pobrano z www.umcs.net.pl
Teoria Stosunków Międzynarodowych
(2006, Prof. Marek Pietraś)
Stosunki Międzynarodowe:
1. pojęcie SM
a. sfera rzeczywistości społecznej (na zewnątrz państwa)
b. sfera działalności badawczej, dziedzina naukowa z własnymi teoriami i
metodami badawczymi
c. James Rosenau: to dziedzina stosunków społecznych obejmująca szeroki
obszar działań, cyrkulacji idei i dóbr, które przekraczają granice państw.
Dokonują się one (SM) w sposób zinstytucjonalizowany, zorganizowany.
d. Pearson i Rochester to wszelkie transgraniczne interakcje społeczne i czynniki
je warunkujące.
2. zakres przedmiotowy SM (analiza treści przepływów, analiza płaszczyzn SM):
a. płaszczyzna polityczna: nadrzędna, oficjalne interakcje kanałami
dyplomatycznymi, podjęte tu decyzje maja wpływ na wszystkie inne
płaszczyzny.
b. płaszczyzna gospodarcza: cyrkulacja dóbr, kapitału i technologii. Geopolityka
_ geoekonomika
c. płaszczyzna kulturowa: cyrkulacja idei i wartości, wzorców zachowań
(konsumpcyjnych)
d. płaszczyzna wojskowa: wojny, pakty
e. płaszczyzna społeczna: bezpośrednie kontakty między społecznościami,
globalne społeczeństwo obywatelskie
f. płaszczyzna ekologiczna, naukowa, sportowa, inne...
3. mechanizm internacjonalizacji w SM:
a. istota: przekształcenie tego co wewnątrzpaństwowe w element środowiska
międzynarodowego
b. zakresy: handel, obieg kapitału, przepływ siły roboczej, wzorców politycznej
organizacji społeczeństwa (krucjaty, kolonizacja)
4. współzaleŜności jako skutki SM:
a. zespół więzi między państwami, („pasy transmisyjne”) które sprawiają Ŝe
zmiany w jednym państwie są odczuwalne w innych.
b. Karl Deutsch: „kaskadowe współzaleŜności” – dynamika i siła narastania i
nakładania się współzaleŜności w środowisku międzynarodowym.
c. Robert Keohane: „kompleksowe współzaleŜności” – dotyczą wielu obszarów,
są złoŜone i wzajemnie się warunkują.
5. istota SM (wyjaśnianie sensu sedna SM):
a. J. Kukułka: o istocie SM stanowią procesy wzajemnych oddziaływań
podmiotów SM. Z natury oddziaływania państw: bezpieczeństwo i rozwój.
b. Bruck, Sapin, Snyder: SM to stosunki między oficjalnymi grupami decydentów
c. R. Kuźniar: SM to wzajemne oddziaływanie wszystkich składników
rzeczywistości międzynarodowej (nie są tylko sumą polityk zagranicznych,
SM to teŜ procesy cyrkulacji)
6. narodziny i ewolucja nowoŜytnych SM:
a. ok. 2400 p.n.e. staroŜytne polis zawierały pierwsze „umowy
międzynarodowe”, 1390 p.n.e. – pierwszy w dziejach sojusz, 653 p.n.e. –
pierwszy wysłannik (dyplomata). Jeremy Bentham – po raz pierwszy uŜył słów
„SM”.
Stosunki te były nieregularne, nie było suwerennej równości podmiotów ani
prawa międzynarodowego.
pobrano z www.umcs.net.pl 2
Średniowiecze – próby budowania społeczeństwa uniwersalnego „republica
christiana” supremacja papieŜy, łączenie władzy świeckiej i duchowej
b. system westfalski (1648): scentralizowane państwa narodowe, suwerenne
pojedyncze ośrodki władzy, rozwój kapitalizmu (zapotrzebowanie na wzrost
znaczenia państwa w kierowaniu społeczeństwem)
Norbert Elias: wzrost współzaleŜności między grupami społecznymi w
wyniku upowszechnienia stosunków wymiany, monopolizacja prawomocnego
uŜycia siły fizycznej (centralizacja Ŝycia społecznego), zjawisko wojny jako
normalne działania państw (do 1928 wojny były legalnym środkiem polityki
międzynarodowej)
Charles Teilly: wojny ‘zrobiły’ państwa, ale państwa ‘zrobiły’ wojny.
1648: scentralizowane państwa po uŜyciu wojny jako instrumentu polityki
międzynarodowej zawarły umowę międzynarodową _ zaczęło funkcjonować
prawo międzynarodowe.
Cechy systemu westfalskiego:
istnienie scentralizowanego państwa narodowego, terytorialnego, nowa
organizacja Ŝycia społecznego
zasada suwerennej równości państw
zasada równowagi sił
rozwój i funkcjonowanie praw międzynarodowego
zasada terytorialności
c. system powestfalski (postwestfalski):
juŜ w XIX wieku istniały organizacje międzynarodowe i pozarządowe
globalizacja
demokratyzacja Ŝycia społecznego
organizacje, zjawiska i procesy nie przypisane do terytorium, wymykające się
spod kontroli państw
hybrydowość zagroŜeń
brak klarownego podziału między tym co wewnętrzne i zewnętrzne w
państwie
7. specyfika SM:
a. poliarchiczność – cecha struktury środowiska: decentralizacja, anarchiczność,
istnienie wielu niezaleŜnych od siebie ośrodków władzy, nikt nie ma monopolu
na przymus:
tworzy strukturalne ramy dla wszelkich zjawisk w SM
Aurelio Pecceli: światu grozi niedecyzyjność
bezpieczeństwo państw ma charakter względny
Kenneth Waltz: brak bezpieczeństwa jest zdeterminowany przez anarchiczność
środowiska międzynarodowego
b. potęga państw ma charakter względny:
brak zjawiska władzy
zjawisko wpływu
relacja nadrzędności i podrzędności nie występuje z powodu formalnego _
suwerenna równość podmiotów
c. złoŜoność ŚM:
heterogeniczność i złoŜoność podmiotowej struktury (wielu róŜnych
uczestników)
jednoczesne oddziaływanie wielu zmiennych
treść decyzji jest wynikiem kompromisu
pobrano z www.umcs.net.pl 3
Kukułka: rzeczywistość międzynarodowa jest dynamicznym procesem, podlega
ciągłym przeobraŜeniom, postępuje złoŜoność SM
Adams: przyśpieszenie historyczne – zmiana w funkcjonowaniu społeczeństw
8. specyfika procesów decyzyjnych w SM:
a. ośrodki decyzyjne są stałe (rządy państw, organizacje międzynarodowe), ale i
doraźne (spotkania decydentów), brak ośrodka centralnego
b. decyzje nie są produktem jednego naczelnego ośrodka decyzyjnego ale są
wynikiem działania co najmniej dwóch suwerennie równych podmiotów
c. treść decyzji jest z reguły wynikiem kompromisu, decyzje nie są arbitralne
d. decyzje skierowane są do zdecentralizowanego ŚM, moŜliwe reakcje:
wspieranie, neutralność, przeciwdziałanie wykonaniu bądź efektom
9. wzajemne przenikanie się wnętrza państwa i ŚM:
a. globalizacja ç_ umiędzynarodowienie się roli państwa
10. dyplomatyczne formy (zewnętrzny wyraz) SM i ich ewolucja
doraźne stałe
dwustronne misje specjalne wysokiej rangi
stałe przedstawicielstwa
dyplomatyczne (republiki
włoskie w XIV w.)
wielostronne
konferencje międzynarodowe
(zjazd Gnieźnieński)
organizacje międzynarodowe
(Centralna Komisja Nawigacji
na Renie 1815)
Ewolucja w kierunku multilateralnych stosunków stałych.
SM jako dyscyplina naukowa
1. Geneza:
a. W XVII/XIX wieku ukazały się pierwsze prace, badające SM z punktu
widzenia prawa i filozofii
b. ...
akukuxyz