Kognit-cale.pdf

Włodzisław Duch (Google: W Duch)

Notatki do wykładu „Wstęp do kognitywistyki”, 2009/10.

Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 2010.

1. Umysł, mózg i modele.

Poznacie prawdę i prawda was wyzwoli.

Jan 8:32

Szersze tło

Kognitywistyka jest syntezą wiedzy o

umyśle pochodzącej z różnych źródeł.

Składa się na nią:



Refleksja filozoficzna nad naturą

umysłu.



Wiedza o zachowaniu ludzi i

zwierząt, oraz o ich stanach

psychicznych.



Biologiczne podłoże zjawisk

psychicznych ‐ badania nad mózgiem.



Psycholingwistyka, badanie języka.



Modele matematyczne i podejście inżynierskie: zbudujmy sobie coś podobnego.

Kilka uwag co do samego przedsięwzięcia

Poznaj samego siebie to aforyzm wyryty na frontonie świątyni Appolona w Delfach

(przypisywany często Sokratesowi).

Wyzwanie dla filozofów i przywódców religijnych, sprowadza się do zrozumienia, jak działa

Twój umysł?

Poznaj samego siebie = jak działa Twój umysł?

Zrozumienie umysłu == zrozumienie siebie.

Czy można jednak siebie nie rozumieć? A co to jest to

"siebie"?

Pomimo nawoływania do zrozumienia umysłu, czy nie mamy

tu jakiegoś tabu?

O chorobach umysłowych (chorobach mózgu) staramy się

zapomnieć ( statystyki W. Brytanii : 20% kobiet i 15% mężczyzn

cierpi z powodu chorób umysłowych) ‐ w czym są gorsze od

chorób wątroby?

Czemu mamy kawały o wariatach, a nie o chorych na serce? Przyczyny naszych zachowań nie

dadzą się zrozumieć badając same mózgi, w tym przypadku więcej do powiedzenia ma

filozofia, antropologia kultury lub literatura.

Podejrzenie: Nie chcemy zrozumieć umysłu, wiec mamy nadzieję, iż nigdy nie da się go

zrozumieć.

Dlaczego? Odziedziczyliśmy błędny obraz natury ludzkiej, nasze myślenie i działanie oparte

jest w znacznej mierze na mitach, które Pinker identyfikuje z wiarą w tabula rasa

(nieuwarunkowaną wolność wyboru), szlachetnego dzikusa (wrodzoną dobroć natury

ludzkiej) i wiarą w "ducha w maszynie".

Steven Pinker, Tabula Rasa , Spory o naturę ludzką. Gdańskie Wyd. Psychologiczne 2005.

Jordan Peterson, Maps of Meaning : The architecture of belief. Routledge 1999

Chociaż zrozumienie, jak działa mózg, nie pozwoli może w pełni zrozumieć umysłu, będzie to

wielki krok we właściwym kierunku.

Wątpliwość pierwsza: czy

umysł może zrozumieć sam

siebie?

To pytanie pojawia się ciągle

w różnej formie.

Co to znaczy „rozumieć” ?

Rozumienie zakłada pewien język, aparat pojęciowy,

odwołanie się do jakiegoś modelu świata, umieszczenie

nowego faktu w relacji do znanych.

Tradycyjne modele świata: oparte na mitach,

wierzeniach religijnych; 75% Amerykanów wierzy w

biblijną opowieść o stworzeniu świata, 15% w teorię

ewolucji (Pinker, s. 18).

Model naukowy: płodne metafory, szczegółowe

pytania i odpowiedzi ale i metawiedza, ciągłe

kwestionowanie pewności własnej wiedzy: "wiem, że wielu rzeczy nie wiem".

Kreacjoniści: historia stworzenia świata opisana jest w Biblii.

Skąd to wiemy? Dlaczego wierzyć w te historie a nie perskie czy japońskie?

Zestawmy listę pytań na temat budowy i zachowania zwierząt i ludzi, oraz listę odpowiedzi

opartą o teorię ewolucji i kreacjonizm lub "inteligentne projektowanie" ... np:

Dlaczego kret, żyrafa i człowiek mają 7 kręgów szyjnych?

Teoria ewolucji w połączeniu z genetyką i biologią molekularną daje bardzo interesujący

obraz świata, jak na razie jedyny w którym na takie pytania można odpowiedzieć.

Kognitywistyka ma swoich kreacjonistów, którym trudno jest zrozumieć, że umysł jest

funkcją mózgu.

Modele pozanaukowe mają prostą odpowiedź na

"wszystko" (ale na nic konkretnego), czyli na pytania w

rodzaju:



Dlaczego się urodziłem?



Jaki jest sens mojego życia?



Co ze "mną" będzie po śmierci?



Czym jest świadomość?

Mózg tworzy teorie działania świata, ego domaga się

dowartościowania, pewnie jestem tak ważny, że

najwyższa istota się Mną interesuje osobiście.

Umysł czuje się niezależny od mózgu, dopóki sprawnie

działa, a potem tak się do tego przyzwyczaja, że nawet jak wszystkie funkcje zanikną (np. w

wyniku choroby Alzheimera), to zostaje przekonanie, że jednak cudownie powrócą.

Proste, zrozumiałe odpowiedzi pozanaukowe (w odróżnieniu od odpowiedzi medycyny

molekularnej):

Choroba jest karą za grzechy ... kto rzucił urok na chorego ... jaki siedzi w nim demon ...

Zrozumienie prowadzi do działania: wypędzanie demonów, modlitwa (może bóstwo się

zlituje), cudowna dieta ...

Efekty tłumaczone są w ramach danego modelu świata: demon jest za silny! Takiego obrazu

świata nic nie podważy.

By zrozumieć człowieka trzeba znać jego model świata, nie tylko jego neurobiologię.

Mózgi są substratem dla możliwych stanów umysłu, tak jak atomy umożliwiają powstawanie

obiektów fizycznych.

Ale ... na jakie konkretne pytania mogę odpowiedzieć?

Czym jest "ja", które zadaje takie pytania?

Skąd się biorą nasze poglądy?

W większości przypadków po prostu bronimy swoich iluzji, zwykle wyrastających z ogólnych,

światopoglądowych przekonań, a nie z próby ich weryfikacji w oparciu o dostępną wiedzę.

Skąd cokolwiek naprawdę możemy wiedzieć?

Świat ma nieskończenie wiele własności, nieskończoność jest w ziarnku

piasku.

W ziarnku piasku ujrzeć świat cały, To see the world in grain of sand,

Całe niebo ‐ w kwiatku koniczyny, and the sky in beautiful flower.

Nieskończoność zmieścić w dłoni małej, To close infinity in the palm of your hand,

Wieczność poznać w ciągu godziny. and eternity in hour.

William Blake .

Niektóre z tych własności poznajemy "bezpośrednio", zdobywając wiedzę "empirycznie",

nasze zmysły działają jak wyrafinowane urządzenia pomiarowe.

Mózg wykrywa cechy przydatne do podejmowania działań, w docierającym do oczu świetle

lub docierających do uszu wibracjach powietrza.

Dzięki pamięci i zmysłom rozpoznajemy obiekty, tworzymy sobie

wyobrażenia i relacje między nimi, konstruując model świata.

Korzystamy dodatkowo z innych urządzeń pomiarowych:

mikroskopów, teleskopów, tomografów ...

Dane oceniamy za pomocą zmysłów i wnioskujemy o własnościach

obserwowanych obiektów.

Uzupełniamy swoje wyobrażenia o obserwowanych obiektach.

Nie mamy żadnej bezpośredniej wiedzy o świecie;

nasza wiedza dotyczy jedynie dostępnych nam form poznania; mówiąc metaforycznie

"widzimy tylko stany swojego mózgu" ‐ uświadamiają nam to złudzenia optyczne .

Nie znaczy to, że widzimy swój mózg, tylko że część mózgu analizuje stany innych części i

potrafi je skomentować sterując działaniem ciała, jego wypowiedziami, skojarzeniami.

Niestety w życiu codziennym często patrzymy na świat tylko z jednej, własnej, "jedynie

słusznej" egocentrycznej perspektywy.

Możliwych jest wiele równouprawnionych perspektyw; wiele z naszych problemów wynika z

przywiązania do egocentrycznego sposobu patrzenia na świat.

Wszystko, co możemy przeżyć, jest uwarunkowane strukturą umysłu/mózgu.

Metaforycznie powstawanie "obiektów umysłu" można to przedstawić tak jak na rysunku; za

formowanie się takich obiektów odpowiadają oczywiście procesy mózgowe.

Kombinacja pewnych cech wykrywanych przez zmysły i konstruowanych przez korę

zmysłową wzbudza w naszym umyśle wyobrażenie konkretnego obiektu.

Zrozumiał to już Immanuel Kant , pisząc o wiedzy "a priori" i "naoczności" pewnych

obserwacji, które wydają sie oczywiste tylko dlatego, że tak dobrze pasują do sposobów

przetwarzania informacji przez mózgi.

Naukowy model wymaga znajomości specjalistycznego języka.

Język nauki to metafory, użyteczne dla powiązania licznych faktów między sobą.

Czas, przestrzeń, pole, potencjał wektorowy ... to abstrakcje, mające niewiele wspólnego z

subiektywnym poczuciem przestrzeni i czasu.

Co możemy powiedzieć o rzeczywistości?

Platon: piękno tkwi w przedmiocie.

Kant (1764): piękno tkwi w tym, kto je ocenia.

Kto miał rację?



Nie mamy żadnej bezpośredniej wiedzy o

świecie;



nasza wiedza dotyczy jedynie dostępnych nam

form poznania;



są one uwarunkowane strukturą naszego

umysłu/mózgu.

Subiektywnie umysł = odbicie świata

przefiltrowane przez mózg, jest wszystkim co

możemy poznać.

Hipokrates (-460-370): "Przyjemność, radość, smutek i ból, wszystko bierze się z

mózgu i znikąd indziej niż z mózgu".

On the Sacred Disease (ok. -400 roku): Men ought to know that from nothing else but

thence [from the brain] come joys, delights, laughter and sports, and sorrows, griefs,

despondency, and lamentations ...

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: