Kościół katolicki naucza, że płodność jest celem, a zarazem darem małżeństwa, ponieważ miłość małżeńska ze swojej natury zmierza do tego, by być płodną. Dziecko wyłania się z tej miłości, jest jej wypełnieniem i owocem. Dlatego Kościół, który „opowiada się za życiem” naucza, że "każdy akt małżeński powinien pozostać sam przez się otwarty na przekazywanie życia ludzkiego". Bóg ustanowił nierozerwalny związek, podwójne znaczenie aktu małżeńskiego: jednoczący małżonków w miłości, a zarazem prokreacyjny. Jeżeli zatem zostaną zachowane te dwa istotne aspekty stosunku małżeńskiego, jednoczący i prokreacyjny, to wtedy zachowuje on w pełni swoje znaczenie wzajemnej i prawdziwej miłości oraz swoje odniesienie do bardzo wzniosłego powołania do rodzicielstwa. Głównym obowiązkiem, misją każdego małżeństwa jest przekazywanie życia, wychowywanie dziecka, przez co są jakby współpracownikami Boga w jego dziele stworzenia. Dlatego powinni odpowiedzialnie wypełniać swoje zadanie. Szczególny aspekt tej odpowiedzialności dotyczy regulacji poczęć. Z uzasadnionych powodów małżonkowie mogą chcieć odsunąć w czasie przyjście na świat swoich dzieci. Okresowa wstrzemięźliwość, metody regulacji poczęć oparte na samoobserwacji i odwoływaniu się do okresów niepłodnych są zgodne z obiektywnymi kryteriami moralności. Metody te szanują ciało małżonków, zachęcają do wzajemnej czułości i sprzyjają wychowaniu do autentycznej wolności. Jest natomiast wewnętrznie złe "wszelkie działanie, które - czy to w przewidywaniu aktu małżeńskiego, podczas jego spełniania, czy w rozwoju jego naturalnych skutków - miałoby za cel uniemożliwienie poczęcia lub prowadziłoby do tego. Naturalnej "mowie", która wyraża obopólny, całkowity dar małżonków, antykoncepcja narzuca "mowę" obiektywnie sprzeczną, czyli taką, która nie wyraża całkowitego oddania się drugiemu; stąd pochodzi nie tylko czynne odrzucenie otwarcia się na życie, ale również sfałszowanie wewnętrznej prawdy miłości małżeńskiej, powołanej do całkowitego osobowego daru...
Antykoncepcja jest rozwiązaniem egoistycznym i hedonistycznym. Metody antykoncepcyjne (sztuczne) niszczą zdrowie (a płodność jest ważnym elementem zdrowia), a nawet życie np. antykoncepcyjna pigułka RU 486 jest pigułką poronną. Naturalne planowanie rodziny jest zgodne z naturą, niezależne od wyznania religijnego. Współczesne naturalne metody bazują na podstawie dokładnej obserwacji zmian zachodzących w organizmie kobiety, ustalają dni płodne i niepłodne. Metody naturalne nie są jednak formą antykoncepcji. Natomiast antykoncepcja w swej istocie jest niezgodna z naturą człowieka, a więc i wolą samego Boga. Mentalność antykoncepcyjna prawa biologiczne traktuje tylko jako prawa ciała ludzkiego. Odrzuca fakt, że prawa biologiczne są częścią osoby, jak naucza papież Paweł VI. Chcemy czy nie, taka jest nasza ludzka natura, że to co cielesne jest otwarte na to, co duchowe. Akt seksualny nie jest tylko działaniem narządów rozrodczych. Pobudza on do czynu serce, uczucia, inteligencję, i ostatecznie całą osobę. Kościół Chrystusowy, mając integralną, całościową wizję człowieka, nie może zgodzić się antykoncepcję. Staje w ten sposób w obronie godności kobiety, integralnej miłości małżeńskiej i odpowiedzialnego rodzicielstwa.
1. Kościół naucza, że kontakt seksualny ma podwójne znaczenie: jednoczące i prokreacyjne. Antykoncepcja odbiera zbliżeniu charakter prokreacyjny, to zaś negatywnie wpływa na życie fizyczne, psychiczne, społeczne i duchowe.
2. Kościół proponuje metodę naturalnego planowania rodziny, jako skuteczny i akceptowalny z moralnego punktu widzenia sposób zostania odpowiedzialnymi rodzicami.
Wśród przemian demograficznych, jakie dokonują się w najbardziej rozwiniętych krajach świata coraz częściej odnotowywany jest fakt swoistej rewolucji prokreacyjnej. Z jednej strony w wielu państwach obserwuje się spadek przyrostu naturalnego, poprzez rozpowszechnienie aborcji i antykoncepcji. Z drugiej jednak strony, w tychże samych państwach dają się słyszeć głosy zrozpaczonych rodziców, którzy pomimo chęci posiadania dzieci, mieć ich nie mogą. Współczesna biomedycyna, starając się odpowiedzieć na te skargi, zaproponowała sztuczne zapłodnienie "in vitro" (FIVET - fertilization in vitro and embryo transfer), czyli w probówce.
Pierwszym etapem techniki FIVET jest wywołanie tak zwanego syndromu nadowulacji u kobiety. W normalnym cyklu miesięcznym organizm kobiety produkuje jedną komórkę jajową. W przypadku sztucznego zapłodnienia "in vitro" przygotowuje się większą ilość komórek jajowych; pragnie się w ten sposób zmniejszyć ryzyko niepowodzenia całego przedsięwzięcia. Przyszła matka zostaje więc poddana sztucznej stymulacji hormonalnej (przy pomocy klomifenu lub HCG), w wyniku której jej organizm zaczyna produkować większą ilość komórek jajowych. Kolejnym krokiem w procedurze techniki FIVET jest przygotowanie nasienia, które pobiera się albo drogą operacyjną albo poprzez autoejakulację.
Tak przygotowane gamety męskie i żeńskie zostają poddane wzajemnemu kontaktowi w specjalnej probówce przez czas około szesnastu godzin. Z chwilą, gdy zarodek osiągnie postać czterech, ośmiu, albo szesnastu komórek (blastomerów), wówczas zostaje przeniesiony do narządów rodnych kobiety. Najczęściej przenoszonych jest kilka embrionów równocześnie, aby zwiększyć możliwość implantowania się (wszczepienie) w ścianki macicy. Pozostałe embriony, które nie zostały przeniesione do organizmu kobiety (tak zwane embriony nadliczbowe) zostają zamrożone w celu ewentualnego powtórzenia procedury FIVET lub też zostają wykorzystane do eksperymentów.
Syndrom nadowulacji wywołany poprzez stymulację hormonalną przyczynia się do zwiększenia ilości uszkodzeń zarodków w takim stopniu, że stają się one niezdolne do życia. Daje się zauważyć brak synchroniczności na poziomie endometrium - embrion. Ten brak synchroniczności powoduje niemożliwym zagnieżdżenie się poczętego dziecka "in vitro" w macicy. Stymulacja hormonalna przyczynia się do wzrostu poziomu estrogenów w organizmie kobiety. Ten wzrost poziomu estrogenów prowadzi do aborcji spontanicznych. Nie można również przemilczeć faktu, że wśród wielu uszkodzeń embrionów wymienia się również uszkodzenia, które swoją przyczynę znajdują w zmianach genetycznych obecnych w komórkach jajowych otrzymanych w wyniku hiperstymulacji. Kolejnym następstwem medycznym sztucznego zapłodnienia "in vitro" są tak zwane ciąże ektopiczne (ciąże pozamaciczne). Ryzyko wystąpienia tego rodzaju ciąży w technice przenoszenia embrionów z probówki do narządów rodnych kobiety zwiększa się trzykrotnie. Dzieje się tak, gdyż po wprowadzeniu zarodka do jajowodu (w przypadku naturalnego zapłodnienia zarodek przechodzi do macicy wykorzystując skurcze jajowodu oraz działalność komórek urzęsionych obecnych w jajowodzie) pozostaje w nim na skutek zniszczenia odruchów skurczowych tego narządu oraz na skutek zniszczenia komórek urzęsionych. Zniszczenie to jest efektem zastosowania stymulacji hormonalnej w celu wywołania nadowulacji lub też samych anomalii jajowodu. Pojawienie się ciąży mnogiej traktowane jest przez niektórych lekarzy jako wskazanie do przeprowadzenia tak zwanej "redukcji embrionalnej", czyli aborcji selekcyjnej (!!!).
Procedura techniki FIVET nie pozostaje obojętna dla organizmu kobiety. P. Connor wymienia następstwa zdrowotne związane z indukowaniem nadowulacji oraz z pobieraniem komórek jajowych. Odnośnie do tych pierwszych wymienia: występowanie cyst, problemy z koagulacją (tromboembolizm), ciążę trzonową, zawał serca mięśniowego i rak jajnika. Odnośnie do tych drugich autorka wymienia powikłania związane z laparoskopią przeprowadzaną w anastezji generalnej (wysokie ryzyko zejścia śmiertelnego, zawał serca mięśniowego, krwotoki, przebicie jelita) oraz z ultrasonograficznym pobieraniem komórek jajowych (krwotoki, zejścia śmiertelne). Ostatnim aspektem następstw zdrowotnych dla kobiety jest występowanie ciąż pozamacicznych oraz ciąż mnogich, o których zostało już wcześniej wspomniane.
Biorąc pod uwagę - z punktu widzenia medycznego - to wszystko, o czym już była mowa, należy zastanowić się, czy procedurę sztucznego zapłodnienia "in vitro" można nazwać techniką służącą życiu. Na pewno jednoznacznie można stwierdzić, że technika FIVET nie leczy bezpłodności.
Jan Paweł II na temat technik sztucznej reprodukcji stwierdził: "Także techniki sztucznej reprodukcji, które wydają się służyć życiu i często są stosowane z tą intencją, w rzeczywistości stwarzają możliwość nowych zamachów na życie. Są one nie do przyjęcia z punktu widzenia moralnego, ponieważ oddzielają prokreację od prawdziwie ludzkiego kontekstu aktu małżeńskiego, a ponadto stosujący te techniki do dziś notują wysoki procent niepowodzeń: dotyczy to nie tyle samego momentu zapłodnienia, ile następnej fazy rozwoju embrionu, wystawionego na ryzyko rychłej śmierci. Ponadto w wielu przypadkach wytwarza się większą ilość embrionów, niż jest to konieczne dla przeniesienia któregoś z nich do łona matki, a następnie te tak zwane 'embriony nadliczbowe' są zabijane lub wykorzystywane w badaniach naukowych, które mają rzekomo służyć postępowi nauki i medycyny, a w rzeczywistości redukują życie ludzkie jedynie do roli 'materiału biologicznego', którym można swobodnie dysponować" (Evangelium vitae, nr 14).
Sztuczne zapłodnienie "in vitro" wraz ze swoją logiką utylitarystyczną uwzględnia jedynie autonomię rodziców, lub w niektórych przypadkach jedynie samej kobiety: dziecko nie jest chciane dla niego samego a jedynie dlatego, że ma spełnić pragnienia osób, które chcą je posiadać za wszelką cenę. W dzisiejszej praktyce FIVET zaczyna stosować się selekcję płci poprzez uprzednią manipulację nasieniem męskim lub też poprzez aborcję selekcyjną (z wykorzystaniem tak zwanego "testu preimplantacyjnego"). Tego rodzaju postępowanie stanowi przykład ingerencji w prawo do tożsamości biologicznej osoby ludzkiej.
Ludzka prokreacja jest aktem osobowym, to znaczy aktem, który angażuje całkowicie dwoje małżonków. W instytucję małżeństwa wpisany jest zjednoczenie, które małżonkowie wyrażają poprzez fizyczne ofiarowanie siebie nawzajem poprzez akt prokreacyjny. Oczywiście, z natury rzeczy wynika fakt, że nie zawsze ten akt prokreacyjny jest pełny (cykl płodności kobiety). Niemniej jednak w akt małżeński, w cielesne i osobowe zarazem zjednoczenie, wpisana jest w sposób potencjalny płodność takiego aktu. Jedynie wzajemne obdarowanie się sobą małżonków w akcie prokreacyjnym czyni z nich rodziców. Sztuczna prokreacja "w probówce" eliminuje z procesu przekazu życia wymiar zjednoczenia osobowego (to znaczy cielesno-duchowego). Dziecko w takiej perspektywie jawi się jako owoc biotechnologii - gamety ludzkie, dostarczone przez potencjalnych rodziców, stanowią w tym procesie surowiec, którego produktem finalnym jest dziecko.
Akt prokreacyjny należy do specyficznych sposobów wyrażania miłości małżeńskiej, a przez to stanowi wyłączny akt małżonków. Akt małżeński posiada strukturę całkowitego zjednoczenia i wzajemności małżonków - jest więc aktem daru osobowego i całkowitego. Podczas aktu małżeńskiego, małżonkowie nie obdarzają się "rzeczami" (na przykład gametami), które posiadają, ale dają siebie jako osoby, czyli dają to kim "są". Osoba jest niepodzielną jednością ciała i duszy. Wobec powyższego dar małżonków z siebie musi być całkowity, gdyż jest aktem osobowym.
W przypadku sztucznego zapłodnienia "in vitro" trudno się dopatrzeć aktu osobowego w procesie przekazu życia. Kobieta i mężczyzna zostają sprowadzeni do roli dawców gamet, czyli dają siebie, albo raczej z siebie, jedynie jakąś część. Nie ma mowy w tym przypadku o całkowitym, osobowym darze. Technika FIVET odseparowuje bowiem wymiar zjednoczenia cielesno-duchowego małżonków od aktu powołania nowego życia do istnienia. Poczęcie "w probówce" nie jest więc aktem osobowym, ale technologicznym aktem człowieka. Dziecko przychodzi na świat nie dlatego, że jest owocem zjednoczenia swoich rodziców, ale dlatego, że rolę rodziców przejęła technologia oraz lekarz. Rodzice dziecka spełnili swoją powinność oddając swoje gamety.
FIVET i dobro kobiety
Ponad 90 proc. przyczyn kobiecej bezpłodności związanych jest z uprzednią aborcją, używaniem spirali oraz chorobami przenoszonymi drogą płciową31. Należy więc stwierdzić, że technika FIVET jest owocem współczesnych wzorców zachowań w dziedzinie seksualnej a jej zastosowanie wiąże się raczej z oczekiwaniami społecznymi (chęć posiadania dziecka) niż medycznymi (bezpłodność nadal pozostaje nie wyleczona). P. Connor podkreśla, że społeczne przyzwolenie na eksperymentowanie embrionami oznacza zarazem akceptację na rzecz eksperymentowania organizmem kobiety. Ciało kobiety staje się narzędziem w rękach lekarza: to jej organizm zostaje poddany sztucznej stymulacji hormonalnej w celu dostarczenia potrzebnej ilości gamet. Ciało kobiety zostaje potraktowane instrumentalnie.
Powoływanie do istnienia nowego człowieka nie może się dokonywać z pozycji siły (dziecko za wszelką cenę), ale w duchu służby życiu, ponieważ powierzenia aktu prokreacyjnego parze małżeńskiej jest znakiem ogromnego zaufania ze strony Boga wobec ludzi
Uciekanie się do sztucznego zapłodnienia "in vitro" oznacza brak zaufania Bogu i równoczesne zawierzenie się mocy technologii, która separuje akt małżeński od aktu prokreacyjnego. Tego rodzaju postępowanie stoi w sprzeczności z dobrem osoby, która domaga się by być przyjęta jako dar, a nie jako zaprojektowany produkt.
Zdrowie reprodukcyjne- jest stanem dobrego samopoczucia w aspekcie fizycznym, psychicznym i społecznym, a nie wyłącznie brakiem choroby lub niedomagań, we wszystkich sprawach związanych z układem rozrodczym oraz jego funkcjami i procesami. Zdrowie reprodukcyjne oznacza zatem, że ludzie mogą prowadzić satysfakcjonujące i bezpieczne życie seksualne oraz że mają zdolność do reprodukcji, jak również swobodę decydowania czy, kiedy i ile chcą mieć dzieci.
Z tego ostatniego warunku wynika prawo mężczyzn i kobiet do:
· odpowiedniej informacji oraz możliwości korzystania z bezpiecznych, skutecznych, przystępnych finansowo oraz akceptowanych metod planowania rodziny,
· dokonywania wyboru spośród tych metod, jak również spośród innych nie kolidujących z prawem metod regulacji płodności,
· odpowiednich usług służby zdrowia, zapewniających kobietom bezpieczną ciążę i poród, a parom - najlepszą szansę posiadania zdrowego potomstwa.
Zgodnie z powyższą definicją zdrowia reprodukcyjnego, opieka, którego jest ono przedmiotem, to zespół metod, technik i usług służących zapewnieniu zdrowia reprodukcyjnego i dobrostanu poprzez zapobieganie problemom w tej dziedzinie i ich rozwiązywanie.
Platforma Działania - dokument końcowy IV Światowej Konferencji w sprawie Kobiet, Pekin 1995, art. 94
Prawa reprodukcyjne- obejmują pewne prawa człowieka, które zostały już uznane w ustawodawstwach krajowych i w międzynarodowych dokumentach praw człowieka. Prawa te opierają się na uznaniu:
· fundamentalnego prawa wszystkich par i jednostek do swobodnego i odpowiedzialnego decydowania, ile, kiedy i w jakich odstępach czasu chcą mieć dzieci, jak również do informacji i środków umożliwiających osiągnięcie tego celu;
· prawa do możliwie najlepszego zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego;
· prawa do podejmowania decyzji w sprawach reprodukcji w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy.
Program Działania, Kair 1994; Platforma Działania, Pekin 1995, art. 94
Prawa seksualne *- obejmują prawa kobiet jako prawa człowieka do sprawowania kontroli nad swoją seksualnością, łącznie ze zdrowiem seksualnym i reprodukcyjnym, oraz do wolnych i odpowiedzialnych decyzji w tych sprawach, podejmowanych bez przymusu, dyskryminacji i przemocy.
Platforma Działania, Pekin 1995,
* Chociaż termin prawa seksualne nie został umieszczony w międzynarodowych dokumentach, jego znaczenie zostało wyjaśnione w zapisach dotyczących praw człowieka w dokumencie końcowym IV Światowej Konferencji w sprawie Kobiet w Pekinie.
Zdrowie seksualne ma pozytywny wpływ na jakość życia i stosunki osobiste, toteż troska o nie nie powinna ograniczać się wyłącznie do poradnictwa i opieki w zakresie reprodukcji oraz chorób przenoszonych drogą płciową.
Platforma Działania, Pekin 1995, art. 94 Program Działania, Kair 1994
Grupa18