
- teoria wymiany (racjonalnego wyboru)
- teoria symbolicznego interakcjonizmu
- teoria dramaturgiczna
7) Sieci interakcyjne: zogniskowane i niezogniskowane
8) Interakcje powtarzalne i regularne
9) Interakcje regulowane
ZNACZENIE MOTYWACYJNE, PSYCHOLOGICZNE – indywidualne zamiary, intencje, motywacje, jakie jednostka wiąże ze swoim działaniem
ZNACZENIE KULTUROWE – wspólny dla całej zbiorowości, podzielany przez jej członków, sens wiązany z określonymi działaniami
CZYNNOŚCI SPOŁECZNE – działania celowo adresowane do innych ludzi
FLORIAN ZNANIECKI (1882-1958)
CZYNNOŚCI SPOŁECZNE – BEZPOŚREDNIE I POŚREDNIE
DZIAŁANIA SPOŁECZNE – działania, które biorą pod uwagę rzeczywiste lub spodziewane reakcje partnera i są nieustannie modyfikowane w zależności od takich reakcji
RACJONALNOŚĆ INSTRUMENTALNA – właściwość działań, które są efektem kalkulacji kosztów i zysków zmierzającej – w subiektywnym rozeznaniu działającego – do uzyskania jak najwięcej najmniejszym kosztem
RACJONALNOŚĆ AUTOTELICZNA – właściwość działań, w których jednostka zmierza do celu tak dla niej wartościowego, że nie liczy się z najwyższymi nawet kosztami
UTYLITARYSTYCZNY (inaczej woluntarystyczny lub teleologiczny) MODEL DZIAŁANIA – interpretowanie działań ludzkich jako dobierania środków (narzędzi) do realizacji postawionych celów
DZIAŁANIA TRADYCJONALNE (rutynowe)
- działania podjęte tylko dlatego, że tak się zawsze czyniło albo że tak wszyscy czynią w danej zbiorowości
DZIAŁANIA AFEKTYWNE (emocjonalne)
- działania podjęte dlatego, że czujemy przemożną potrzebę ekspresji pewnych stanów psychicznych, radości, gniewu, strachu itp.
EMPATIA – wczuwanie się w stany psychiczne, motywacje, zamiary innych, co ma szanse powodzenia, ponieważ repertuar ludzkiej psychiki jest typowy i podobny dla wielu ludzi
CYWILIZACJA ,,GORĄCA’’ – społeczność, w której reguły kulturowe dopuszczają publiczną ekspresję emocji, a nawet jej wymagają
CYWILIZACJA ,,ZIMNA’’ – społeczność, w której reguły kulturowe wymagają opanowania i powściągliwości w publicznym wyrażaniu uczuć
KONTAKT SPOŁECZNY – para wzajemnie zorientowanych działań społecznych o charakterze jednorazowym, przelotnym
GRZECZNA NIEUWAGA – reguła kulturowa, która nakazuje udawać, że nie przyglądamy się osobom nieznajomym
INTERAKCJA – dynamiczna, zmienna sekwencja wzajemnie zorientowanych działań partnerów, którzy modyfikują swoje działania w zależności od tego, co robi (lub mówi) ten drugi
DYSTANS INTERAKCYJNY – oczekiwana odległość przestrzenna partnerów w toku interakcji, zależna od ich ról społecznych, kontekstu sytuacyjnego, a także kultury, do której należą
EDWARD HALL wyróżnia cztery typy dystansów interakcyjnych:
INTYMNY – OSOBISTY – SOCJALNY - PUBLICZNY
TEORIA BEHAWIORALNA (George Homans) – interakcja to wzajemnie powiązane zachowania jednostek, sekwencja bodźców i reakcji
TEORIA WYMIANY – Bronisław Malinowski - (jej najnowsza odmiana – teoria racjonalnego wyboru) – interakcja to wzajemna wymiana pewnych dóbr czy wartości między partnerami. Modelem myślowym jest tutaj transakcja ekonomiczna, akt kupna i sprzedaży.
Alvin Gouldner – zasada wzajemności jako powszechnie spotykana reguła kulturowa nakazująca rewanżować się za doznane korzyści czy uzyskane dobra
TEORIA SYMBOLICZNEGO INTERAKCJONIZMU (Charles H. Cooley i George H. Mead) – istotą interakcji jest komunikacja, a wymiana i wzajemność dotyczą nie tyle obiektów materialnych, co idei, symboli, znaczeń
Pięć etapów:
- ROZPOZNANIE PARTNERA (wskazanie go sobie)
- IDENTYFIKACJA PARTNERA (jako kogoś ważnego dla mnie)
- DEFINICJA SYTUACJI (w jakiej razem się znajdujemy)
- INTERPRETACJA SYMBOLICZNEJ TREŚCI (gestów, słów, języka ciała itp.)
- POSTAWIENIE SIĘ W ROLI INNEGO
TEORIA DRAMATURGICZNA (Erving Goffman) – analogia codziennego życia społecznego do teatru. W myśl tej koncepcji ludzie kierują się w swoich działaniach przede wszystkim dążeniem do zrobienia na partnerach czy audytoriach dobrego wrażenia; coś nieustannie grają przed drugimi, starając się przedstawić siebie samych w dobrym świetle
JAŹŃ ODZWIERCIEDLONA – samoocena jednostki kształtowana przez interpretację reakcji innych ludzi w stosunku do jej osoby
DZIAŁANIE ŁĄCZNE – sieć interakcji między kilkoma osobami znajdującymi się we wspólnej sytuacji
SIECI ZOGNISKOWANE (np. para młodych na przyjęciu weselnym, zebranie zarządu firmy)
SIECI NIEZOGNISKOWANE (np. koktail na stojąco w ambasadzie, debata okrągłego stołu)
INTERAKCJA POWTARZALNA – wielość wzajemnych działań tych samych partnerów, które zdarzają się sporadycznie, przypadkowo, bez określonych terminów czy interwałów
INTERAKCJA REGULARNA – wielość wzajemnych działań tych samych partnerów, które zdarzają się w stałych terminach lub w wyraźnych odstępach czasu, mają określony rytm
susannaah