ZBIGNIEW �AKIEWICZ CIOTULE�KA OPOWIE�CI �ARTOBLIWE Pami�ci Anny Kamie�skiej, wielkiej i m�drej mi�o�niczki �ycia, te opowie�ci po�wi�cam. Autor Gda�sk, w maju 1986 roku 3 Tower Press 2000 Copyright by Tower Press, Gda�sk 2000 4 ZA�LUBINY Wyszli�my z ciotule�k� za wie�, na wysoki garb uwie�czony lasem, aby maj�c u st�p wiosk�, a za ni� dalsze okolice, rozfalowane i lesiste, zamkni�te wa�em Wie�ycy, wychyli� za zdrowie tego �wiata i nasze w�asne po ku�tyczku s�odkiej �liwowicy. Lubili�my z ciotule�k� pi�kne widoki, a c� dopiero, gdy si� we krwi poczu�o ciep�y, krzepi�cy pr�d id�cy od dojrza�ych gdzie� tam pod S�czem, czy Limanow� �liwek. Wybrali�my wi�c ten widok z pe�n� �wiadomo�ci�, a i miedza podesz�a nam jak nale�y: mi�ciutka, pachn�ca macierzank� i koniczynk�, i na tyle wysoka, �e mo�na by�o si��� na niej jak na �aweczce, stopy wspieraj�c o pochy�y dywanik. Ciotule�k� odwiecznym zwyczajem wyj�a z torby lnian�, �ciereczk�, strzepn�a zgrabnie i roz�o�y�a w prostok�tny obrusik. Na to par� jaj na twardo, chlebek z mas�em, s�l, og�reczek ma�osolny i ju� uczta by�a co si� zowie. A kieliszek mieli�my wci�� ten sam: z jakiego� takiego g�rskiego kryszta�u, �e ani rusz nie mo�na go by�o rozbi�. � Musi to by� jaki� kryszta� wysokiej pr�by. Ten jak p�ka, to na drobny mak � powiedzia�a ciotule�ka, kt�rej nigdy nie by�o do�� zdziwie� z kieliszka. I akuratnie nalewaj�c po szlifowan� falbank�, z g��bokim westchnieniem, wypi�a. � Pij syn�k i zak�sywaj � rzek�a po swojskiemu, co oznacza�o, �e wst�pi� w ni� dobry duch. Co te� i uczyni�em, bo ju� Hemingway rzek�, �e to pierwsze kopni�cie jest najlepsze i warte picia, a co potem � jest zwyk�� mord�g�. � Ot tak i przelecia�o �ycie � rzek�a ciotule�ka, ale oczka jej si� �mia�y, bo �wiat, rzeczywi�cie, by� pi�kny: s�o�ce sta�o nam za plecami, ju� bli�ej ku zachodowi i ziemia zrobi�a si� pulchna, puszysta, pe�na �agodnych zaokr�gle� i aksamitnych cieni, kt�re niebieskawo, b��kitnie i wrzosowe podmalowywa�y ca�� krain�, a� po garb Wie�ycy. � �wi�t� �ydowsk� liczb� przekroczy�am, a to znaczy, �e trzeba tobo�ki wi�za� i wnukom rozdawa� � z pewnym wyrzutem powiedzia�a ciotule�ka. � M�wi� przecie�, �eby ciotule�ka rzuci�a ten sw�j Lipnisz i zjecha�a z dobytkiem do miasta � wr�ci�em do starej �piewki, cho� wiedzia�em, �e za �adne skarby nie zostawi ona swego domku, ani sadu, jaki sk�ania� si� ku Czarnej Wodzie, kt�rej powolny strumie� zasila� niedalekie Kaszubskie Morze. � At tam, gadasz, �e hadko s�ucha�! � �achn�a si� ciotule�ka i akuratnie odmierzywszy, wypi�a nast�pny kieliszek. � Tw�j dziadunia zostawi� by� maj�tno�� i opar� si� w Leonpoliszkach. Ja usz�a z Puciatowszczyzny i opar�a si� a� o ta ziemia, wypisz wymaluj jak nasza. Tak gdzie mnie teraz szuka� miejsca? W Pary�u?! � wy�o�y�a srogim g�osem. A uspokoiwszy si� nieco, nala�a moj� kolejk�, bo ciotule�ka w Lipniszu zawsze czu�a si� pani�, cho�by nawet na polnej miedzy. � Co, ju� zbrzyd�o do mnie przyje�d�a�? � spyta�a ciszej. � Sied� sobie na swojej g�rce i r�b co chcesz. Okolica tu nie gorsza jak w Leonpoliszkach. Laseczki, g�rki, a w�r�d nich jeziorka i rzeka! Tylko ludzie nie te... � westchn�a g��boko. � Tak wida� s�dzone by�o, �eby na tej ziemi przecierpie� wszystkie grzechy. Wida� prosto do nieba p�jd�... Znaj�c na pami�� ten ciotczyny za�piew, szybko poda�em obrane jajo i o�mieli�em si� si�gn�� po butelk�, ale ciotule�ka sama zrobi�a co do niej nale�a�o, i rozpocz�a si� kolejna 5 opowie�� o s�siedzie przezwanym Pisztoletem. Wy�aliwszy si� solennie, ciotule�ka zaduma�a si� nad czym� d�ugo i westchn�a z g��bi piersi. Od jej g��bokiego chuchu zerwa� si� aromatyczny wiaterek i zaszele�ci� krzaczkiem �ozy, nieopodal kt�rego siedzieli�my. Nie raz by�em �wiadkiem cud�w, jakich sprawczyni� by�a ciotule�ka, ale tym razem chuch ciotczyny przekroczy� wszelkie granice. Zakot�owa�o si�, zagwizda�o, utworzy�a si� tr�ba powietrzna, kt�ra zacz�a w�drowa� po g�rkach jak zb��kany s�up Moj�esza, k�dzierzawi�c ��ki i zbo�a. Ale ciotule�ka swoim zwyczajem, nie przyznaj�c si� do �adnego udzia�u w cudowno�ciach, �ykn�a nast�pny ku�tyczek z niezniszczalnego kieliszka i z pe�nym przekonaniem rzek�a: � Nasta�a ju� tobie pora przesta� szwenda� si� po �wiecie. I gdzie� ty ju� nie by�... � tu zacz�a wylicza� wszystkie miasta jakie objecha�em i obmieszka�em przez dwadzie�cia przesz�o lat, gdy ciotule�ka twardo zahaczy�a si� o Lipnisz, aby tu ju� pozosta�. � Teraz zn�w siedzisz w tym ca�ym Tr�jmie�cie, siedzisz i czekasz B�g wie na co. Przyje�d�aj do mnie, tu te� mo�esz skroba� te swoje ksi��eczki. Dom tobie zapisz� z sadem, a� po Czarn� Wod�... � kusi�a ciotule�ka, przewrotnie si� u�miechaj�c, bo ciotule�ka by�a chitre�ka i mia�a w tym jak�� swoj� kalkulacj�, �eby tak mnie kusi� nieustannie. � C� ja b�d� robi� w tym ciotczynym Lipniszu? �rzek�em machinalnie przekr�caj�c obr�czk�, kt�ra raz by�a akurat na palec, a drugi raz za lu�na: w zale�no�ci od pory dnia i roku. � Nudnawo tu. Chyba, �e latem, bo zim� b�otnisto i wietrznie, i ciemno cho� oko wykol. Ciotule�ka a� zaniem�wi�a od tej zniewagi. I zamaszy�cie gestykuluj�c, zacz�a perorowa�: � Patrz� ja na ciebie i nadziwi� si� nie mog�. Szukasz ty tam, gdzie znale�� nie mo�esz. Patrzysz, kiedy trzeba s�ucha�, a zn�w nadstawiasz ucha, kiedy trzeba mie� oko otwarte. Tutaj cz�owiek jak karasek na patelni: piszczy, skwierczy i nigdzie si� nie schowa, a tobie nudno! Na zamaszyste przywo�ywania ciotule�ki, s�up Moj�esza zboczy� z rozgrzanego ugoru i boskie tchnienie koniczyny, macierzanki, kwitn�cych ziemniak�w i s�odkiej gryki owion�o nas jak trzepoc�cy p�aszcz uperfumowanej damy. � Poszed� ty do lasu, ot durny! � zawo�a�a ciotule�ka, kt�rej tr�ba powietrzna rozwia�a resztki soli, a obrane jajko cisn�a na ziemi�. I s�up Moj�esza pos�usznie pow�drowa� do ch�odnego lasu, czyni�c szumu wiele, ale szkody �adnej. Mnie za� w tym ca�ym zamieszaniu obr�czka ze�lizn�a si� z palca i odmierzonymi skokami potoczy�a si� po niedu�ej pochy�o�ci ugoru. Pu�ci�em si� w pogo�, ale z�ote k�ko, mign�wszy z�udnym blaskiem, znik�o bez �ladu. Trawa w tym miejscu by�a wypasiona przez �aciat� koz� uwi�zan� do ci�kiego �a�cucha, ziemia twarda, spieczona przez s�o�ce i ani �ladu mysiej, czy kreciej nory... � Prawali�a� skwo� ziamlu � zadecydowa�a ciotule�ka, czyni�c jaki� nieokre�lony gest. � Przecie� to moja �lubna obr�czka! � zaprotestowa�em, gdy� zabrzmia�o to jak gro�ne zakl�cie. � Jak by�a �lubna, tak i �lubn� jej pozosta�. Taka ju� dola obr�czek � mrukn�a ciotule�ka, spokojnie zwijaj�c sw�j obrusik. I nic, ani cienia wsp�czucia, nie m�wi�c ju� o pomocy, bo lewym okiem ciotule�ka widzia�a jak przez mikroskop, gdy prawe by�o dalekowzroczne i dostrzega�o z paru kilometr�w, czy Pisztolet jest pijany, czy tylko podchmielony troszk�. Od tego czasu co� nieodpartego zacz�o ci�gn�� mnie do Lipnisza. Jakbym nagle przejrza� i w przysadzistej dziewce odkry� kr�low�, albo w m�tnych oczach Pisztoleta ujrza� odblask nieba. Jakie� tajemne sprawy zacz�y si� dzia� na morenowych wzg�rzach poros�ych oszadzia�� ze staro�ci sosenk�. Ze �wierkowych bor�w ci�gn�o odurzaj�cym aromatem zi�, porost�w i wszelakiej grzybni. W z�otosk�rych so�niakach t�a�y �ywice, a w upa� wylewa�y si� 6 przedziwne olejki i terpentyna dar�a gard�a. W jeziorach co� pluska�o, na mszarach i w szuwarach co� krzycza�o i nie pozwala�o zmru�y� oka. Co� mi grozi�o wampirycznie i p�nocnie, aby zn�w czarowa� akwarelowe i idyllicznie niby w pejza�ach Bruegla przezwanego Aksamitnym. � Nic to, syn�k � rzek�a ciotka Ewelina przy kt�rym� moim przyje�dzie. � Jaki� dur na ciebie naszed�. Wida� takie lata przyszli. Patrzaj, �eby drugiej �ony nie zechcia� szuka�. Ale jak b�dziesz m�dry tak i to przetrzymasz. I si�gn�wszy po kryszta�owy kieliszek chucha�a we�, �eby akuratnie przetrze� wiernego przyjaciela. � Widzisz, nikt go nie st�ucze, chyba, �e sam p�knie. No, wtedy w drobny mak. Tak czeg� tobie si� l�ka�? 7 MOSTKI MI�O�CI Ciotule�ka twarz mia�a pucu�owat� i rumian�, nosek ma�y i lekko zadarty, oczka szare i m�dre jak u wr�bla. Strzyg�a si� na ch�opczyc�, gdy� taka moda panowa�a w czasach, gdy ciotule�ka studiowa�a w Brukseli. Tam pozna�a swego J�ziuka i ze �redniozamo�nej szlachcianki sta�a si�, nie na d�ugo zreszt�, najprawdziwsz� ziemiank�. Chodzi�a ciotule�ka �wawo i zamaszy�cie, jak ekonom po oborach i gumnach. G�os mia�a przyjemny, piersiowy i ciep�y, lecz w chwilach zdenerwowania przechodzi� on w wysoki alt lub pawi krzyk. Pami�ci� ciotule�ka cieszy�a si� wy�mienit�, co nie oznacza�o, �e czas stan�� dla niej w miejscu. Ciekawa by�a ludzi i zdarze� jak ma�o kto. Lubi�a wi�c go�ci, podejmuj�c ich po swojemu: obficie lecz niewyszukanie i bez mrugni�cia okiem spieni�a�a kosztowno�ci, kt�re jakim� sobie tylko wiadomym sposobem ustrzeg�a i wywioz�a z Litwy. Mawia�a w�wczas, �e ka�dy czas martwi si� za siebie, a ona ani my�li do�y� stu lat. Tego letniego dnia go�ci�y u ciotule�ki Karabany � Barabany. Ich silne, kr�pe d�onie �ciska�y widelce jak my�liwski tr�jz�b, szerokie zadki ugina�y ciotczyn� kanap� do samej pod�ogi, krasnalowe oblicza pa�a�y �wi�tym ogniem, za� perkate nosy wo�a�y �Stop!�. � W sama pora ty do nas zajecha�! � przywita�a mnie ciotule�ka. � A to wstyd, �eby damy same sobie nalewa�y. Nalej nam i sobie i siadaj zak�sza�. Rozla�em co by�o w karafce i zacz��em zak�sza�. Zaledwie prze�kn��em pierwszy k�s, gdy ciotka Ewelina klasn�a w d�onie i uroczy�cie obwie�ci�a: � Patrzajcie pa�stwo, karafka pusta! Zaleg�a pe�na niejasnych oczekiwa� cisza, wi�c ciotule�ka po raz drugi klasn�a i zarz�dzi�a: � Podnie� ta firaneczka i zobacz, czy aby tam czego nie znajdziesz. Zrobi�em jak nakazano i za mocno przybrudzon� firank�, na p�ce, kt�r� wbudowano w �lepe drzwi, znalaz�em butelk� octu. � Nic to � cieszy�a si� ciotule�ka. � R�b co ci m�wi�: nalej to do karafki i rozmaj do pe�na. Wyci�gn��em korek, kt�ry smakowicie bulkn�� i wla�em zawart...
Filmy2026