REGUŁA WZAJEMNOŚCI
· Zawsze powinniśmy starać się odpowiednio odwzajemnić osobie, która oddała nam jakąś przysługę, dostarczyła jakieś dobro, jesteśmy zobowiązani do przyszłego rewanżowania się za przysługi, prezenty, zaproszenia lub obietnicę, niezależnie czy oczekiwaliśmy tego.
Poczucie zobowiązania do przyszłego odwdzięczania się pozwala na inicjowanie różnego rodzaju łańcuchów wymian, transakcji i korzystnych związków
Oferowanie jakiejś przysługi następuje przed wyjawieniem swojej prośby
W dążeniu do szybkiego pozbycia się nieprzyjemnego poczucia zobowiązania jesteśmy w stanie zgodzić się na oddanie większej przysługi, niż otrzymaliśmy
Wzajemność ustępstw-, jeżeli ktoś nam ustąpi to i my powinniśmy mu odpłacić jakimś ustępstwem
Stosowana często z techniką „drzwiami w twarz” (duża prośba - odmowa – mała prośba)
JAK SIĘ BRONIĆ?
Trafnie odróżniać rzeczywistą przysługę od manipulacji, jakim inni ludzie chcą nas poddać. Więc nie odmawiajmy przyjmowania cudzych przysług, ale jeżeli dostrzeżemy w tym próbę manipulacji, fakt, że nam ją wyświadczono, przestaje na obligować do odwzajemniania się.
REGUŁA KONSEKWENCJI
· Sprawia, że kiedy podejmiemy decyzję, dokonamy wyboru lub zajmiemy jakieś stanowisko w sprawie, pragniemy zachować się zgodnie z tym, w co już wcześniej zaangażowaliśmy się (napotykamy wewnątrz nas, jak i winnych, silny nacisk na zachowanie konsekwentne i zgodne z tym, w co już się zaangażowaliśmy)
Kluczem techniki jest wzbudzenie jakiegoś zaangażowania sprawie – wtedy ludzie są bardziej skłonni do ulegania dalszym prośbom zgodnym z kierunkiem zaangażowania
Decyzje pociągające za sobą zaangażowanie, nawet, jeżeli są błędne mają tendencje do samo podtrzymywania się
Wsłuchać się w siebie, w sygnały płynące z np. żołądka (skurcze), – jeżeli czujesz się przymuszany do zrobienia czegoś, czego wcale nie pragniesz zrobić, wyjaśnij sobie, że głupio byłoby w imię mechanicznej konsekwencji działać na własną szkodę!
Gdy nie mamy pewności, że nasze początkowe zaangażowanie jest słuszne to zadajmy sobie kluczowe pytanie: czy wiedząc wszystko to, co wiem teraz, jeszcze raz podjąłbym taką samą decyzję?- trafną odpowiedzią będzie pierwsze, natychmiastowe odczucie, sygnał z „głębi duszy”, zanim pojawi się racjonalne, desperackie uzasadnianie własnego zaangażowania zagłuszające ten sygnał.
Swoich uczuć na temat czegoś doświadczamy o ułamek sekundy wcześniej, niż to coś możemy objąć umysłem.
REGUŁA SPOŁECZNEGO DOWODU SŁUSZNOŚCI
· Opiera się na załażeniu, że to, w co wierzą lub jak zachowują się inni ludzie, często jest podstawą naszej własnej decyzji, – jakie poglądy czy zachowania są słuszne i właściwe w naszym własnym przypadku (naśladownictwo)
Uważamy, że zachowanie jest właściwe, poprawne w danej sytuacji o tyle, o ile widzimy innych, którzy również tak postępują (niezależnie od tego czy idzie o to, co zrobić z torebką po frytkach, czy jak jeść kurczaka na proszonym obiedzie)
Zasada, że zachowanie jakieś jest poprawne, gdy inni również tak postępują, jest zwykle całkiem rozsądna, dostarcza nam wygodnej „drogi na skróty” przy podejmowaniu decyzji, jak należy postąpić, ale jednocześnie czyni nas podatnymi na manipulację.
Często dajemy się zwieść dowodom pozornym lub niepełnym (banknoty na talerzykach kelnerów)
SDS jest najsilniejszy wówczas, kiedy pochodzi od wielu różnych osób
Gdy zauważamy, że wiele osób coś robi, to wydaje nam się, że wiedzą one o czymś, czego my nie wiemy (zmiana pasa na zatłoczonej autostradzie)
Kiedy najbardziej jesteśmy narażeni na SDS?
gdy jesteśmy niepewni swego, sytuacja jest niejasna, dwuznaczna (np. rozproszenie odpowiedzialności)
gdy obserwujemy zachowania ludzi podobnych do nas samych (samobójstwa – efekt Wertera)
Obrona polega na wrażliwości na sfałszowane dowody postępowania innych oraz uświadomieniu sobie, że postępowanie podobnych do nas ludzi nie może stanowić jedynej podstawy naszych własnych decyzji.
REGUŁA LUBIENIA
Kogo lubimy i za co?
· Osoby atrakcyjne fizycznie – fizyczne piękno człowieka roztacza „aureolę” na jego cechy psychiczne: talent, inteligencję, uprzejmość itp.
Osoby podobne do nas samych – dotyczyć to może: przekonań, upodobań, stylu ubierania się, cech osobowości, charakteru, doświadczeń życiowych stylu życia, miejsca pochodzenia, zamieszkania, ukończonej uczelni itp.
Osoby komplementujące nas
Osoby, które nas lubią
Osoby, z którymi często kontaktujemy się a kontakt ma przyjemny charakter
Osoby przekazujące dobre dla nas wieści – reguła skojarzenia (w starożytnej Persji posłańców złych nowin zabijano)
Jeżeli stwierdzimy, że niezwykle szybko polubiliśmy jakąś zupełnie nam dotąd nieznaną osobę – a ona chce nam coś sprzedać, namówić do czegoś, to powinno być dla nas ostrzeżeniem, należy wówczas zawiesić na chwilę kontakt z tą osobą i rozdzielić w naszym umyśle uczucia żywione wobec TEJ osoby, od uczuć, jakie wzbudza w nas jej propozycja, a decyzję podjąć na podstawie tych drugich.
REGUŁA AUTORYTETU
Od wczesnego dzieciństwa jesteśmy pilnie trenowani w posłuszeństwie wobec autorytetów i umacniani w wierze, że przeciwstawianie się im jest rzeczą złą -pouczania rodziców, szkolne wierszyki i piosenki, kodeksy pracy, regulaminy itp. – w każdym z nich znajdziemy, że przykazanie posłuszeństwa autorytetom
· Gdy wypowiada się autorytet jego wypowiedź może mieć niewiele sensu, reagujemy, bowiem na to, kto a nie, co mówi, reagujemy na jeden aspekt całej sytuacji
Automatyczne uleganie autorytetom oznaczać może uleganie jedynie symbolom czy oznakom autorytetu, nie zaś jego istocie (tytuły, ubrania, samochody)
Zadać sobie pytanie: „ czy ten autorytet jest rzeczywiście ekspertem?” oraz „jak dalece można mu zaufać w tej sytuacji?”
REGUŁA NIEDOSTĘPNOŚCI
· Przypisuje się większą wartość tym możliwościom, które są dla ludzi niedostępne
Rzeczy trudno osiągalne są zwykle cenniejsze
Łatwo nas skusić czymś, do czego mamy ograniczony dostęp
Niedostępne dobra są widziane w lepszym świetle (bardziej wartościowe)
Bardziej pożądane i niedostępne są rzeczy, które stały się niedostępne niedawno i o które rywalizujemy z innymi
Bezpowrotnie przemijające okazje
Kolekcjonerskie „ białe kruki”
Taktyka „ograniczonej ilości egzemplarzy” i „nie przekraczalnego terminu” zakupu produktu, trwania promocji, wyświetlania filmu
Pojawiają się emocje utrudniające myślenie – ta fala emocji może być dla nas sygnałem, że trzeba ochłonąć i odpowiedzieć sobie na pytanie:, po co naprawdę chcę mieć to coś, co jest trudno dostępne
MANIPULACJA
jest formą zamierzonego i intencjonalnego wywierania wpływu na osobę lub grupę w taki sposób, by realizowała działania zaspakajające potrzeby manipulatora. Manipulować można treścią i sposobem przekazywanych informacji.
Do podstawowych technik manipulacji możemy zaliczyć:
· blokowanie, opóźnianie, fabularyzowanie, fragmentaryzowanie, zmniejszanie lub zwiększanie znaczenia poszczególnych informacji,
przekazywanie fałszywych bądź nieweryfikowalnych informacji,
wzbudzanie poczucia zagrożenia, lęku, strachu,
prowokację,
wzbudzanie sytuacji deprywacyjnych,
kanalizację wartości,
moralizatorstwo,
etykietowanie oraz ośmieszanie osób i zachowań,
ingracjację.
Ingracjacja to manipulacje skoncentrowane na samoocenie inaczej manipulowanie innymi ludźmi za pomocą zwiększania własnej atrakcyjności. Ingracjacja to rodzaj zachowania komunikacyjnego, w trakcie którego podmiot przekazuje informacje o tym, jak spostrzega: partnera, otaczającą go rzeczywistość i samego siebie. W związku z tym można wyróżnić trzy klasy technik ingracjacyjnych:
· podnoszenie wartości partnera, najczęściej poprzez prawienie pochlebstw i komplementów,
konformizm w zakresie opinii, ocen i zachowań,
przedstawianie siebie w korzystnym świetle, tzw. autoprezentacja lub autodeprecjacja.
Makiawelizm oznacza doktrynę polityczną zalecającą stosowanie podstępu, przemocy i obłudy w dążeniu do realizacji zamierzonego celu. Jest to postawa, która charakteryzuje się cynizmem, przewrotnością, brakiem skrupułów.
W psychologii termin osobowość makiawelistyczna oznacza ludzi:
· opanowanych; zachowujących dystans emocjonalny zarówno wobec swoich spraw, jak i spraw innych;
postępujących racjonalnie;
potrafiących skutecznie kłamać;
nie dostosowujących swoich postaw do zachowania;
dobrze znoszących rozbieżność między własnymi postawami a swoim zachowaniem.
OSOBOWOŚĆ:
• charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno – przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje.
zbiór względnie stałych, charakterystycznych dla danej jednostki cech i właściwości, które wyznaczają jej zachowania i pozwalają odróżnić ją od innych;
Podłożem są zadatki anatomiczno-fizjologiczne organizmu warunkujące możliwość takiego a nie innego poznania świata i tworzenia schematów percepcyjnych, intelektualnych i emocjonalno-społecznych.
Dojrzała osobowość - układ trwałych właściwości charakterystycznych dla danej jednostki.
Czynniki wpływające na kształtowanie się osobowości człowieka
1.Środowisko - biologiczne:
· role społeczne,
osoby znaczące,
przyjmowanie wzorów na drodze:
- empatii,
- naśladownictwa,
- modelowania,
- identyfikacji.
2.Wpływ kultury na kształtowanie się osobowości.
3.. Rola oddziaływań wychowawczych w kształtowaniu osobowości:
• wychowanie zamierzone
wychowanie niezamierzone.
Składniki osobowości wpływające na zachowanie człowieka.
· Temperament - zespół najbardziej stałych właściwości psychicznych organizmu, przejawiających się w reakcjach emocjonalnych i motoryce. Jest on uzależniony od typu układu nerwowego, który jest wrodzony, ale poddany jest oddziaływaniom środowiska. Od temperamentu zależy: to czy człowiek reaguje i jak intensywnie na stosunkowo słaby bodziec (reaktywność), zdolność reagowania na bodźce silne i długotrwałe (wydolność), zdolność do przestawienia się z jednej reakcji na drugą w chwili ustania działania bodźca.
Typy nerwowe wg Pawłowa:
Sangwinik – łatwo dostosowuje się do zmiennych warunków życia, jest pogodny, odporny na przeciwności życiowe. Cechuje go bogata mimika twarzy i żywa gestykulacja.
Flegmatyk – jego reakcje są powolne, wskazuje niechęć do zmian warunków życia. Potrafi pracować bardzo wytrwale. Na ogół nie uzewnętrznia swoich uczuć.
Choleryk – Przejawia dużą energię życiową przy jednoczesnym braku opanowania, gwałtowny, wybuchowy.
Melancholik – jest bierny, zahamowany i powolny. Źle znosi silne pobudzenie zewnętrzne, które stanowi dla niego źródło zaburzeń nerwowych.
· Zdolności i uzdolnienia- zdolności - właściwości psychiczne warunkujące pomyślne rezultaty działania. Rozwijają się pod wpływem określonych zadatków fizjologiczno-anatomicznych. Wrodzone zadatki wpływają na rozwój zdolności, ale ich nie wyznaczają.
Uzdolnienia – zespół zdolności umożliwiający wyjątkowa skuteczne działania w danej dziedzinie.
Talent – wyższy stopień uzdolnień – najbardziej korzystne połączenie uzdolnień umożliwiające twórcze wykonywanie jakiejś działalności.
· Inteligencja- Zespół zdolności umysłowych umożliwiających jednostce sprawne korzystanie z nabytej wiedzy oraz skuteczne zachowanie się wobec nowych zadań i sytuacji. Badacze wyróżniają następujące rodzaje inteligencji: logiczno-matematyczna, lingwistyczna, muzyczna, przestrzenna, interpersonalna, emocjonalna
Potrzeby - to zaburzenie równowagi między organizmem a otoczeniem; wynikają często z braku czegoś co sprawia, że organizm nie może normalnie funkcjonować.
Można dokonać różnego podziału potrzeb, najczęściej mówi się o potrzebach pierwotnych (biologiczne), wtórnych ( psychicznych). Można też dokonać innego podziału na potrzeby:fizjologiczne, potrzeby bezpieczeństwa, potrzeba kontaktu emocjonalnego, potrzeba akceptacji, potrzeba uznania, potrzeba sukcesu, potrzeba poznawcza.
Piramida potrzeb Maslowa
W 1954 roku Abraham Maslow opracował teorię potrzeb, która stanowiła źródło inspiracji dla wielu innych autorów. Postawił on hipotezę, że człowiek w swoim działaniu dąży do zaspokojenia zespołu potrzeb, zaś potrzeby te tworzą logiczną hierarchię rozpoczynającą się od potrzeb niższego stopnia, których zaspokojenie redukuje niedobory w systemie fizjologicznym (potrzeba pożywienia i wody), a kończącą się wyższego stopnia potrzebami osobistymi i abstrakcyjnymi.
Hierarchia potrzeb:1. Potrzeby fizjologiczne (pragnienie, głód, posiłek);2. Potrzeby bezpieczeństwa;3. Potrzeby społeczne (przyjaźń, miłość);4. Potrzeby szacunku;5. Potrzeby samorealizacji.Maslow był przekonany, że potrzeby wyższego stopnia mogą się pojawić tylko wtedy, gdy są zaspokojone potrzeby niższego stopnia. Oprócz wymienionych pięciu potrzeb, Maslow wyróżnił również tzw. potrzeby dodatkowe. Przez potrzeby dodatkowe należy rozumieć takie, które mogą ujawniać się tylko u niektórych ludzi. Dla przykładu mogą to być potrzeby wiedzy, czy też potrzeby estetyczne. Zdaniem Maslowa trudno jest o nich cokolwiek powiedzieć, gdyż nie zostały jeszcze dogłębnie poznane, ale można próbować wiązać je z potrzebami samorealizacji.Zachowanie człowieka według teorii potrzeb określone jest przez dwa prawa: prawo homeostazy i prawo wzmocnienia. Pierwsze z nich mówi o dążeniu do równowagi potrzeb niższego rzędu. Oznacza to, że niezaspokojenie potrzeb niższego rzędu będzie naruszać ustaloną równowagę organizmu człowieka, zaś ich zaspokojenie będzie tę równowagę przywracać i stan napięcia zniknie. Z kolei do potrzeb wyższego rzędu ma zastosowanie prawo wzmocnienia. Według tego prawa zaspokojenie wyższych potrzeb nie powoduje ich zaniku, lecz wręcz przeciwnie, człowiek odczuwa je jako przyjemne i będzie dążył do ich wzmocnienia.Struktura występowania określonych potrzeb związana jest z osobowością człowieka. Wraz z rozwojem osobowości zauważa się większą motywację do zaspokajania potrzeb wyższego rzędu.
Postawy- sposoby zachowania się wobec przedmiotów, osób i sytuacji, gotowość do działania w określony sposób, względnie trwała organizacja wiedzy, przekonań, uczuć, motywów.
Postawa wyraża się w działaniu jak też i braku działania.
Charakter- to ogólne postawy warunkujące stosunek człowieka do innych ludzi, o pracy i do siebie samego, powiązane w zwartą całość. Ważną cechą charakteru jest stałość-, czyli konsekwentne postępowanie.
Obraz samego siebie – na obraz ten składa się samoocena czyli ocena siebie i własnych możliwości w porównaniu z innymi ludźmi. Czynnikami które wpływają na obraz samego siebie są: własny wygląd i fizyczne właściwości, umiejętności, uzdolnienia, potrzeby i postawy, pozycja wśród ludzi.
Samoocena nie zawsze jest prawidłowa – bywa że przeceniamy swoje możliwości lub ich niedoceniamy
WYPALENIE ZAWODOWE
Jest pochodną nadmiernych obciążeń w pracy, braku możliwości kontroli i podejmowania decyzji, co do pełnionych funkcji, niedostatecznego wynagrodzenia, doświadczania konfliktów wartości. U policjantów do tego dochodzi udział w różnego rodzaju sytuacjach kryzysowych (skrajnie urazowych): - okaleczenie lub śmierć kolegi, zagrożenie własnego życia lub zdrowia, konfrontacja z cierpieniem, śmiercią (zwłaszcza, gdy ofiarami są dzieci), podejmowanie działań służbowych związanych z pracą operacyjną czy dochodzeniowo-śledczą
Jest jedną z wielu możliwych reakcji organizmu na chroniczny stres związany z pracą w zawodach społecznych, gdzie jest ciągły kontakt z ludźmi i zaangażowanie emocjonalne w ich problemy
Gdy osoby zaangażowane w swoją pracę tracą motywację do działania
Zespół fizycznego i emocjonalnego wyczerpania, którego rezultatem są rozwój negatywnej samooceny i negatywnego nastawienia do pracy oraz spadek zainteresowania problemami klientów – wg Ch. Maslasch
Stan wyczerpania jednostki spowodowany nadmiernymi zadaniami stawianymi jej przez fizyczne lub społeczne środowisko - wg H.J. Freudenbergera
Przyczyny wypalenia zawodowego:
Indywidualne:
nadmierne zaangażowanie w pracę,
intensywna praca,
poczucie bycia niezastąpionym,
brak zaufania do współpracowników,
wysokie aspiracje przy trudnych i obciążających zadaniach,
idealistyczne podejście do pracy.
Zawodowe:
- wysokie wymagania,
krótki czas na wykonanie zadań,
duża odpowiedzialność,
złe relacje interpersonalne,
małe możliwości awansu,
brak gratyfikacji,
efekty nieadekwatne do włożonych wysiłków.
Najczęstsze symptomy wypalenia zawodowego:
stałe zmęczenie,
złość, zniecierpliwienie, irytacja,
uczucie emocjonalnej i duchowej pustki,
poczucie przytłoczenia,
niechęć do kontaktów z ludźmi, zamykanie się w sobie,
brak empatii,
trudności w rozpoczynaniu i kończeniu zadań,
trudności z porannym wstawaniem i pójściem do pracy,
nieobecności w pracy,
depresja,
pobudzenie,
problemy ze spaniem,
nadużywanie alkoholu, tytoniu, leków i innych używek.
Omówienie Trójwymiarowej Teorii Wypalenia Ch. Maslasch
Na początku pojawiają się objawy wyczerpania emocjonalnego, następnie zachowania prowadzące do depersonalizacji klientów i w końcu poczucie braku dokonań osobistych. Te wymiary nie muszą jednak po sobie kolejno następować. Mogą się wzajemnie przenikać.
WYCZERPANIE EMOCJONALNE
Charakteryzuje się poczuciem nadmiernego zmęczenia i wyczerpania emocjonalnego. Brak naturalnej energii i zapału do działania. Objawia się zniechęceniem do pracy, coraz mniejszym zainteresowaniem sprawami zawodowymi, obniżoną aktywnością, pesymizmem, brakiem radości z życia, stałym napięciem psychofizycznym, drażliwością, impulsywnością, ale także zmianami psychosomatycznymi: bóle głowy, chroniczne zmęczenie, zaburzenia gastryczne, częste przeziębienia.
DEPERSONALIZACJA
Charakteryzuje się negatywnym, cynicznym i nadmiernym dystansowaniem się w kontaktach z innymi. Związana jest z obojętnością wobec problemów klienta, powierzchownością, skróceniem czasu i sformalizowaniem kontaktów. Za niepowodzenia w pracy obwiniany jest klient np. poprzez: stosowanie epitetów, skracanie czasu kontaktu, traktowanie jako kolejnej sprawy czy przypadku. Symboliczne odebranie człowiekowi człowieczeństwa i traktowanie go jako „przypadku” pozwala na mniejsze zaangażowanie w relacje z drugim człowiekiem i może być to świadomą lub nieuświadomioną formą ochrony siebie przed dalszym eksploatowaniem własnych zasobów emocjonalnych. Często z bezosobową, negatywna postawą wobec petenta, kolegi czy podwładnego współwystępuje przekonanie, iż osoba ta zasługuje na podobny los i nie jest godna lepszego traktowania.
OBNIŻONE ZADOWOLENIE Z OSIĄGNIĘĆ ZAWODOWYCH
To inaczej brak poczucia osobistych osiągnięć. Znajduje ono wyraz w spadku poczucia własnej kompetencji i wydajności pracy. Występuje przeświadczenie o swojej niekompetencji i braku kontroli nad sprawami zawodowymi. Objawia się to trudnościami w koncentracji na zadaniu i opanowaniu emocji. Niezadowolenie z osiągnięć w pracy, z siebie i niechęć do wykonywania pracy. Występujący stan poczucia bezsensu i postawa rezygnacji powoduje dalszy wzrost poczucia nieadekwatności i niekompetencji.
Pracownik, który czuje się zmęczony, mniej angażuje się w realizację zadań zawodowych, jego praca coraz częściej oceniana jest negatywnie, sam również nie jest zadowolony z jej efektów, poszukuje źródeł takiego stanu rzeczy i bardzo często uznaje, że brakuje mu kompetencji, wiedzy, umiejętności, aby radzić sobie z trudnymi sytuacjami w pracy, a nawet by wykonywać swój zawód i z przerażeniem myśli o kolejnym dniu, w którym musi udać się do pracy.
Jak radzić sobie z wypalaniem zawodowym?
Podejmuj pracę zgodnie ze zdobytą wiedzą, umiejętnościami, kwalifikacjami
Zainteresuj się czymś innym niż praca (hobby)
Okresowo zmniejsz obciążenie pracą
Nabywaj umiejętności skutecznego radzenia sobie ze stresem, frustracją
Dokonuj adekwatnej samooceny i obiektywnej oceny rzeczywistości
Bądź asertywny – powiedz NIE, gdy nie chcesz angażować się w kolejne przedsięwzięcie
Utrzymuj bliskie relacje z innymi ludźmi
Skontaktuj się z profesjonalistą (psychologiem)
Odpocznij, wyjedź na urlop
Zmień pracę
Co może zrobić pracodawca, aby nie pojawiło się wypalenie zawodowe pracowników?
Powierzaj pracownikom zadania adekwatne do ich możliwości i kompetencji
Udzielaj obiektywnej i konstruktywnej oceny pracy
Stwarzaj możliwości uczenia się i rozwoju
Adekwatnie wynagradzaj
Dbaj o kulturę organizacyjną, w której cenione są pozytywne relacje interpersonalne
Dbaj o przestrzeganie etyki zawodowej
Sam uczestnicz i zachęcaj swoich podwładnych do uczestniczenia w treningach z zakresu umiejętności interpersonalnych, komunikacji, rozwiązywania konfliktów
MOBBING
Za mobbing uważa się proces przemoc i nękania psychicznego pracownika trwający nie krócej niż sześć miesięcy, stosowany systematycznie, przynajmniej raz w tygodniu, godzący w godność i osobowość człowieka, naruszający integralność psychiczną i fizyczną.
z ang. Mob –tłum, motłoch, tłuszcza, napadać na kogoś,...
lexi2